UYeFAda yangi qoidalar: «Moliyaviy feyr-pley» endi yöq. Nimalar özgaradi?

Bunda maoş deganda faqat erkak jamoalar tarkibi, murabbiy, bundan taşqari, iste’folardan söng tölanadigan kompensatsiyalar inobatga olinadi. Odatda, bu tölovlar klublardagi umumiy maoşlarning kamida 90 foizini taşkil qiladi.

Darvoqe, 70 foizlik çeklov avval ham bölgan, lekin bu qoidaning buzilişi faqat qöşimça tekşiruvlarga sabab bölardi xolos, jazo uçun asos qilinmasdi.

Eslatib ötamiz, transfer xarajatlari birdaniga töliq summa şaklida emas, amortizatsiya şaklida hisobotga olinadi, ya’ni futbolçining şartnoma muddatiga soçib yuboriladi. Masalan, bir futbolçi 100 million yevroga sotib olinib, u bilan beş yillik şartnoma tuzilsa, uşbu tölangan summa 20 milliondan 5 yilga taqsimlanadi. Aytaylik, uşbu futbolçi bir yildan söng, 90 millionga sotib yuborilsa, klub 10 million zarar emas, 10 million foyda qilgan böladi. Zero sotiliş paytida bir yil ötgani uçun futbolçining joriy qiymati 80 millionga tuşgan böladi.

Ammo öz navbatida, futbolçilar sotilganda kelib tuşadigan mablağ töliğiça uşbu moliyaviy yilga yoziladi. Ya’ni birgina yaxşi transfer bilan klub moliyaviy holatini yaxşilab olişi mumkin.

70 foizlik çegaralar buzilsa, farqning jiddiyligi va sönggi tört yillikdagi sakraşlar inobatga olinadi. 10 foiz limitdan çiqilsa, limitdan taşqaridagi summadan 10-25 foiz atrofida, agar 30 foizdan ortiq limitdan çiqilsa, 75-100 foizgaça jarimaga tortilişi mumkin.

Xöş, agar bu qoidalar hozir ham işlab kelganda, qaysi klublar qanday holatda bölardi? SwissRamble buni ham hisoblab çiqibdi.

2020/21 mavsumdagi ma’lumotlar olingan, ya’ni öşanda pandemiya bölib, tomoşabinsiz ötgani, aksariyat klublar katta daromadlardan quruq qolganini ham e’tiborda tutiş kerak.

Faqat ikki klub – «Real» va «Bavariya» 70 foizlik limit talabiga javob bera olgan. «Barselona» (109), «Inter» (104) va «PSJ» (102) klublari esa limitdan ham oşib ketgan (Ispaniyada maoşlar böyiça çeklov şundoq ham borligi va natijada kataloniyaliklar Messini qöyib yuborişga majbur bölganini eslang).

«Arsenal» va «Çelsi»da 90 foizdan, «MYu», «Milan», «Yuventus» 80 foizdan, «Atletiko», «Siti», «Liverpul», «Borussiya» va «Tottenhem» esa, 70 foizdan ortgan. Agar 2018/19 yilgi mavsum, ya’ni pandemiyadan oldingi holatga ham qaraydigan bölsak, faqat tört klub 70 foizlik limitdan çiqib ketgan xolos – «Milan» (99 foiz), «Çelsi» (85), «Yuventus» (72) va «Mançester Siti» (71).

Aytiş mumkinki, bu körsatkiçga milliy çempionatlarning TV-şartnomalari ham katta ta’sir qiladi. Masalan, 2020/21 yillar mavsumida APL klublari iş haqi va transferlar uçun daromadning 80 foizini sarflaşgan. Ispaniyada bu körsatkiç 84, Italiyada 92, Fransiyada esa, umuman 102 foiz (Bu yerda Fransiyadagi soliq tizimi, ya’ni u yerdagi daromad soliqlarining boşqa Yevropa mamlakatlaridan sezilarli köpligini ham e’tiborga oliş kerak. Yangi qoidalar ham fransuz klublarini qiynab kelayotgan bu muammoni yeçişga qodir emas).

Faqatgina Bundesliga klublari ertagayoq joriy etilsa ham, yangi talablarga tayyor ekanini köriş mumkin. Nemis klublari daromadning faqat 68 foizini yuqorida körsatilgan xarajatlar uçun sarflar ekan.

Qanday maqsadlarda kiritilayotgan bölmasin, bu tizimning ham boy va kambağal klublar örtasidagi farqni kattalaştirişda rol öynaşi mumkinligi xavfi mavjud. Masalan, agar 2018/19 yilgi mavsumdagi raqamlar bilan APL klublariga limit qöyiladigan bölsa, «Mançester Yunayted» bir mavsumda transfer va maoşlar uçun 457 million sarflay olar ekan, ayni şu ligada qatnaşgan «Haddersfild»da bu raqam atigi 88 millionni taşkil qiladi. Farq sezilarli.

Yana şuni yodda tutiş lozimki, ba’zi homiylik şartnomalarining bozor qiymatiga mos emasligi muammosi töliq yeçimini topgani yöq. Bu «lazeyka»dan köpinça «Mançester Siti» va «PSJ» klublari tez-tez foydalanib turişi ma’lum. Klublar «yaqin» kompaniyalar bilan homiylik şartnomalari tuzib, narxni ataylab oşirib körsatişadi va şu tariqa daromadlarni qoğozda şişirib «moliyaviy feyr-pley» qoidalarini çetlab ötişadi. Endi qoidalar kengaytirildi – UYeFA nafaqat şartnoma iştirokçilarining boşqa bitimlarini, balki har bir kelişuvni qamrab olmoqçi, lekin aytiş mumkinki, buni amalga oşiriş juda qiyin masala.

UYeFAning özi ham tan olib aytayotganidek, yangi qoidalar boy va kambağallar örtasidagi masofani qisqartirmaydi, ammo top-klublarni katta qarzlarga botib qolişdan qutqarib, aqlbovar qilmas transferlardan tiyib turadi.