Xalqdan «telefon soliği» – blogerlarning hafta mavzulari

Baraka topkurlar, xuddi şu telefonning asosiy IMEI raqami kimning nomiga rasmiylaştirilgani bazada körinib turibdi-ku, yana öşa odamni ovora qilişning nima keragi bor, onlayn ötsa bölmaydimi, desam, «yöq, bölmaydi, ofisimizga özi telefonni kötarib kelsin», deyişdi. Taşqarida 21 asr, Karl!

E, xullas, bu absurd tizim haqida gapirsa, gap köp. Fuqarolarga solinayotgan ikki karra «telefon soliği» haqida ham köp gapirsa böladi. Davlat taşkilotlari özi qilişga majbur bölgan vazifalarni lozim darajada eplolmayotgani uçun (masalan, çegaradan noqonuniy telefon ötkazmaslik, soliqdan qoçişning oldini oliş, öğirlangan telefonlarni topiş) xalqning özidan yana soliq olişadi.

Şu tizim tufayli fuqarolarning şaxsiy ma’lumotlari, pasport nusxalarini öğirlaş, odamlardan söramay ularning nomiga telefon raqamlarni rasmiylaştiriş butun boşli jinoiy industriyaga aylangani esa açinarli holat», - deydi bloger.

Kiçkinagina çivin şunça azob beradi

Jahon bankining Özbekistondagi vakolatxonasi boş iqtisodçisi Vinayak Nagaraj bu tizim haqida fikrlarini  Twitter sahifasida yozib qoldirdi. Ekspert UzIMEI’ni «tuşunarsiz byurokratik» tizim deb atab, Özbekistonni oldinga emas, balki orqaga tortayotgan siyosatlardan biri ekanligini ta’kidlagan.

«Bu balo Özbekistonda yakuniga yetmagan telekommunikatsiya islohotlarining mamlakat transformatsiyasini uşlab turganini eslatib turadi. Hozirgi UzIMEI tizimi Özbekiston fuqarolari, ayniqsa, mamlakatda 30 kundan ortiq böladigan çet elliklar uçun boşoğriqdir.

UzIMEI nafaqat byurokratik tösiq va mijozlarga qayişmaydigan tizim, balki yangi texnologiyalarni joriy etiş va IOT (The Internet of things)ni keng qöllaşga tösqinlik qiladi. Vaholanki, IOT iqtisodiyotning yetakçi sohalarida, xususan, qişloq xöjaligida mahsuldorlikni oşirişga xizmat qiladi.

Yana davom etişim mumkin, ammo bu mening har yillik hafsalam pir bölişi namunasidir. Özbekistondagi islohotlar va uning salohiyati borasida umidim katta. Qisqa muddat içida juda köp narsa özgardi. Şuning uçun ham UzIMEI tizimidan qalbim oğriydi. Göyoki, kiçkinagina çivin şunça azob beradi.

Nafsilamrini aytganda, bu mening har yillik niyatim, ötinçim: telekommunikatsiya islohotlari nihoyat yakuniga yetsin, telefonlarni UzIMEI tizimidan röyxatdan ötiş esa ipsiz boğlab qöymaydigan, sodda va Özbekistonda muloqotga salbiy ta’sir körsatmaydigan tizimga aylansin», deb yozdi JB eksperti. 

«Tizim budjeti yopiq»

Bloger Şahnoza Soatova xalqaro ekspertlarning xavotirlari çiqayotganini ta’kidlarkan, undan qanday foyda körilayotganini savol ostiga oladi.

«UzIMEI’ning beti ham, orqasi ham qattiq ekan. Qança muammolar kelib çiqdi, odamlarga noqulayliklar guldastasi, şaxsiy ma’lumotlar öğirlab sotilişi va h.k. Xalqaro ekspertlarning xavotirlari çiqyapti mana şundan.

Xöş, şuning evaziga tizim keltirgan samara, foyda haqida nima bilamiz? Falonça telefon noqonuniy savdo qilinmadi, degan ma’lumotlarni peş qilmanglar. U vazifani bajarişingiz uçun budjetdan oylik olasizlar, resurslar ajratiladi. IMEI kodlar röyxatdan ötkaziş uçun pul tölagan iste’molçi buning evaziga nima olyapti? Bevosita şu tölagan puli uçun nima xizmat körsatilyapti qöşimça???

Tizim budjeti esa yopiq, neça pul tuşyapti, qayerga ketyapti - bilib böpsan! Nimaga özi bu tepalikka çiqqandik?

Yana indamay turinglar, bir-ikki kunda ötib ketadi bu mavzu, deb boşni qumga tiqib olinglar. Lekin qaçongaça va qayergaça borarkinmiz bu bilan?!» - deb yozdi Şahnoza Soatova.

Özbekistonda blekaut: Yagona energetika tizimining plyuslari ham, minuslari ham bor

25 yanvar kuni Markaziy Osiyoning uç davlati – Özbekiston, Qirğiziston va Qozoğistonda blekaut yuz berdi. Buning natijasida qariyb 40 ming aholi elektr energiyasiz qoldi. Bunga Markaziy Osiyo yagona energetika tizimida yuz bergan nosozlik sabab sifatida körsatildi.

Özbek blogosferasi nafaqat blekautni, balki yagona energetika tizimini ham qizğin muhokama qildi.

Iqtisodçi Otabek Bakirov yagona energetika tizimining plyus va minuslariga töxtaldi.

«Dastlabki örganişlarga köra, energiya ta’minotidagi uzilişlar qöşni Qozoğistonda yuz bergan avariya va uning bizning tarmoqlarda va generatsiya manbalarida yuqori kuçlaniş va çastota özgarişi yuzaga keltirgani bilan boğliq.

Agar xotiram pand bermayotgan bölsa, biz Markaziy Osiyo Yagona energotizimidan 2009 yillarda çiqib ketgan edik va yangi davr boşlanişi bilan tizimga qaytganmiz.

Yagona energetika tizimining minusi - bir mamlakat miqyosidagi avariyaning qöşni mamlakatlarga ham salbiy ta’siri hisoblanadi.

Kutilmagan hodisalarning foydasi ham bor

Oldindan baholab va prognozlab bölmaydigan texnik, texnogen hodisalarning, agar ular insoniy yöqotişlar keltirmasa, foydali taraflari ham bor.

Şunday hodisalar vaqtida iqtisodiy, ijtimoiy, infratuzilma, xavfsizlik va axborot tizimlaridagi ojiz nuqtalarni aniqlab oliş mumkin.

Barqarorlik davrida ötkaziladigan turli sinov va tajribalar hamma vaqt ham barça kamçiliklarni körsatib bera olmaydi. Şu ma’noda «qora oqquşlar»dan olinadigan xulosalar haddan ziyod ahamiyatli.

Masalan, nisbatan soliştirganda aeroportlarimiz energetik kollapsga tayyor emasligini bilib oldik. Metropoliten tizimi ham. Energetika tizimini işdan çiqarib, aloqada ham osongina muammolar yaratiş mumkinligini his etdik. Bular eng strategik obektlar», deb yozdi u.

Iqtisodçi har bir xato, agar bundan töğri xulosalar çiqarilsa, juda ham qadrli ekanligini ta’kidlagan.

Jurnalist Aziza Qurbonova blekaut haqida şaxsiy fikrlarini yozarkan, muqobil liniyaga ehtiyoj borligiga urğu beradi.

«Qançalik qiyin bölmasin, Markaziy Osiyoning markazlaşgan energotizimida nosozlik yuzaga kelsa, muqobillikni saqlay oladigan «ikkinçi liniya»si ham bölişi kerak Özbekistonning! Bitta knopka bilan hal qilib qöyişlari mumkin ekan-da, degan qörquvni his qilib yaşamasligi kerak özbekistonliklar!» deydi u.