«Xonobodda kimdir saratonga çalinganini eşitmaganmiz» - Qarşi–Xonobod harbiy bazasiga safar
|02:14 / 20.02.202123 1717 min
Qarşi–Xonobod harbiy bazasida xizmat ötagan amerikalik askarlar orasida saraton va nurlanişga çaliniş holatlari köplab qayd etilgani haqidagi xabardan söng, Özbekiston Mudofaa vazirligi aerodromga press-tur taşkil etdi. Jurnalistlarga intervyu bergan harbiy xizmatçilar radiatsiya va nurlaniş haqidagi gumonlarni rad etişdi.
Donald Tramp AQŞ prezidenti lavozimini topşirişidan bir kun avval Qarşi–Xonobod aerodromida xizmat qilgan amerikalik harbiylarga oid farmon imzolagan edi.
Donald Tramp
Foto: Reuters
Hujjatda 2001–2005 yillarda Qarşi–Xonobod aerodromida harbiy xizmat ötagan harbiylarga jangovar amaliyotlar öçoğida iştirok etib qaytgan uruş faxriylari maqomini beriş va ularning toksik ta'sirlangan bölişi mumkinligiga aniqlik kiritiş topşiriği qöyilgan.
Bu yillar davomida Afğonistondagi aksilterror kampaniyada iştirok etiş uçun Özbekistonga kelgan 15 777 nafar amerikalik harbiy xizmatçining 75 foizi keyinçalik saraton va boşqa kasalliklarni orttirgani aytilmoqda. Bunga Xonobod aerodromida radiatsiya va toksik nurlaniş mavjudligi sabab sifatida taxmin qilinyapti.
Foto: U.S. Air Force
Özbekiston Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qiliş qömitasi raisi örinbosari Islombek Boqijonovga köra, Qaşqadaryodagi Xonobod aerodromi bir paytlar kimyoviy dorilar ortilgan samolyotlar uçun möljallangan aerodrom bölgan. Bu yerda insonning nafas yöllariga ta'sir körsatadigan darajadagi dorilar dalalarga sepiş uçun saqlangan.
Boqijonov aerodrom harbiylar tasarrufidagi qöriqlanadigan zona bölgani uçun u yerga kirişning imkoni bölmagani, şu sababli hududning ekologik holati örganilmaganini ta'kidladi. Qömita OAVda e'lon qilingan ma'lumotlar ortidan aerodromni tekşirayotgani ma'lum qilindi.
Özbekiston mudofaa vazirining matbuot kotibi Bahrom Zulfiqorov 16 fevral kungi matbuot anjumanida Xonobod aerodromida radiatsiya va toksik nurlaniş mavjudligi haqidagi xabarlarga izoh berib, bu mutaxassis bölmagan odamlarning fikri ekanini ta'kidladi
Mavzuga oid
. Zulfiqorovga köra, harbiy aerodromda 30 yildan beri xizmat qilib kelayotgan özbekistonlik harbiylar va Qurolli Kuçlar xizmatçilarida AQŞ harbiylarida kuzatilayotgan holatlar kuzatilmagan.
Kuni keça Mudofaa vazirligi bu mavzudagi gap-sözlarga oydinlik kiritiş, işçi xodimlar va uçuvçilar bilan suhbat taşkil etiş uçun Xonobodga press-tur taşkil etdi.
«Qurol ombori portlagan, zarari kam bölgan...»
Biz dastlab Oliy harbiy aviatsiya bilim yurti boşliği Abdulla Hamroyev bilan qisqa suhbatda böldik. Hamroyev Mudofaa vazirligi rasmiylarining matbuot anjumanidagi sözlarini tasdiqlab, aviabazada 10–15 yildan buyon xizmat qilib kelayotgan harbiylar borligi, ular orasida saraton va nurlaniş kasalliklari qayd etilmaganini bildirdi.
Bilim yurti rahbari bunga dalil sifatida uçuvçilar har 6 oyda, kursantlar esa har yili tibbiy körikdan ötib turişini ta'kidladi.
Foto: McClathy DC Bureau
Amerikalik askarlar xizmat qilgan vaqtdagi suratlardan birida: «Nurlaniş xavfi bor çegara» yozuvli ogohlik lavhi qöyilganini köriş mumkin. Abdulla Hamroyevning izohlaşiça, bunday lavh örnatilgan joy hozir yöq, «ön yillar avval bor edi».
«Qurol ombori bölgan, portlagan, lekin zarari kam bölgan», dedi Hamroyev, ammo u portlaş qaçon va nega bölganiga oydinlik kiritmadi. Uning qöşimça qilişiça, hudud maxsus moslamalar yordamida tekşirilgan, radiatsiya «umuman yöqligi» aniqlangan.
«Atrof-muhitning zaharlanganini ölçaydigan pribor şu vaqtgaça radiatsiya borligini kötsatmagan»
Press-tur davomida jurnalistlarga Xonobod aerodromidagi radiatsiya va havoning zaharlanişini ölçaydigan asbob-uskunalar namoyiş etildi.
Bu uskunalarning işlaşi haqida ma'lumot bergan, aerodromda 8 yildan buyon xizmat qilib kelayotgan harbiy xizmatçi Ma'ruf Musayevga köra, radiatsiyaviy nurlaniş va kimyoviy zaharlanişni aniqlaydigan uskuna şu vaqtga qadar xavf borligini körsatmagan. Şuningdek, u ötgan vaqt davomida özining soğliğida ham heç qanday salbiy holat aniqlanmaganini aytib ötdi.
«Bu – atrof-muhitning zaharlanganini aniqlaydigan pribor. Bu harbiy qism xizmatçisida turadi. Bir sutka davomida har 7 soatda tekşirib turiladi va qayd qiliş daftariga qayd qilib boriladi. Bu ikki xil rejimda işlaydi. Işçi va nazorat holatida. Agar atrof-muhit zararlangani yoki radiatsiya borligi aniqlansa, xabar beradi.
Harbiy qism böyiça 5 ta bunday uskunlar navbatçilarda bor. Özim 8 yildan buyon şu harbiy qismda xizmat qilib kelaman. Şu 8 yil davomida biron marta radiatsiya yoki nurlaniş holati aniqlanmagan. Soğliğim yaxşi, xudoga şukr», – deydi mayor Ma'ruf Musayev.
«Xabarlarni eşitib, biroz vahima böldi»
Jasurbek Nuriddinov
Oliy harbiy aviatsiya bilim yurti 3-kurs kursanti Jasurbek Nuriddinovning aytişiça, ijtimoiy tarmoqlarda harbiy aerodromda radiatsion nurlaniş öçoqlari mavjudligi haqidagi xabarlar dastavval bilim yurtida tahsil olayotganlar örtasida biroz xavotirga sabab bölgan.
«Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan radiatsiya haqidagi xabarlarni feyk deb hisoblayman. Şu vaqtgaça bu yerda yaşovçilar orasida kimningdir saraton bölganini eşitmadik. Bizga dars berib kelayotgan ustozlarimiz köp yillardan beri şu yerda xizmat qilişadi. Hammalarining soğliqlari joyida.
Özi umuman aviatsiya sohasidagi odam xavfsizlik texnikasiga rioya qilmasa, şunaqa kasalliklar kelib çiqişi mumkin. Xavfsizlik qoidalari bizga yaxşi örgatilgan. Bir yilda bir marta tibbiy körikdan ötamiz», – deydi kursant.
«25 yildan beri kimdir saratonga çalinganini eşitmadim»
Ruiddin Fayzullayev
Harbiy qismda uzoq yillardan buyon işlab kelayotgan 52 yoşli elektrik Ruiddin Fayzullayev şu vaqtga qadar na harbiy xizmatçilar va na mahalliy aholi vakillari orasida saratonga çaliniş holati qayd etilmaganini ta'kidladi.
«1994 yildan beri şu yerda işlab kelaman. Ikki farzandim bor. Şu Xonobod qişloğida yaşayman. Oilam ham şu harbiy qismda işlaydi.
Harbiylar kabi biz ham tibbiy körikdan ötamiz. Qişloq aholisini ham tekşiruvdan ötkazişadi. Şu vaqtgaça kimningdir saraton kasalligiga çalinganini eşitmadim. Hammasi joyida», – dedi Ruiddin Fayzullayev.
