Aholini ijtimoiy himoya qiliş strategiyasi tasdiqlandi. Nimalar özgaradi?

Ijtimoiy suğurta tizimi – ayollarga homiladorlik va tuğiş nafaqalarini tölaş tartibi özgaradi

Ijtimoiy suğurta tizimini isloh qiliş sohasida, şu yilning avgust oyida Ijtimoiy suğurta jamğarmasi şakllantirilişi közda tutilgan. Uşbu jamğarmaga mablağlar davlat budjetidan ajratiladi. Keyinçalik esa Moliya vazirligining hisob-kitoblariga asosan jamğarmaning qöşimça manbalari aniqlanadi. Bu tizimning afzalliklari nimada?

Dastlabki bosqiçda, ya’ni sentabrdan boşlab barça yuridik şaxslarda mehnat şartnomasi asosida va Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligining mehnat tizimiga kiritilgan tarzda rasmiy işlovçi ayollarga homiladorlik va tuğiş nafaqasining bir qismi davlat tomonidan tölab beriladi. Nafaqaning bu qismi hozirgi vaqtda minimal iste’mol xarajatlaridan kelib çiqib tört oyga 2 mln söm miqdorida belgilanmoqda. Iş beruvçi esa faqat nafaqaning Mehnat kodeksiga muvofiq qolgan qismini tölab beradi. Bu öz navbatida, iş beruvçilarni ijtimoiy tölovlarning bir qismidan ozod etib, ayollarni işga olişga rağbatlantiradi.

Norasmiy sektorda, ya’ni mehnat şartnomasi tuzmasdan, mehnat daftarçasi yuritmasdan işlayotgan ayollarni esa mehnat faoliyatini rasmiylaştirişga rağbatlantiradi. Negaki, ayol norasmiy tarzda işlasa iş beruvçi ham davlat ham unga homiladorlik va tuğiş nafaqasini tölab bera olmaydi. Bosqiçma-bosqiç homiladorlik va tuğiş nafaqalari iş beruvçi zimmasidan olinadi.

Keyingi bosqiçda, ijtimoiy suğurta jamğarmasining imkoniyatlaridan kelib çiqib, kasallik varaqalari (bolniçniy) asosida nafaqa tölab beriş, iş beruvçi tugatilgan hollarda işdan böşatiş nafaqasini tölab beriş davlat tomonidan ijtimoiy suğurta orqali amalga oşiriladi.

 Ijtimoiy yordam – bolalar nafaqasini tölaş tartibi özgaradi

Kam ta’minlangan oilalarga tölab kelinayotgan bolalar nafaqasini ijtimoiy şartnoma tuziş orqali tölaş tizimi yölga qöyilişi közda tutilgan. Misol uçun, boşlanğiç bosqiçda ijtimoiy majburiyat sifatida oiladagi bolalarning maktabga doimiy tarzda qatnaşi belgilanadi.

Nega bunday şart oilaga qöyilmoqda? Çunki, bolalarning ta’limi uning kelajagini aniqlaydi. Ta’lim olgan bolalar kelajakda işga joylaşişda qiynalmaydi va bu uning kelajakdagi oilasi kambağallik holatiga tuşib qolmasligini anglatadi.

Yana bir ijtimoiy majburiyat sifatida oiladagi bolalarning barçasi tegişliça har xil turdagi kasalliklarning oldini olişga qaratilgan vaksinalarni olişidir.

Bandlikka kömaklaşiş – kasb-hunarga öqitiş kengaytiriladi, bandlik subsidiyalari ijtimoiy şartnoma orqali tölanadi

Bu yönalişda asosiy maqsad aholini doimiy daromad manbayi bilan ta’minlaşga qaratiladi. Hozirgi kunda mehnat organlariga murojaat qilgan ayrim şaxslar haq tölanadigan jamoat işlariga jalb qilinadi. Ammo bu çoraning kamçiligi şundaki, u vaqtinçalik çora va aniq muddat ötganidan söng jamoat işlarida qatnaşayotgan şaxs yana işsiz bölib qolaveradi.

Bunday holatlarni bartaraf etiş uçun kasb-hunarga öqitiş işlari kengaytiriladi. Ya’ni işsiz şaxs ma’lum bir kasb egasi bölsa, u işga joylaşişi osonlaştiriladi. Işga joylaşganidan söng bu odamning muhtojligi bartaraf etiladi va bunday yondaşuv vaqtinça emas balki uzoq muddatga qaratilgandir.

Bugungi kunda hokim yordamçilari tomonidan aholiga tayinlab kelinayotgan tadbirkorlik va bandlik subsidiyalari esa ijtimoiy şartnoma orqali tayinlanadi. Misol uçun, işsiz şaxsga subsidiya ma’lum bir mehnat qurollarini sotib olib, uy şaroitida ustaxonasini yuritişga ajratilişi mumkin. Ammo bu şaxs, mehnat qurollarini sotib olib, ustaxonasini yuritiş fikridan qaytib qolişi yoki uzoqni öylamasdan tez va oson yöli bilan biryöla yirikroq daromad oliş uçun bu qurollarni sotib yuborişi mumkin.

Şunda bu şaxs yana işsiz va daromadsiz qoladi. Bunday holatlarni bartaraf etiş maqsadida subsidiya ajratilganida ijtimoiy şartnomada şaxs zimmasiga ijtimoiy mas’uliyat yuklanadi. Ya’ni mehnat qurollarini olganidan söng u ustaxonasini yuritişi zarur. Hokim yordamçisi esa olti oy davomida subsidiya berilgan şaxsning ustaxonasiga borib, şartnoma şartlariga amal qilinayotganini monitoring qilib boradi.

Şunday qilib, şaxs yana bir bor işsizlik holatiga tuşib qolişining oldi olinadi. Agar ayrim muammolarga köra ustaxonaning işi yurişmay qolsa, hokim yordamçilari bu şaxsga maslahat ham berişi imkoniyati yaratiladi.