Armanistonda nimalar bölmoqda: muxolifatçilar çodirlar örnatişdi, Pashinyan muzokaraga çaqirdi
|15:05 / 26.02.202144 18017 min
Armaniston boş vaziri Nikol Pashinyan öz tarafdorlari bilan şahar köçalari böylab tantanali yuriş ötkazdi va unga qarşi çiqqan qurolli kuçlar boş ştabi rahbari Onik Gasparyanni iste'foga çiqardi. Uning farmoni kuçga kirişi uçun prezident Armen Sarkisyanning imzosi talab etiladi, ammo hozirça u bunday qilmadi.
REUTERS
«Biz aksiyamizni yakunladik va muxolifatçilarga ham öz aksiyalarini tamomlaşni taklif qilamiz. Ularni keyingi harakatlarni muhokama qilib olişga çaqiramiz», degan boş vazir.
Ammo harbiylarning çiqişidan ilhomlangan namoyişçilar tarqalişni istaşmadi - ular boş vazir qarorgohi va parlament binosi joylaşgan Marşal Bagramyan prospektini tösib qöyişdi va boş vazir iste'foga çiqmagunça şu yerda qolişga va'da berişdi.
Namoyişçilar parlament qarşisidagi maydonga çodirlar (palatkalar) örnatişdi. Ular hukumat iste'fosidan boşqa heç narsaga rozi bölişmasliklari, heç qanday muloqotdan boş tortişlarini ma'lum qilişgan.
Muxolifat yetakçilari mamlakat prezidenti bilan uçraşuv uçun delegatsiya şakllantirişdi va parlamentning navbatdan taşqari yiğilişi çaqirilişini talab qilişdi.
Ammo parlamentdagilarning köpçiligi - Paşinyanning fraksiyasiga mansub va deputatlarning köpçiligi boş vazirni qöllab-quvvatlaşmoqda.
Pashinyan prezident bilan telefon orqali muloqot qilgani va unga öz pozitsiyasini takrorlaganini ma'lum qildi: prezident yoki boş ştab rahbari Gasparyanni iste'foga çiqariş haqidagi hujjatga imzo çekadi yoki özi iste'fo beradi.
Prezident Sarkisyan bayonot bilan çiqib, barça fuqarolarni, hukumatni va kuç işlatar tuzilmalar vakillarini soğlom aql bilan iş körişga çorladi.
U şuningdek, siyosatçilar unga bosim ötkazişdan tiyilişi kerakligini ta'kidladi.
«Respublika prezidenti qandaydir siyosiy kuçni qöllamagan va bundan keyin ham bunday bölmaydi», degan Sarkisyan.
U boş ştab boşliği iste'fosi masalasida qaror qabul qiliş uçun ixtiyorida uç kun borligini e'lon qilgan va bu şunçaki kadrlar özgartiriş masalasi emasligini qöşimça qilgan.
Mavzuga oid
Prezident «provokatsiyaga uçmaslikka, nafrat va toqatsizlikka çaqiriqlardan uzoq bölişga» çaqirgan. «Bizning xalqimiz parçalanişga yöl qöymasligi, davlatdagi barqarorlikka va davlatçilikka har qanday tahdidni uloqtirib taşlaşi kerak», degan Armaniston rahbari.
Sarkisyan faqat konstitutsiya doirasida harakatlaniş zarurligini yana bir bor ta'kidlagan.
Şu bilan birga, u boş ştab boşliğini işdan oliş masalasida qanday harakatlanişi haqida gapirmagan.
Avvalroq, Yerevan markazida öz tarafdorlari qarşisida çiqiş qilgan Pashinyan mamlakatdagi vaziyat keskinligiça qolayotgani, ammo barçasi nazoratda ekani, qurolli kuçlar xalqqa va hukumatga böysunişi haqida gapirgandi.
Turkiya qoraladi, Rossiya betaraf, Ğarb konstitutsiyaga amal qilişga çaqirmoqda
Rossiya Yerevandagi voqealarni Armanistonning içki işi deb hisoblaşini ma'lum qildi. Bu haqda prezident matbuot kotibi Dmitriy Peskov ma'lum qilgan. Uning sözlariga köra, Kremldagilar voqealar rivojini «xavotir bilan» kuzatib borişmoqda.
Keyinroq RF taşqi işlar vaziri Sergey Lavrov bu pozitsiyani armanistonlik hamkasbi bilan telefon orqali muloqot çoğida takrorladi.
Rossiya mudofaa vaziri ham Armaniston mudofaa vaziri bilan qönğiroqlaşgan.
Köp ötmay Peskov Pashinyan Putinga telefon qilgani, rossiyaliklar yetakçisi «Rossiya Armanistonda tartib va tinçlik saqlanişi, vaziyatni qonun yöli bilan hal qiliş tarafdori ekanini» bildirgani haqida ma'lum qildi.
«Rossiya davlat rahbari barça tomonlarni keskin harakatlardan tiyilişga çaqirdi», degan Peskov.
Turkiya tomoni esa Armanistonda harbiy davlat töntarişiga urinişni qoralab çiqdi. Turkiya TIV rahbari Mavlud Çovuşöğli Anqara Armaniston hukumati bilan aloqalar örnatmagani, lekin harbiy davlat töntarişlariga nisbatan qat'iy pozitsiyada ekanini qayd etgan.
«Tanqid qiliş mumkin, hukumatni iste'foga çiqariş - normal holat. Ammo hukumatni armiya yordamida ağdarişga uriniş, hatto bunga çaqiriqlarni ham qabul qilib bölmaydi», degan Çovuşöğli.
Yevropa ittifoqi barça tomonlarni xotirjamlikka çaqirib, Armaniston konstitutsiyasi armiyadan neytralitet va siyosatga aralaşmaslikni talab qilişini eslatgan. Bryusseldagilar ham voqealar rivojini diqqat bilan kuzatib borişmoqda.
«Biz barça tomonlarga demokratiyaning fundamental prinsiplarini eslatib ötmoqçimiz: mamlakat qurolli kuçlari içki siyosatga aralaşmasligi kerak», deya Armanistondagi vaziyatga izoh bergan AQŞ Davlat departamenti vakili Ned Prays.
AQŞning Yerevandagi elçixonasi ikki tomondagi siyosiy kuçlarga tinçlikni saqlaş va zöravonlikka yöl qöymaslikni sörab murojaat qilgan. Elçixona «AQŞ Armanistondagi demokratik islohotlarni qadrlaşi va qöllab-quvvatlaşi»ni qayd etgan.
Voqealar joyidan Ilya Barabanov, BBC Rus xizmati korrespondenti:
Armaniston boş ştabi boşliği Onik Gasparyan va köplab arman generallari Nikol Paşinyandan iste'fo talab qilib bayonot berişidan keyin Armaniston boş vaziri Qoraboğdagi uruşdan beri ilk marta öz tarafdorlarini Respublika maydonida mitingga çaqirdi.
Boş vazir tarafdorlari maydonga yiğilişni boşlaganida, muxolifatçilar ham Ozodlik maydonida öz mitinglarini uyuştirişdi, ular bu yerdan Marşal Bagramyan prospektidagi parlament binosiga borişni möljallaşgandi, muxolifatdagi fraksiyalar parlamentda navbatdan taşqari yiğiliş ötkazişni rejalaştirişgandi - yiğilişda mamlakatda joriy etilgan harbiy holatni bekor qiliş, bu orqali muddatidan oldingi parlament saylovlarini ötkazişga uriniş közlangandi.
Ikki tomonning mitinglariga ham kutilganidek köp mingli kişilar töplanmadi. Pashinyan iste'foga çiqmasligini ma'lum qilib, öz tarafdorlariga javob berib yuborgan bölsa, muxolifatçilar parlament binosi oldida çodirlardan lager tiklaşga urinişdi. Lekin prospektga yiğilgan muxolifatçilar soni mingdan oşmasdi.
Maydonda önlab palatkalar paydo böldi, bu esa hokimiyatni yon berişga majbur qilgulik tahdid sololmasdi.
Muxolifatçilar prospekt böylab barrikadalar örnatişlarini e'lon qilişdi, ammo politsiya maşinalar harakati tösilmasligi uçun bunga yöl qöymadi.
Namoyişçilar qurgan barrikadalar politsiya bilan töqnaşuvdan himoyalaniş uçun emas, OAV e'tibori uçun örnatilgandek taassurot uyğotardi, ular ötkinçilarning harakatiga ham xalal bermadi, köp ötmay namoyişçilar sekin-asta xiyobonni tark etişni boşladi.
Barçasi nimadan boşlangandi?
Tiran Xaçatryan
Payşanba kuni tongida Armaniston armiyasi boş ştabi rahbariyati Paşinyandan iste'fo talab qilişi ortidan mamlakatda siyosiy inqiroz holati yuzaga keldi.
Boş vazir bunga javoban boş ştab rahbari Gasparyan va uning örinbosarini işdan böşatdi hamda harbiylarning bayonotini davlat töntarişiga uriniş deb baholadi.
«Birinçidan, xavf hamişa mavjud. Ammo biz Armaniston Respublikasida bunday iş bölmasligi böyiça kelişuvga erişişimiz kerak. Eng muhimi, biz xotirjammiz. Mamlakat içkarisida duşman yöq. Bu eng asosiy fakt. Ammo muhokama qilinişi zarur bölgan masalalar bor», degan Pashinyan maydonda. U işdan böşatilgan harbiy boşliqlarni «birodarlar» va «vatan askarlari» deb atagan, şuningdek, özi ham, oilasi a'zolari ham nima bölmasin, mamlakatdan qoçib ketmasligini va'da qilgan.
Keyinroq Yerevan markazida öz tarafdorlari qarşisida çiqiş qilgan Pashinyan boş ştab boşliğiga öz ixtiyori bilan ketişni taklif qilganini ma'lum qildi - mamlakat prezidenti Armen Sarkisyan tegişli hujjatga imzo qöymagan. «Men bugun Armaniston prezidenti bilan gaplaşdim. Agar u mening Gasparyanni işdan böşatiş töğrisidagi taklifimni ma'qullamasa, demak, u ham davlat töntarişiga aloqador böladimi? Yaxşisi, Onik Gasparyan özi ariza yozsin va ketsin, vaziyatni çigallaştirişning keragi yöq. Men u armiyani xalqqa qarşi qöyişiga yöl qöymayman», degan u.
Öz navbatida, Armaniston mudofaa vazirligi siyosiy jarayonlarga aralaşmasligini ma'lum qildi. «Armaniston qurolli kuçlari respublika çegaralarini qöriqlaydi va xavfsizlikni ta'minlaydi. Armiya - siyosatdan xoli tuzilma, siyosiy jarayonlarga har qanday aralaşuvga ruxsat berilmaydi», deyiladi vazirlikning «Interfaks» agentligi tomonidan keltirilgan qisqa matnli bayonotida.
Pashinyan navbatdan taşqari parlament saylovlari ötkaziş töğrisidagi avvalgi qarorini bekor qilmoqçiligini aytgan. «Bugun maydondagilar navbatdan taşqari saylovlar masalasidagi rejamni amalga oşirişga yöl qöymadi. Nima iş qilişimni faqat xalq hal qiladi», degan boş vazir.
Şahar köçalarini aylanganidan keyin Pashinyan yana bir bor tarafdorlari qarşisida çiqiş qilib, xalq mamlakatda harbiy davlat töntaruvi röy berişiga yöl qöymasligini aytgan. «Mening barça askarlarga, zobitlarga, generallarga aytar gapim - öz işingiz bilan maşğul böling, çegaralarni va Armanistonning hududiy yaxlitligini himoya qiling. Bu mening buyruğim - uni buzişga heç kimning haqqi yöq», degan Pashinyan.
Mahalliy telekanallarda namoyiş etilgan kadrlarda boş vazir köça böylab yurgani va öz tarafdorlariga megafon orqali murojaat qilganini köriş mumkin. Uning atrofida yuzlab odamlar töplangan, ammo xavfsizlik xizmati xodimlari ular boş vazirga yaqinlaşişiga yöl qöyişmagan.
Armaniston Milliy xavfsizlik xizmati mamlakat fuqarolarini «milliy xavfsizlikka tahdid soluvçi harakatlar»dan tiyilişga çaqirgan, şuningdek, «bunday qadamlarga javob qaytarilişi» haqida ogohlantirgan. «Fuqarolarni iğvogarona çaqiriqlarga berilmaslikka, tartibni saqlaşga va ogoh bölişga çaqiramiz. Davlat boşqaruv organlari öz funksiyalarini töliq bajarişda davom etadi», deyilgan MXX saytidagi bayonotda.
«Iskander» böyiça bahs
Harbiylar va boş vazir örtasidagi ziddiyat Armaniston Qurolli kuçlari Boş ştabi boşliğining birinçi örinbosari Tiran Xaçatryan boş vazir körsatmasi bilan işdan böşatilgaç keskinlaşdi.
Harbiylar öz bayonotida boş ştab boşliği örinbosari Tiran Xaçatryan işdan böşatilgani uçun boş vazirdan darğazab ekanliklarini bildirişgan. Avvalroq OAVda Xaçatryan hukumat rahbarining rossiyaliklarning «Iskander» rusumli raketa majmuasi haqidagi gaplari uçun mazax qilgani haqida xabar tarqalgandi.
Pashinyan 1in.am uçun bergan intervyusida rossiyaliklardan olingan qurollar ötgan yil kuzida Toğli Qoraboğdagi uruş vaqtida yaxşi foyda bermagani haqida gapirgandi.
BBC korrespondenti Pavel Aksenov:
Nikol Paşinyanning rossiyaliklarning «Iskander» raketa komplekslari işonçsizligi haqidagi sözlari harbiy ekspertlarni hayratga soldi va Armanistondagi siyosiy inqiroz uçun bahona böldi.
Pashinyan «Iskander» tomonidan uçirilgan raketalar portlamagani yoki faqat ön foizga portlagani haqida aytdi. U bu haqda 1in.am uçun bergan intervyusi davomida sobiq prezident Serj Sargsyanning agar Armaniston «Iskander»larni qöllaganida uruşning ilk kunlaridayoq ğalaba qozonişi mumkin bölgani haqidagi gaplarini izohlaş asnosida gapirdi.
Rossiyalik ekspertlar bu juda işonçli qurol ekanini ta'kidlaşda davom etişmoqda. 24 fevral kuni Yerevan.Today jurnalistlari general Tiran Xaçatryandan bu sözlarni izohlaşni söradi – u esa bunga javoban «uzoq kuldi» va «bunday bölişi mumkin emasligi»ni aytdi. Boş ştab vakili «yuzaki baholar bilan xulosa çiqariş – nojiddiyligi»ni aytdi va jurnalistlarga «bu qurol haqida notöğri tuşunçalar şakllantirmaslik»ni tavsiya qildi. Köp ötmay u işdan böşatilgan.
Toğli Qoraboğdagi uruş vaqtida Armaniston 2016 yilda Rossiyadan sotib olingan «Iskander E» raketa komplekslarini işlatgan bölişi ham mumkin. Armaniston armiyasidagi bunday qurilmalarning aniq soni ma'lum emas, OAV xabariga köra, Rossiya törtta «Iskander» yetkazib bergan.
Uruş yakunlangaç arman armiyasi general-polkovnigi Movses Akopyan (u Pashinyan bilan ziddiyatda bölgan) jurnalistlarga «Iskander»dan foydalanilgani haqida gapirib bergandi. Noyabr oyida Armaniston hukumatidagi manba BBC bilan suhbatda «Iskander»dan raketa uçirilganini tasdiqlagandi.
Ammo raketa uçirilgan va bu muvaffaqiyatsiz çiqqan bölsa-da, Nikol Pashinyan köplab raketalar haqida gapirgandi.
Rossiyalik harbiy ekspert Viktor Muraxovskiy esa Armaniston Toğli Qoraboğda «Iskander»ni qöllagani böyiça biror dalil yöqligini, raketalar yerga tuşganidan keyin uning izlari qolişi va harbiy mutaxassislar qaysi parça qaysi tipga mansubligini osongina aniqlaşi mumkinligini aytadi.
U arman harbiylari qurolni sotib olişdan oldin Rossiya poligonlarida sinov uçirişlarini ötkazişgani, şuningdek, uşbu majmua Gruziya va Suriyada ham qöllanganini aytib ötgan.
News.am naşri 40 nafar yuqori martabali harbiy amaldor tomonidan imzolangan armiya bayonotidan iqtibos keltirgan. Boş ştab bayonotida Xaçatryanni işdan oliş qarori «uzoqni körabilmaslik va asossiz sabablar» bilan qabul qilingani, «Armaniston Respublikasining milliy va davlat manfaatlari hisobga olinmagani» aytiladi.
«Boş vazir va Armaniston hukumati arman xalqi uçun hal qiluvçi pallalarda yetarli darajada xolis qarorlar qabul qila olmayapti», deyiladi payşanba kuni tarqatilgan bayonot matnida.
Yerevanda nimalar bölmoqda
Tongda Nikol Pashinyan barça tarafdorlarini hukumat binosi oldidagi Respublika maydoniga yiğilişga çaqirdi. Maydondagi voqealar rivojini kuzatib borgan armanistonlik jurnalist Mark Grigoryanning aytişiça, Paşinyanning murojaatidan keyinoq u yerga 500ga yaqin kişi kelgan. Şu bilan birga, u vaziyat tezda özgarişi mumkinligini istisno qilmagan.
Ayrimlarning hisoblaşiça, Paşinyanga sodiq bölgan oligarxlar u yerga öz xodimlarini yuborgan - bu esa mingga yaqin kişi degani.
«Armanistonda şunday vaziyat yuzaga keldiki, zaif hukumat va zaif muxolifat paytida odatdagi kabi birinçi planga harbiylar çiqişadi. Bizni lotin amerikaça ssenariy kutayotgan bölişi mumkin - xunta kelişi, saylovlar va'da qilişi va keyin nima bölişi noma'lumlik», deb hisoblaydi Grigoryan.
Pashinyan videomurojaat qilib, boş ştabning bayonoti u boş ştab rahbari va uning örinbosarini işdan böşatiş töğrisidagi farmonini imzolaganidan keyin tarqatilganini ma'lum qildi.
Keyinroq boş ştabdagilar Paşinyandan iste'fo talab qiliş haqidagi bayonot kimningdir bosimi ostida e'lon qilinmagani haqida aytib çiqişdi. «Bu generallar va zobitlarning aniq va işonçli pozitsiyasi - bundan maqsad şunday muhim pallalarda vatanni qutqarib qoliş. Yana bir bor özimizning aniq pozitsiyamizni tasdiqlaymiz», deya ta'kidlanadi boş ştabning ikkinçi bayonotida.
Muxolifat va çerkov iste'fo talab qilib kelmoqda
Armanistonning sobiq prezidenti Robert Koçaryan fuqarolarni harbiylarni qöllab-quvvatlaşga çaqirdi va Paşinyandan iste'fo talab qildi. «Uruşda yutqazgan va duşmanga yer boy bergan hukumat ketişi kerak. Bu birinçi navbatda milliy uyğonişimiz uçun zarur bölgan kafolatdir», dedi u.
Armaniston muxolifati yetakçisi Vazgen Manukyan esa mamlakatda bölayotgan voqealarni davlat töntarişi deb hisoblamasligini ma'lum qilgan. «Bu davlat töntarişi emas, armiyada Armaniston xavfsizligiga tahdid soluvçi asosiy duşman kimligini körsatib qöyiş huquqi bor, asosiy duşman - Nikol Pashinyan va armiya şunday qilmoqda», degan Manukyan muxolifatçilar mitingida.
Pashinyan ötgan yilning 10 noyabrida Toğli Qoraboğda öt oçişni töxtatiş böyiça uç tomonlama kelişuvga imzo çekkaç, Armanistonda boş vazirning iste'fosini talab qilib, norozilik namoyişlari boşlandi. Sönggi kunlarda ham Yerevandagi yirik oliy ta'lim muassasalari oldida yirik aksiyalar ötkazildi.
Boş vazirdan lavozimini tark etişni talab qilganlar qatorida mamlakatning ikki sobiq prezidenti - Robert Koçaryan va Serj Sargsyan, şuningdek, Arman çerkovi iyerarxi - barça arman katolikoslari rahnamosi Garegin II va Kilikiya uyi katolikoslari yetakçisi Aram I ham bor.
Dekabrda Pashinyan mamlakatdagi barça siyosiy kuçlarni 2021 yilda navbatdan taşqari parlament saylovlari ötkaziş böyiça maslahatlaşuvga çaqirgandi.
«Men xalqning qarori natijasida boş vazir lavozimidan iste'foga çiqişga tayyorman. Boş vazir lavozimidan faqat xalq qarori asosida ketişim mumkin. Xalqning işonçi tiklangan taqdirda hozirgi murakkab paytda Armaniston Respublikasini boşqarişga tayyorman. Bu savollarga javob olişning yagona usuli bor — navbatdan taşqari parlament saylovini ötkaziş», deya va'da qilgandi u feysbukdagi çiqişida.
Ammo muxolifatçilar Paşinyandan saylovlar ötkazilişidan oldin lavozimidan ketişni talab qilişdi.
