Somon yo‘li galaktikasi 100 mlrddan ortiq yulduzlarni jamlagan va ulardan biri – bizning Quyoshimiz. Bu gazli shar Quyosh tizimining 99,8 foiz massasiga ega, uning diametri Yer diametridan 109 barobar kattaroq.
Yulduzimizning qa’rida sodir bo‘layotgan yadroviy reaksiyalar tufayli Quyosh sirtida harorat Tselsiy shkalasi bo‘yicha 5000 darajaga yetadi. Shu sababli u astronomlarning diqqatini o‘ziga jalb qilgan juda qizg‘in va qiziqarli obekt hisoblanadi.
Quyosh sirtida kuzatiladigan dog‘lar sayyoramiz o‘lchamidan ham bir necha barobar katta. Bu dog‘lar har 11 yilda Quyoshda ro‘y beradigan tabiiy sikl – yulduzning koinotdagi «ob-havo»ga ta’sir o‘tkazuvchi faolligidan so‘zlaydi.
Qora dog‘lar quyosh chaqnashlariga sabab bo‘ladi, chaqnash tufayli tojsimon otilishlar sodir bo‘ladi. Natijada Quyoshni o‘rab turgan fazoga magnit zarrachalaridan iborat bulutlar ajralib chiqadi.
Geomagnit bulutlar insoniyat uchun yangilik emas, 1859 yilgi Quyosh faolligi tarixdagi eng kuchli geomagnit bo‘roniga sabab bo‘lgan, 1989 yilgi bo‘ron esa elektr uskunalarini ishdan chiqargan.
Bunday tabiiy ofat bugungi kunlarda ham ro‘y berishi mumkinmi? Astronomlar bu savolga javobni bor-yo‘g‘i 48 soat ichida o‘lchamlarini nihoyatda kattalashtirgan Quyosh dog‘larini kuzata turib topishga harakat qilishmoqda. Bu haqda Hi-news.ru maqolasida so‘z boradi.
Quyosh sikli
Boshqa yulduzlar singari Quyosh ham uning magnit maydoni hamda 11 yillik siklini shakllantiruvchi vodorod va geliy atomlari yadrosi – zaryadlangan zarralari «omixta»sidan iborat qaynoq gazli shardan iborat. Bu har 11 yilda yulduzning shimoliy va janubiy qutblari uning sirti faolligiga ta’sir ko‘rsatib, o‘z o‘rnini almashtirishini bildiradi. Mana shu asnoda Quyosh dog‘lari ham paydo bo‘ladi.
Oddiyroq qilib aytganda, vaqt o‘tishi bilan Quyosh faollashadi va uning sirtidagi dog‘lar miqdori orta boshlaydi. Tsiklning boshlanishini tadqiqotchilar Quyosh minimumi deb ataydi, o‘rtasini esa Quyosh maksimumi.
