Sobiq ittifoq hududida yagona bo‘lgan “BelAZ” bu segmentda o‘z o‘rnini nafaqat saqlab qolgani, balki rivojlantira olgani tahsinga sazovor. Chunki ishlab chiqaruvchilar soniga barmoqlar yetarli bo‘lsa-da, jahonda bu sohada raqobat juda kuchli. Zero bu mashinalarni olib ishlata biluvchi xaridorlar ham sanoqli.
Asosan AQSh va Yaponiya yetakchilik qilib kelgan bu sohaga so‘nggi yillarda Xitoy ham faol kirib kelmoqda.
Agar yengil avtomobillar asosan tashqi ko‘rinishi, qulayligi va tejamkorligi kabi jihatlariga qarab baholansa, bahaybat samosvallarni tanlashda asosan yuk ko‘tara olish, chidamlilik va zarur joyga ularni yetkazib kelish kabi tomonlariga qaraladi. Chunki bu avtomobillar biz bilgan yo‘llarda yura olmaydi, ularni ko‘taruvchi kranlar ham juda kam, umuman, tog‘lardagi konlarga yetkazib kelish ancha xarajatni talab qiladi.
Savol tug‘iladi – nega shuncha qimmat bitta maxsus avtomobilda yuk tashiguncha o‘nlab kichik yuk tashuvchilardan foydalanish mumkin emas? Axir yonilg‘i sarfi, ehtiyot qismlar, avtomobil narxi kabi omillar baribir katta farq qilmaydi-ku? O‘tgan asrning oltmishinchi yillariga qadar ham tog‘-kon sanoatida asosan nari borsa 20-30 tonna yuk tashuvchi avtomobillar xizmat qilgan. Ammo keyinchalik sanoat hajmi keskin osha boshlagan, qazib oluvchi texnika yiriklasha boshlashi oqibatida tashuvchi texnikaga ham ehtiyoj ko‘paya borgan.
Konlar chuqurlashgan, ulardagi yo‘llarda qatnov cheklangan, kichik avtomobillar tig‘iz qatnov tugul umuman yura olmay qolishgan. Eng muhimi – bir tonna yukni tashib olish samaradorligi va xarajati bo‘yicha bahaybat avtomobillar yagona vosita ekanligi ilmiy jihatdan isbotini topadi. Faqat ular bayramlar, dam olish kunlariga qaramay uzluksiz ishlatishga ham chidagan, ham buncha pulga olingandan keyin tindirilmagan.
Katta samosvallar reytingiga qaralsa, nima uchun faqat eng ko‘p yuk tashuvchi yetakchilar rivojlanib ketib, boshqalar o‘yindan chiqmagan, degan savol ham tug‘ilishi tabiiy. Gap shundaki, ko‘p yuk tashiy bilish muhim bo‘lsa-da, bir jihat xolos. Konchilar o‘z qazilma boyliklari turiga (masalan, kimgadir katta hajmda, lekin yengil bo‘lgan ko‘mir, kimgadir kichik hajmda, lekin juda og‘ir xarsang tashish muhim), masofaga, oldingi texnika parki va doimiy shartnomalar kabi jihatlarga ko‘ra xarid qiladilar. Qolaversa, bahaybat texnikalar xaridi shu qadar jiddiy masalaki, buning uchun davlatlararo aloqalar ham juda muhim.
Bugungi kunda katta avtomobillar orasida yetakchilar quyidagilar:
Hitachi EH50000AC-3
