Jorjiya «ko‘klashdi», Trampning Pensilvaniyadagi ustunligi ham qisqarmoqda. So‘nggi ma'lumotlar

So‘nggi soatlarda nimalar o‘zgargan?
5 noyabr kuni dastlab Jo Bayden Michigan shtatida g‘olib chiqishi aniq bo‘ldi — 16 delegat ovozini beradigan bu shtat ham AQSh prezidentligi saylovlarida hal qiluvchi o‘rin tutuvchi shtatlardan hisoblanadi. Ayni vaqtga kelib byulletenlarning 99 foizi hisoblab bo‘lingan va Jo Bayden 50,5 foiz ovoz bilan ustunlik qilmoqda, uning raqibi, amaldagi prezident Donald Tramp — 47,9 foiz ovozga ega. Endi bu shtatda Tramp unga yeta olmaydi.

Bu Bayden mazkur shtatni ko‘klar tomonga qaytarganini anglatadi — demokratlar 1992 yildan 2012 yilga qadar bu shtatda muntazam ravishda g‘olib chiqishgan. 2016 yilda esa Hillari Klinton Michiganni Trampga berib qo‘ygan.

Bayden shimoldagi shtatlardan yana biri Viskonsinni ham «ko‘k devor»ga qaytarmoqda. So‘nggi ma'lumotlarga ko‘ra, demokratlar 10 delegat ovoziga ega bo‘lgan bu shtatdagi saylovchilarning 49,4 foizining ovozini, Tramp esa — 48,8 foizini qo‘lga kiritdi. 

Avvaliga Bayden bu ikki shtatda ham orqada qolayotgandi, yakuniy natijaga esa pochta orqali yuborilgan ovozlar va masofadan berilgan ovozlar hisoblab chiqilishi evaziga erishildi. Koronavirus pandemiyasi tufayli demokratlar o‘z tarafdorlarini saylov uchastkalariga kelmasdan ovoz berishga chaqirishgandi.

Baydenga g‘alaba uchun yana nima kerak?
Ovozlarni hisoblash yana 6 shtatda davom etmoqda: Alyaska, Arizona, Jorjiya, Shimoliy Karolina, Nevada va Pensilvaniyada. Michigan va Viskonsindagi ustunlik evaziga Baydenning ovozlari soni 253taga yetdi, Trampda — 214taligicha qolmoqda. Shtatlar o‘z aholisi soniga qarab saylovchi delegatlarni taqdim etadi, aynan ular saylovchilarning irodasini ifoda etgan holda prezidentni saylashadi. Saylovda g‘olib bo‘lish uchun nomzodlarning biri 270 delegat ovoziga ega chiqishi kerak.

Baholar konservativ, chunki Arizonada (11 delegat) natijalar hamon ma'lum emas. 4 noyabr kuni Bayden odatda respublikachilar taraf bo‘ladigan bu shtatda g‘alaba qozonishi muqarrardek edi, ayrim nashrlar, hatto odatda konservativlar tomonida bo‘ladigan Fox News telekanali ham uning bu shtatdagi g‘alabasi haqida e'lon qilishga ulgurdi. Ammo 5 noyabr kuni Tramp farqni qisqartira boshladi, Toshkent vaqti bilan 6 noyabr holatiga ko‘ra, bu shtatda byulletenlarning 90 foizi hisoblab chiqilganidan keyin kuchlar nisbati 50,1 foizga 48,5 foiz bo‘lib turibdi. Buning sababi — respublikachilar aynan Arizonadagi saylovchilarni boshqa shtatlardagiga qaraganda pochta orqali ovoz berishga yaxshiroq tayyorlashgan, hozirda hisoblanayotgan byulletenlarning katta qismi aynan ularning tarafdorlari tomonidan yuborilgan. Shu bilan birgalikda, mahalliy tahlilchilar Bayden farqni yana oshira boshlashi, endilikda demokratlarga moyil bo‘lgan hududlarning ovozlari hisoblanishi boshlanishini aytishmoqda.

Agar Bayden Arizonani o‘zida saqlab qolsa, bu demokratlarga yana bir shtatda g‘olib bo‘lish orqali saylovda g‘olib bo‘lish imkoniyatini beradi - ayni vaqtda 253 ovozni naqd qilgan Baydenga 11 ovoz qo‘shilgach g‘olib bo‘lish uchun yana 6 ovozni olish talab etiladi. Ya'ni Nevadadagi (6 delegat) ustunlik saqlab qolinsa, u keyingi to‘rt yil davomida Oq uyni boshqarishi aniq bo‘ladi.

Nevadada esa byulletenlarning 89 foizi hisoblab chiqilgan - Bayden 49,4 foizga 48,5 ko‘rinishida ustunlik qilmoqda.

Ayni vaqtda Baydenning imkoniyatlari Jorjiyada yaxshilangan. Bu shtat «yonmoqda» - kun bo‘yicha yetakchilik bir nomzoddan ikkinchisiga o‘tib turibdi. Ovozlarning 99 foizi hisoblab chiqilgan vaziyatda kuchlar deyarli teng - 49,4 foizdan. Hozirda Bayden bir necha yuz saylovchi ovozini ko‘proq olgan holda ustunlik qilmoqda. Holbuki avvalgi kunlarda bu shtatda respublikachilar bir necha foiz oldinda edi. Natijalar tez orada e'lon qilinadi va agar shtat Baydenni tanlagani ma'lum bo‘lsa, uning ovozlari soni 269taga yetadi.

Pensilvaniyada esa vaziyat murakkab. Ikki kun oldin, byulletenlarning 70 foizi hisoblab chiqilganidan keyin, Tramp 10 foizdan ortiq farq bilan oldinda edi, ammo endilikda, byulletenlarning 95 foizi hisoblab chiqilgan holatda nomzodlar orasidagi farq 0,3 foizgacha qisqardi (bu 18 mingga yaqin ovoz degani). Asosiy masala — bundan buyog‘iga ham Baydenga ovoz berganlar soni o‘sish-o‘smasligida. Bunday holat Michigan va Viskonsinda kuzatildi. Pensilvaniya g‘olibga 20 ovoz beradi, shunday ekan, bu shtatda g‘olib bo‘lish orqali u ovozlari sonini 270lik dovondan o‘tkazishi mumkin. 

Shu tariqa, Bayden g‘alabasini deyarli ta'minlash uchun birgina Pensilvaniyada ustun kelishi yoki Arizonada (11) yetakchilikni saqlab qolgan holda qolgan shtatlar — Nevada (6), Jorjiya (16) yoki Shimoliy Karolina (15 delegat, ammo ekspertlar Baydenda bu shtatda g‘olib bo‘lish uchun deyarli imkoniyatga ega emasligini aytishmoqda. Ovozlarning 95 foizdan ortig‘i hisoblab chiqilganidan keyin u 1,4 foizlik farq bilan ortda qolmoqda)dan birida g‘alaba qozonishi talab etiladi. Birgina Alyaska hisobga kirmaydi — bu shtatda uch delegat ovozi bo‘lib, ularning barchasi respublikachilarga ketadi.

Nega «deyarli»?
Bunday deyish uchun ikki sabab bor. Birinchidan, delegatlar, nazariy jihatdan o‘z saylovchilari tanlagan nomzod raqibi uchun ovoz berishi ham mumkin — bu holatda ular uchun nazarda tutilgan jazo shunchaki ramziy. Boshqacha aytganda, saylovchilar hay'atidagi 270 o‘rin ham Bayden uchun yetarli bo‘lmasligi mumkin. Bunday holatda prezidentlik taqdirini Vakillar Palatasi hal qiladi, bu juda murakkab jarayon bo‘lib, unda yutib chiqish kafolatlanmagan.

Ikkinchidan, Tramp jamoasi ayrim shtatlarda ovozlarni qayta hisoblashni talab qilmoqchi, ayrim shtatlarda esa sudga murojaat qilinishi mumkin. Amaldagi prezident Viskonsindagi ovozlar qayta hisoblanishiga erishish niyatini bildirgan. Ovozlarni qayta hisoblash turli shtatlarda turlicha: qayerdadir farq juda kichik bo‘lishi kerak (odatda 1 foizdan kam), qayerdadir qaysidir nomzodning talabi bilan ruxsat beriladi. Statistika esa qayta hisoblash yetakchi o‘zgarishiga juda kam hollarda ta'sir qilgan — prezidentlik saylovlarida farq o‘rtacha 282 ovozga o‘zgargan. Trampga esa 20 ming ovoz kerak.

Sud da'volari istiqbollari haqida ham mavhum. Pensilvaniyada Tramp shtabi 3 noyabrdan keyin pochta orqali yuborilgan ovozlar bo‘yicha bahslashmoqchi. Pochta orqali yuborilgan ovozlarni hisoblashni tekshirish bo‘yicha so‘rov Jorjiya va Michigan rasmiylariga ham yuborilgan.

Tramp va Bayden nima demoqda?
Tramp o‘z shtabi huquqshunoslari faoliyatidan qoniqish hosil qilmayapti. U tvitterida «saylov tizimi zararlangani», ovozlar qanday hisoblanayotganini kuzatish imkoni yo‘qligini aytib chiqdi. Jurnalistlarning ma'lumotlariga ko‘ra, uning ovozlarni soxtalashtirish haqidagi «asossiz da'volari» uning atrofidagilarning ham joniga tekkan. Shu bilan birga, Trampning shaxsiy advokati Rudi Juliani shtatlar sudlari va federal sudlar darajasida yana bir necha da'vo ochilgani haqida ma'lum qildi. Tramp shtabi qandaydir yo‘l bilan ishni Oliy sudga olib chiqishga harakat qilmoqda, u yerda esa sudyalarning ko‘pchilik qismi konservativ kayfiyatdagi sudyalardir.

Bundan tashqari, 4 noyabr kuni kechqurun Tramp tvitteri orqali Pensilvaniya, Jorjiya va Shimoliy Karolinada g‘olib chiqqani haqida xabar yozgandi. Bunga javoban Federal saylov komissiyasi (AQShda bu komissiya ovozlarni hisoblash bilan shug‘ullanmaydi, saylovlar to‘g‘risidagi qonunchilikka rioya etilishini nazorat qiladi) a'zosi Elen Vayntraub g‘alaba haqida nomzodlar emas, shtatlar rasmiylari e'lon qilishi mumkinligini eslatib o‘tdi. Tvitter Trampning tvitlarini yuzasidan rasmiy shaxs saylov yakunlari to‘g‘risida ovozlarni hisoblash jarayoni yakunlanmaguncha e'lon qilishga haqli emasligini bildirib, bu kabi tvitlarni ovoz berishda chalg‘ituvchi ahamiyatga ega deb ajratib qo‘ygan.

Xuddi shu vaqtda Trampning raqibi Jo Bayden ham chiqish qilgan. U vaqtidan avval g‘alabasini muddatidan avval e'lon qilmasligini aytib, shu bilan birga saylov natijasi deyarli aniq ekanini ta'kidlamoqda. «Saylovlar yakunlanib, barchasi ortda qolganida, biz amerikaliklar hamisha qilib kelgan ishlar zamoni keladi: saylovoldi kampaniyasini qattiq tanqid qilishni bas qilib, birlashish, jarohatlarni davolab millat sifatida olg‘a harakatlanish kerak». U saylovda demokrat sifatida ishtirok etgan bo‘lsada, barcha amerikaliklar prezidenti sifatida xizmat qilishga tayyorligini aytgan.