Uzundagi xaridorsiz yangi bozor: Bu yerga barakani qanday qaytariş mumkin?

Xöp, kutilganiga ters ölaroq, yangi bozorga nega odamlar bormayapti? Savdogarlar avval bunga sabab qilib bozor temiryöldan narigi tarafda ekani, bozorga eltuvçi yöl qariyb 4 km ekanini, bozor tomon temiryölni kesib ötadigan yaqinroq yangi yöl soliş kerakligini aytişgan edi.

Ularning bu talabini viloyat rahbarlari eşitişadi. Uylar «snos» qilinib, yaqinroq yangi köça solinadi. Köçaning oçiliş marosimi hattoki katta tantana bilan ötkaziladi.

Biroq bugunga kelib ma’lum bölmoqdaki, muammo öşa-öşaligiça qolgan. Yangi va yaqin köça ham bozorga xaridorlarni jalb eta olmayapti. Ular yana öşa — endilikda yöq qilingan çuqur bozor atrofidagi köçalarda, piyodalar yölaklarida savdo qilişmoqda.

 Yangi bozordagi savdogarlar nima deydi?

Yangi bozorda savdo qilayotgan savdogarlarning aytişiça, pandemiya davridagi karantin çoğida köçadagi yoymaçilarga savdo qilişga ruxsat berilmagan va öz-özidan yangi bozor gavjum bölib qolgan. Ammo epidemiologik vaziyat yumşagaç, yoymaçilar yana temiryöl atrofiga töplanib olişgan.

Yangi bozordagi savdogarlar patent, patta, soliq tölaşlarini pisanda qilişdi. Ularga köra, soliq va patta tölamaydigan köçadagilar esa yöl boşida ularning potensial mijozlarini töxtatib qolişyapti.

Yangi bozor oldida yakşanba kuni mol bozori ham böladi. Bozorçilar faqat öşa kuni mijoz köpayib, qöllari pul körişini aytişdi. Aytişlariça, mol bozori bu yerdan boşqa joyga köçirilişi ham mumkin ekan. Bu esa yangi bozor töliq kasod bölişini anglatadi.

Temiryöl kesişmasidan yangi yöldan yangi bozor tomonga eltuvçi yölga e’tibor bering. Trotuarlarda mutlaqo yurib bölmaydi, özi tor köçaning ikki tarafiga maşinalar qalaştirib taşlangan. Uzzu-kun tirbandlik.

Şu yerdagi dökonlar ham öz oldiga rasta qurib ijaraga berişgan. Sanitariya va gigena qoidalari töliq unutilgan. Mas’ullar esa köz yumib kelişmoqda.

Betartiblikning uyasi bölgan joydan 800 metr uzoqlikdagi yangi bozorga esa odamlar kelişga erinayotgani ma’lum böldi. Qayd etib ötiş kerak, tuman içki işlar bölimining şu yerda joylaşgani ham vaziyatga ta’sir etmayapti.

Biz köçada yoyma savdo qilayotganlarga ham mikrofon tutdik. Ular yangi bozorga borib savdo qilmasliklarini xaridorlarning u yerga bormasligi bilan tuşuntirişdi.

Albatta, ularning gapida jon bor. Rözğor uçun 2 kilo kartoşka-piyoz xarid qiliş uçun odamlar qariyb bir kilometr piyoda yöl bosişga erinadi. Jamoat transporti qaçonlardir öldirilgan. Taksilar esa qimmat.

Bu holatlardan anglaşiladiki, yangi bozorni loyihalaşda mas’ul rahbarlar öz vaqtida Uzun tumanining manfaatlariga mutlaqo zid yöl tutilgan.

Çunki eski bozorga 5 km naridagi Sariosiyo tumani markazidan ham xaridorlar kelişardi. Hozir ularning oyoği uzilgan. Bozorni xaridorlar uçun qulay joyda loyihalaştiriş ham savdogarlarning savdosiga, ham tuman budjetiga tuşumlar köproq tuşişiga xizmat qilar edi.

Uzun tuman hokimining birinçi örinbosari Behzod Hasanov biz bilan suhbatda buni qisman tasdiqladi.

Biz bilan suhbatda tuman hokimi örinbosari soliq organlari tomonidan noqonuniy savdo bilan şuğullanayotgan yoymaçilarga qat’iyroq çora köriş tumandan negativ xabarlar köpayişiga olib kelişini ta’kidladi. U — haq. Bozorni yangi joyga köçiriş uçun esa juda katta mablağ talab etiladi. Şunday bölsa-da, tuman hokimligining rejasida bozorni qulayroq joyga köçiriş ham borligini hikoya qilib berdi hokim örinbosari.

Hozir bu yerda masalani yeçiş uçun ikkita yöl bor. Yo qattiqroq intizom talab qilib, yoymaçilarning savdo qilişiga töliq taqiq örnatiş bu –  imkonli narsa, bu borada pandemiyada tajriba orttirilgan.

Ikkinçi variant sifatida bozorni yangi, barça uçun qulayroq joyga köçirişni ham körib çiqiş mumkin. Deylik, Sariosiyo va Uzun tumani örtasidagi dalada mutlaqo yangi dehqon va buyum bozori quriş. Mol bozorini ham şu yerga köçiriş mumkin.

Lekin hozirgi yangi bozorda katta mablağ evaziga xarid qilingan, lekin huvillab yotgan dökonlarning egalari bu xarajatga könişarmikan?

Balkim huvillab yotgan hozirgi bozor yerini köp qavatli uylar quriş uçun auksion orqali sotuvga qöyib, yangi barpo etilajak bozor xarajatlarni qoplaş kerakdir? Çunki kördikki, yangi bozor stoyankasi uçun ajratilgan joyning bir qismida allaqaçon 5 qavatli uy qurilmoqda ekan.

Xullas, uzunlik xaridorlarni ham, savdogarlarni ham qiynab kelayotgan muammo saqlanib turibdi. Uzundek tumanga tayinli va gavjum dehqon bozori albatta kerak. Ammo bunga qanday erişiş mumkin? Berilayotgan takliflarni amalga oşirsa böladimi? Yoki viloyat va tuman mutasaddilarida qandaydir boşqaça yeçim bormikan? Öylaymizki, bu masala viloyatdagi mutasaddilar tomonidan atrofliça örganilib, körilajak çoralar barçaga ma’lum qilinadi.

Şuhrat Şokirjonov, Kun.uz maxsus muxbiri
Tasvirçi va montaj ustasi: Faxriddin Hotamov