Transplantologiya — tibbiyotning inson a'zolarini ko‘chirib o‘tkazishga oid muammolarini o‘rganuvchi bo‘limi bo‘lib, sun'iy organlar yaratish bilan ham shug‘ullanadi.
Transplantologiya ham bir necha yo‘nalishlarga bo‘linadi:
- ksenotransplantatsiya – organlar va/yoki to‘qimalarning boshqa turdagi biologik turdan (masalan hayvonlardan) transplantatsiya qilinishi;
- allotransplantatsiya - transplantatsiyaning bu turida donor sifatida genetik va immunologik jihatdan begona inson ishtirok etadi;
- sun'iy organlar – garchi dastlabki qadamlar endi qo‘yilayotgan bo‘lsa-da, bu yo‘nalish ham eng istiqbolli hisoblanadi;
- o‘zak hujayralardan turli a'zolarni yetishtirish;
- autotransplantatsiya – donor va retsipiyent (ya'ni oluvchi va beruvchi) bir insonning o‘zi bo‘ladi (masalan, tananing ma'lum qismidagi teri zarur joyga ko‘chiriladi).
Zamonaviy transplantologiya asoschisi Aleksis Korrel hisoblanadi va u bu boradagi tadqiqotlari uchun 1912 yilda Nobel mukofotiga sazovor bo‘lgan. Aynan Korrel inson a'zolarini ko‘chirishning asosiy prinsiplarini ishlab chiqqan va amaliyotga kiritgan.
Shundan keyin ichki a'zolarni ko‘chirib o‘tkazish quyidagi davrlarni boshdan kechirgan:
- 1954 yilda jarroh Jozef Myurrey boshchiligidagi shifokorlar guruhi egizaklardan biridan ikkinchisiga buyrakni muvaffaqiyatli ko‘chirib o‘tkazgan. Myurrey keyinchalik tadqiqotlarini davom ettirib, begona organizmlardan ham transplantatsiyalar amalga oshirgan hamda organlarning uyg‘un faoliyatini yo‘lga qo‘yish bo‘yicha qator yangiliklar kiritgan.
- 1956 yilda Tomas Starzl ilk bor jigar ko‘chirib o‘tqazgan.
- 1963 yilga kelib Missisipi universiteti klinikasi shifokori Jyeyms Xardi bitta o‘pkani ko‘chirib o‘tqazgan. Ammo bemor oradan bir necha kun o‘tib vafot etadi. Bir o‘pkaning muvaffaqiyatli transplantatsiyasi 1983 yilda jarroh Joyel Kuper tomonidan amalga oshirilgan. Aynan Kuperning o‘zi 1986 yilda ikki o‘pkani ko‘chirib o‘tkazishga ham muvaffaq bo‘lgan.
- Transplantatsiya sohasida o‘ziga xos inqilob sifatida qaraladigan yurakni ko‘chirib o‘tkazish operatsiyasi JARlik jarroh Kristian Barnard tomonidan 1967 yilda amalga oshirilgan. Barnardning bemori 16-kuni vafot etgan bo‘lsa-da, shifokor shon-shuhrat bilan tibbiyot tarixiga kirdi.
