– Gulbahor opa, nega tadqiqotlar aynan gaz yetishmovchiligiga oid?
– O‘zim muhandis-mexanikman, politexnika institutini tugatganman, Farg‘ona shahargaz ta'minotida ishlaganman, ya'ni sohaga begona emasman. To‘g‘ri aytdingiz, aynan O‘zbekistonda gaz yetishmovchiligi sabablari bo‘yicha 10 yildan buyon mustaqil tadqiqot olib boraman. Buning sabablari aniq, yildan yilga bu tizim muammolari ortib boryapti, xalqimiz qiynalyapti, vaziyat badtar chigallashib ketyapti.
Gaz Alloh bergan ne'mat. Bizga aynan shu ne'matni bergan. Qaysidir davlatga o‘rmon bergan, kimgadir dengiz bergan, yana kimgadir boshqa narsa. Bizga berilgan gaz ne'matidan to‘g‘ri foydalanishimiz shart.
Energetika vazirligi tinimsiz ma'lumotlar berib boryapti. Ammo ularda gaz yetib bormasligining asosiy sabablari ko‘rsatilmayapti. Gap aynan ekspluatatsiyaning qoidalariga amal qilinmasligida, ichki tizim noto‘g‘ri ishlashida, ilmiy asosga ega emasligida.
Aholiga esa u tomonlari qiziq emas, u bolasini, keksalarni, o‘z jonini sovuqdan saqlashi kerak. Masalan, bu yil qish qattiq keldi, har qanday o‘tin-ko‘mir zaxirasi hali qish kelmay noyabr oyidayoq tugab bitdi. Lekin bu holat qachongacha davom etadi? Qachon ilmiy jihatdan yondashamiz va noto‘g‘ri sarf-xarajatlarning oldini olamiz?
O‘rganishlarim jarayonida boshqa davlatlardagi bu sohada olib borilgan ilmiy ishlar bilan tanishdim. Ammo, ming afsuski, O‘zbekistonda hech kimning, olimlarimizdan birortasining tizimni ekspluatatsiya qilish, gazni to‘g‘ri taqsimlashga oid ilmiy ishlarini uchratmadim.
Mana shu omillar turtki bo‘lib bu soha ustida mustaqil tadqiqotlar olib boryapman.
– Fikringizcha, gap aynan tarqatish tizimidagi noto‘g‘ri yondashuvdami?
– Albatta, aholiga gaz yetib borishi juda murakkab jarayon, qazib olish, yetkazib berish, tarqatish kabi bir necha bosqichlarni o‘z ichiga oladi. Men o‘z tadqiqotlarimda aynan tarqatish tizimidagi muammolar bo‘yicha o‘rgandim. Aslida, har bir bosqich o‘rganilishi, ilmiy jihatdan asoslanishi shart.
Gaz tarqatish tizimimizda tupiklar va halqa yo‘llar haddan tashqari ko‘payib ketgan. Gaz quvurlarining o‘tkazuvchanlik darajasi past, trayektoriyalari aksariyat hollarda noto‘g‘ri, isrof nihoyatda yuqori. Bosim beqarorligi (sodda qilib davleniye o‘ynashi deymiz) bo‘yicha tahlillar yo‘q. Shu bilan birga, sohaning aksariyat xodimlarining quvurlarga, umuman tizim mulkiga munosabati shu darajada yomonki, hayron qolasan kishi.
– Ko‘pchilik mutasaddilar muammo aholining gazdan noto‘g‘ri foydalanishida, degan fikrni ilgari suradilar.
