Yevro qadrsizlanib, dollar mustahkamlanmoqda. Nega?

Yevropa Markaziy banki esa ancha kech, iyul oyiga kelib harakatga kela boshladi va o‘z bazaviy stavkasini 0,25 foizgagina ko‘tardi. Aynan foiz stavkalari va shunga monand ravishda AQSh va YeI davlat obligatsiyalarining daromadlilik darajasidagi doimiy ortib borayotgan farq yevro qadrsizlanishi va dollar kuchayishiga o‘z ta’sirini o‘tkazmasdan qolmadi. Yevropa Markaziy bankidan farqli ravishda Federal zaxira tizimi pul-kredit sharoitlarini qat’iy va tez sur’atlarda o‘zgartirib bormoqda.

“FZT hozirgi kunda valuta bozoridagi ohangni belgilamoqda”, deya ta’kidlagan nemis investitsiya kompaniyasi HQ Trust bosh iqtisodchisi Maykl Xeyz. Umuman olganda Yevropadagi retsessiya ehtimoli ham dollarga bo‘lgan talabni keskin oshirdi.

Shu bilan bir qatorda, iyul oyi davomida dollar kursi iyena, funt sterling, Kanada dollari, shved kronasi va Shveytsariya frankiga nisbatan ham mustahkamlangan. “11 iyul kuni iyena dollarga nisbatan 24 yil ichidagi eng past darajaga tushdi”, deya yozadi Reuters agentligi.

Kuchli dollar kursi AQShga ham faqat foyda keltirmaydi

Yevro qadrsizlanishi va dollar kursining sezilarli darajada mustahkamlanishi Qo‘shma Shtatlar uchun foydali, ammo bu bir qancha zararli oqibatlarni ham keltirib chiqaradi. Juda mashhur bo‘lgan “valuta qanchalik kuchli bo‘lsa, mamlakat ham shunchalik kuchliroq bo‘ladi” formulasi bugungi kundagi zamonaviy global iqtisodiyot haqiqatlarini o‘zida ifoda etmaydi.

Milliy valutaning yuqori kursi ko‘p miqdordagi tovarlar import qiladigan mamlakatlar uchun juda ham muhim. Shu nuqtayi nazardan qaraganda, dollarning yuqori kursi AQShga Yevropa, Xitoy, Yaponiya va dunyoning boshqa davlatlaridan import qilinadigan mahsulotlar tannarxini pasaytiradi va shu orqali inflatsiyaga qarshi kurashda yordam beradi. Bugungi kunda Qo‘shma shtatlardagi asosiy makroiqtisodiy muammo ham yuqori darajadagi inflatsiya hisoblanib, iyun oyida bu ko‘rsatkich oxirgi 40 yil ichida birinchi marta 9,1 foizga yetgan. Inflatsiyada yoqilg‘i, oziq-ovqat hamda ijara narxi o‘sishi eng yuqori o‘rinlarni egallagan.

Boshqa tomondan, dollar kursi mustahkamlanishi tufayli arzonlashib borayotgan xorijiy mahsulotlar Amerikaning o‘zidagi tovar ishlab chiqaruvchilar uchun jiddiy muammo hisoblanadi. Bundan tashqari, milliy valutaning haddan tashqari yuqori kursi amerikalik eksportyorlar manfaatlariga putur yetkazadi, chunki bu ularning mahsulotlarini jahon bozorida qimmatlashtiradi va shu tariqa avtomobillar, kompyuterlar, mikrochiplar, oziq-ovqat va AQShda ishlab chiqarilgan boshqa tovarlarning xalqaro bozordagi raqobatbardoshligini pasaytiradi. Qisqacha qilib aytganda, kuchli dollar Vashington ma’muriyatining mamlakatdagi salbiy savdo balansini (AQSh eksportga nisbatan ko‘proq import qiladi) tenglashtirish va sanoat ishlab chiqarishini ko‘paytirish yo‘lidagi ko‘p yillik sa’y-harakatlariga putur yetkazadi.

Qanday prognozlar bildirilmoqda?

Ba’zi tahlilchilar Rossiya Yevropaga gaz yetkazib berishni to‘xtatib, inqirozni kuchaytirsa, yevro kursi 90 sentgacha tushishi mumkinligini taxmin qilishmoqda. Deutsche Bank strateglarining hisob-kitoblariga ko‘ra, Yevropa mamlakatlaridagi retsessiya natijasida 1 yevro 0,95-0,97 dollargacha pasayishi mumkin.

“Yevro dollarga nisbatan asta-sekin pasayishda davom etishi mumkin. Yaqin kelajakda 1 yevro 0,95 dollargacha, uzoq muddatli istiqbolda esa yevro/dollar juftligini 0,8–0,9 dollar oralig‘ida ko‘rishimiz mumkin”, deydi BCS Mir Investmens fond bozori eksperti Dmitriy Babin.