Koronavirus vaksinalari: qaysi biri qanaqa?

COVID-19 mutatsiyalariga qarşi ta'siri: ta'sir qiladi. Emlangan odamlarning qoni laboratoriya tahlilidan ötkazilganda, yangi variantlarga (masalan, Janubiy Afrikada topilgan) nisbatan vaksinaning samaradorligi biroz pasayişi mumkin, lekin emlanganlarni yaxşi muhofaza qila oladi. Albatta, laboratoriyadagi tahlillarni mustahkamlaş uçun köproq argument kerak böladi.

Yangi variantlarga qarşi moslaştiriş qançalar oson: juda ham oson. Vaksina ikki kundayoq özgartirilişi mumkin. Ogbuaguning sözlariga köra, Pfizer mutatsiyalarga qarşi tezroq ta'sir qiladigan inʼeksiya ustida işlaşni boşlab yubordi. Soğliqni saqlaş sohasi mulozimlari sinovlar va tasdiq qay tarzda bölişini talab qilişi eng katta masala. Şuning uçun bu masalada keçikiş bölişi mumkin.

Nojöya ta'sirlari: aksar odamlar qölning inʼeksiya qilingan joyida oğriq his qilişgan. Vaksina olgan odamlarning yarmi ikkinçi dozadan keyin et uvişişi, holsizlik va boşoğriği kabi grippga öxşaş simptomlarni his qilişlari mumkin. Lekin immun tizimi öz işini qilayotganidan dalolat.

Saqlanişi: mRNA vaksinalar judayam nozik bölib, muzlatkiçlarda noldan past darajada (Tselsiy şkalasi böyiça -67) saqlanişi şart.

Tasdiqdan ötganmi: uçinçi faza sinovlari 2020 yilning qişida nihoyasiga yetkazilgan va favqulodda holatda foydalanişga ruxsat berilib tarqatilmoqda.

Yetkazilişi: Bu AQŞda tasdiqdan ötgan va iste'molga kiritilgan ilk vaksina bölib, Bayden ma'muriyati 100 million doza sotib olişga ulgurdi. «AQŞ aholisining kamida uçdan biri Pfizer vaksinasi bilan emlanadi. Pfizer bu yerda pandemiyaga barham berişda eng katta hissa qöşganlardan biri böladi», deydi Ogbuagu.

Moderna

Qay yösinda ta'sir qiladi: Pfizer kabi Moderna ham mRNA texnologiyasidan foydalangan.Samaradorligi: simptomatik kasallikka qarşi 94,5 foiz.

Dozasi: 28 kun oraliğida ikki inʼeksiya.

COVID-19 mutatsiyalariga qarşi ta'siri: bu vaksina Janubiy Afrika respublikasida çiqqan yangi ştammga qarşi samaradorligi biroz past deb hisoblanmoqda. Ammo laboratoriya sinovlari virusni bartaraf qilişi va himoya qila olişi mumkin. Şunga qaramay, buni yaxşiroq tuşuniş uçun köproq ma'lumot kerak.

Yangi variantlarga qarşi moslaştiriş qançalar oson: xuddi Pfizer kabi. Moderna yangilaş borasida işga kirişgan va Janubiy Afrikadagi yangi ştammga qarşi tezroq ta'sir etuvçi preparatni sinovdan ötkazmoqda.

Nojöya ta'sirlari: Pfizer’niki kabi: aksar mijozlar inʼeksiya qilingan joyda oğriq sezişgan. Mijozlarning qariyb yarmi ikkinçi dozadan keyin et uvişişi, holsizlik, boş oğriği kabi ta'sirlarni boşdan keçirişgan.

Saqlanişi: vaksina noldan past haroratda Tselsiy şkalasi böyiça -20 darajada saqlanişi şart.

Tasdiqdan ötganmi: uçinçi faza sinovlari 2020 yilning qişida nihoyasiga yetkazilgan va favqulodda holatda foydalanişga ruxsat berilib tarqatilmoqda.

Yetkazilişi: Bayden ma'muriyati qöşimça 100 million dozada Moderna vaksinasiga buyurtma berib qöydi. Binobarin, AQŞ aholisining yana uçdan bir qismi bu vaksina bilan emlanadi.

Novavax

Qay yösinda ta'sir qiladi: Novavax’ning preparati sub-birlik oqsil vaksinasi (protein subunit vaccine) bölib, uning tarkibida kiçik, zararsiz va sintetik yöl bilan yaratilgan koronavirus parçasi böladi. Ana öşa parça immun tizimini virusni tanib oliş va unga qarşi turişga örgatadi. Vaksina tarkibida haqiqiy tirik virus bölmaydi.   

Samaradorligi: simptomatik kasallikka qarşi 89,3 foiz.

Dozasi: 21 kun oraliğida ikki inʼeksiya.

COVID-19 mutatsiyalariga qarşi ta'siri: juda ham yaxşi. Uning Buyuk Britaniya ştammiga qarşi samaradorligi 85,6 foiz, Janubiy Afrika ştammiga qarşi esa 60 foiz atrofida.

Yangi variantlarga qarşi moslaştiriş qançalar oson: mutaxassislar fikriga köra judayam oson. Novavax jamoasi tezkor doza ustida işlaşni boşlab yuborgan. Bu doza Janubiy Afrikada aniqlangan variantga qarşi bölib, bir neça oy içida sinovdan ötişiga umid qilinmoqda.

Nojöya ta'sirlari: inʼeksiya qilinganda yengil oğriq his qilinadi. Ayrim mijozlar holsizlik, boşoğriği va muşaklarda oğriq his qilişi mumkin.

Saqlanişi: plyus haroratda bazaviy talablar asosida saqlanadi. Bu taşiş va yetkazişni ança osonlaştiradi.

Tasdiqdan ötganmi: 3-faza xulosalari bir neça hafta içida e'lon qilinadi. Lekin ma'lumotlar tahlil qilinib, oziq-ovqat mahsulotlari va dori vositalarini sanitar nazorat qiliş boşqarmasi (FDA)ga tasdiqdan ötişga ariza topşiriladi. Novavax bilan may yoki iyun oyidan emlaş boşlanişiga umid qilinmoqda.

Yetkazilişi: «Vaksinalar arsenali xuş kelibdi», deydi Ogbuagu. Bu mRNA texnologiyasi asosida işlab çiqilgan vaksinalarga nisbatan samarasi pastroq, lekin sinovlar yangi ştammlarga qarşi ötkazilganini ham hisobga oliş kerak. Boşqa vaksinalar yangi ştammlar aniqlanmasidan avvalroq sinab körilgan edi.

Johnson & Johnson

Qay yösinda ta'sir qiladi: bunday preparatlar vektorli tirik vaksina deb atalib, adenovirus (oddiy şamollaşga sabab böluvçi virus) tanamizga virusni tanib oliş va unga qarşi kuraşiş örgatadi. Bu koronavirus bilan kasallanişga sabab bölmaydi.

Samaradorligi: simptomatik kasallikda 66 foiz, ötkir kasallanişda 85 foiz, kasalxonaga tuşiş va ölim xavfidan 100 foiz himoyalaydi.

Dozasi: bir inʼeksiya.

COVID-19 mutatsiyalariga qarşi ta'siri: yaxşi, lekin umumiy samaradorligi biroz past. Vaksina AQŞdagi sinovlarda 72 foiz, Braziliya varianti keng tarqalgan Lotin Amerikasida 66 foiz, B.1.351 varianti tarqalgan Janubiy Afrikada esa 57 foiz samaradorlik körsatgan. Şunga qaramay, bu vaksina kasalxonaga tuşiş va ölimdan asraydi.

Yangi variantlarga qarşi moslaştiriş qançalar oson: tirik vektorli vaksinalarni özgartiriş mRNA vaksinalaridan farqli ölaroq oson iş emas. Lekin mutaxassislar fikriga köra, özgartirişga unça köp vaqt ketmaydi.

Nojöya ta'sirlar: juda ham kam mijoz (9 foiz) isitmadan şikoyat qilgan. Boşqalarda odatiy simptomlar kuzatilgan: holsizlik, boş oğriği, muşaklarda oğriq va inʼeksiya qilingan joyda oğriq.

Saqlanişi: odatiy sovitkiçda.

Tasdiqdan ötganmi: J&J özining xavfsizlik va samaradorlik haqidagi ma'lumotlarini oziq-ovqat mahsulotlari va dori vositalarini sanitar nazorat qiliş boşqarmasi (FDA)ga fevral oyi boşida topşirgan. FDA ma'lumotlarni örganib çiqqaç, favqulodda foydalanişga ruxsat bergaç, odamlar emlana boşlanadi.

Yetkazilişi: bir dozalik emlaş vaksina oliş va uni tarqatişda yangi davrni boşlab berişi mumkin. «Bu vaksinaning eng zör jihatlaridan biri – uzoq va qişloq hududlariga ham yetib boradi. Şuningdek, bu saqlaş şaroitlaridan bexavotir şifokorlarga bemalol berişimiz mumkinligini anglatadi», deydi Obama ma'muriyatida biomuhofaza mutaxassisi bölib işlagan, hozirda tez yordam şifokori bölgan Deniyel Fagbuyi.

Oxford/AstraZeneca

Qay yösinda ta'sir qiladi: adenovirus asosida.

Samaradorligi: simptomatik kasallikka qarşi 70 foiz.

Dozasi: ikki doza. Tadqiqotlarda dozalar orasidagi tanaffus 4 haftadan 12 haftagaça deb körsatilgan.

COVID-19 mutatsiyalariga qarşi ta'siri: Britaniya ştammiga qarşi yaxşi ta'sirga ega, hozirda Janubiy Afrika variantiga qarşi samaradorligi haqida ma'lumotlar töplanmoqda.

Yangi variantlarga qarşi moslaştiriş qançalar oson: Johnson & Johnson vaksinasi kabi mRNA vaksinalaridan sekinroq, lekin amalda iloji bor.

Nojöya ta'sirlari: inʼeksiya qilingan joyda oğriq, holsizlik, boş oğriği, muşaklarda oğriq, et uvişiş va isitma kabi ta'sirlar kuzatilgan.

Saqlanişi: odatiy sovutgiçda.

Tasdiqdan ötganmi: 3-faza sinovlari 2020 yilning kuzida tugagan va vaksina hozirda Yevropa Ittifoqi böylab favqulodda foydalaniş ruxsati bilan tarqatilmoqda. AQŞda esa, hanuz sinalmoqda va bahorgaça oziq-ovqat mahsulotlari va dori vositalarini sanitar nazorat qiliş boşqarmasi (FDA) tasdiğidan ötmasligi mumkin.

Yetkazilişi: vaksinaning unça qimmat bölmagan narxi va saqlaş şaroitlariga talab köp emasligi AstraZeneca’ning eng katta ustunliklaridir. «Soğliqni saqlaş idoralariga vaksinani saqlaş, taşiş va aholiga yetkaziş ança oson böladi», deydi Fagbuyi.

Qaysi vaksinani oliş kerak?

Bu fuqarolarning özigagina boğliq bölmagan masala. Hozirça vaksinalar taqsimoti farmkompaniyalar hamda jahon miqyosidagi taşkilotlar (BMTning COVAX dasturi) va davlatlar örtasidagi kelişuvlar bölyapti. Pandemiya nihoyasiga yetib, hayot odatiy maromga tuşgaçgina vaksinalar xususiy va individual tarzda sotuvga çiqiş ehtimoli katta. Ungaça fuqarolarda öz hukumatlari kelişuvga erişgan kompaniyalar vaksinasini olişdan boşqa tanlov bölmaydi. Yana bir variant ham bor – umuman vaksina olmaslik. Bu har kimning öziga havola bölgan iş.