«Zulm ostidagi mamlakatdan qoçganlarmiz» - Qozoğistonga ötgan rossiyalik hikoyasi
|22:46 / 29.09.202247 79812 min
«Çegara darvozasi oldidagi tartibsiz odamlar tödasi, qoçqinlarga töla kinoteatr» - rossiyalik qoçqin özining mamlakatni tark etişi va Qozoğistondagi hayoti haqida hikoya qildi.
Rossiya prezidenti Vladimir Putin 21 sentabr kuni Rossiyada «qisman» safarbarlik e’lon qilgaç, armiya yoşidagi köplab rossiyaliklar mamlakatni tark eta boşladi. Uruşga borişdan qoçayotgan bu insonlar oqimi sabab Gruziya, Finlandiya, Qozoğiston va Möğuliston bilan çegaralarda bir neça kilometrlik navbatlar paydo böldi. Minglab rossiyaliklar hali ham uşbu davlatlarning nazorat-ötkaziş postlari oldida qolmoqda. Ulardan biri özining Qozoğistonga qoçişi davomida boşdan keçirganlari haqida hikoya qildi.
Safarbarlik e’lon qilinişi bilan minglab rossiyaliklar zudlik bilan mamlakatni tark eta boşladi. Ulardan 100 mingdan oşiği allaqaçon qöşni Qozoğistonga ötib bölgan. Çegaradagi bir neça soatlik navbatlardan söng rossiyaliklar Qozoğistonning bu mintaqadagi eng yirik şahri — Uralskka kelmoqda.
Şahardagi hamyonbop ijara uylari juda tez tugagan, biroq mahalliy aholi qoçqinlarga yordam beryapti. Muhojirlarni nafaqat köngilli fuqarolar, balki taşkilotlar ham qabul qilmoqda. Xususan, Uralsk şahrining Cinema Park kinoteatri köplab rossiyaliklarga öz hududidan boşpana bergan. «Meduza» naşri Qozoğistondagi ilk keçasini uşbu kinoteatrda ötkazgan rossiyalik qoçqin bilan suhbatlaşdi. Quyida uning hikoyasi keltiriladi.
«Ketişga qaror qildim, çunki nima bölayotganini tuşunişga imkon, ertangi kunga işonç yöq edi. Ahvol qörqinçli edi. Safarbarlikka çaqiriş tartibsiz olib borilayotgandi. «Qisman» safarbarlik atrofidagi real voqealar bilan rasmiy axborotlar bir-biriga teskari bölib, töla dezinformatsiya şakllandi.
Qolaversa men ta’tilda edim. Oldinroq ketişga qaror qildim, çunki çegaralar yopilib qolsa, içkarida qolib ketişni xohlamadim. Ehtimol, qolib ketiş va armiyaga çaqirilişni istamadim.
Men jönaşdan bir neça kun oldin bu haqda tezkor qaror qabul qildim. Juda asabiylaşdim, miyamdan atrofda bölayotgan köngilsizliklarni çiqara olmadim. Hatto bir neça kun işlay ham olmadim va dam oldim.
Ketişni tezda rejalaştirdim. Oilam buni ijobiy qabul qildi. Ya’ni albatta, ular bundan xursand bölmadi, ammo xafa ham bölişmadi, ular hammasini tuşundi. Menimça, oilam uçun meni himoya qiliş muhim. Bu normal holat.
Şuning uçun ular menga şunçaki «Yaxşi, biz seni qöllab-quvvatlaymiz. Nimani zarur deb bilsang şuni qil» deyişdi.
Lekin ulardagi his-hayajon bilinib turardi, ular asabiylaşayotgan va taşvişlanayotgandi. Çunki katta ehtimol bilan bu voqealar tez orada tugamaydi.
Mavzuga oid
Turli guruhdagi tanişlarim: döstlar va hamkasblarim bilan yiğildik. Boşida heç kim favqulodda ketiş rejasiga jiddiy qaramadi. Barçasi xuddi qandaydir öyin yoki serialdagidek edi. Biz ketiş rejasini muhokama qildik: qanday ketiş mumkin, qayerga ketiş mumkin va buni qanday qilib maksimal darajada samarali amalga oşiriş mumkin? Dasturçining analitik miyasi (voqea qahramoni IT sohasi vakili) qaror qabul qilişda öz rolini öynadi.
Oxir-oqibat, barça ham ketişga qaror qilmadi. Bunday favqulodda qaror qabul qiliş oson emasdi va hamma ham buni qila olmadi: kimningdir oilasi bölsa, kimningdir şaroiti noqulayroq edi, kimdir şunçaki bir qarorga kela olmadi. Natijada men va döstim, ikkimiz yölga çiqdik.
Qozondan Samaraga avtobusda sakkiz soatda keldik. Bombillar (odam taşiş bilan noqonuniy şuğullanuvçi xususiy taksi haydovçilari) yaxşi narx evaziga Samaradan xohlagan joyga eltib qöyardi. Ketişda heç qanday muammo bölmadi.
Samaradan eng yaqin aholi yaşaş manzilidagi çegara nazorat-ötkaziş punktiga bordik. «Yandeks Xarita» çegarada navbatda turgan maşinalar tirbandligi taxminan 20 kilometrni taşkil etişini körsatdi. Bu yerda qoliş deyarli ma’nosiz edi va mahalliy haydovçilar menga boşqa nazorat-ötkaziş punkti – «Teploye»ga borişni maslahat berdi.
«Teploye» nazorat-ötkaziş punktidagi navbat
Samaradan Teployegaça tört soat yurdik. Bu yerda ham maşinalar navbati juda uzun, çegaradan ötkazuvçanlik esa sekin edi. Çunki nazorat-ötkaziş punkti bunday katta odamlar oqimini qabul qilişga tayyor emasdi.
Barça özini yaxşi his qilayotgan, taşqaridan qaraganda adekvat tutayotgandi. Navbatda turganimizda oldingi odam menga marker (flomaster) berdi va «qölingga öz nomeringni yoz, hammamiz navbat bilan ötamiz. Navbatingni yoz va keyingiga uzat» dedi.
Marker kimning qölida bölsa öşa oxirgi böladi, yangi odamlar uning yoniga keladi va markerni olib öz navbatini yozadi. Kun menimça 140-navbat bilan boşlandi.
Kunning birinçi yarmida hamma narsa juda uyuşqoqlik bilan amalga oşdi. Biz bu rejimda taxminan tört soat turdik — ötirdik, turdik, yurdik, suhbatlaşdik, hamma xotirjam edi. Tört-beş soat navbatda ötdi.
Tuşlikdan keyin esa tartibsizlik boşlandi. Öz raqamini yozmagan, navbat nima ekanligini bilmaydigan odamlar kela boşladi va bepisandlik bilan çegara darvozasi tomon yurdi. Barçasi keçga yaqin darvoza oldida odamlarning tartibsiz tödasi paydo bölişi bilan yakunlandi. Ular darvozani oçiş uçun şunçalik qattiq itardiki, darvoza sal qolsa qulab tuşardi. Tabiiyki, çegaraçilar juda ğazablandi.
«Teploye» nazorat-ötkaziş punktidan ötuvçilar uçun navbat raqami
Tartib quyidagiça edi, ön odam bir vaqtda kiradi. Bitta öntalik ötişi 45 daqiqadan bir soatgaça çöziladi. Rasmiylaştiriş juda sekin, qöşimçasiga maşinalarni ham ötkaziş kerak. Çegaradan navbatsiz ötayotganlar ham bor edi: bolali ayollar va ularning erlari.
Barçasi muşukning ovqatini idişidan siqib çiqarişga öxşardi. Darvoza oçiladi va siz undan ötiş ilinjida tanangizni odamlar tödasiga urib, oldinga yurişga harakat qilasiz.
Şunday qilib, biz keçqurungi oltidan tungi birgaça tanamiz oğirligini oyoqdan oyoqqa ötkazib, bir holatda tik turdik. Biz darvozadan atigi beş metr uzoqlikda, lekin juda katta olomon içida edik. Hammaga allaqaçon farqi yöq bölib qolgandi: navbat raqami bormi yoki yöqmi endi heç kimga qiziq emas edi. Köngillilar hammasini qaytadan tartibga solişga harakat qildi, ammo odamlar ularga quloq solmadi.
15 soatlik tik oyoqda turişdan söng tun yarmiga kelganda nihoyat çegaradan ötdik. Navbatda turganda internet yöq edi, faqat SMS va qönğiroq. Yomğir ham yoğgan, ustimiz şalabbo edi (panaga qoçiş va kiyim almaştirişga imkon yöq edi, çunki navbat ketib qolardi).
Yaxşi odamlar ham bor bölib, kimdir issiq kiyim va körpa-töşaklarini biz bilan bölişdi. Rossiya tomonda köngillilar bizga ovqat, çoy va suv tarqatgandi.
Çegaraçilar şoşmasdan, sekin işlardi. Ularning şiori quyidagiça edi: «Hamma ötadi hamma, faqat öz vaqtida». Yaxşiyamki, bizning vaqtimiz keldi. Rossiya tarafda heç qanday savol berişmadi. Közimizga qaraşdi, fizionomiya (yuzdan tekşiruvi) qilişdi, muhr bosişdi va narsalarimizni tekşirib, ötkazib yuborişdi.
Qozoğiston çegarasida 45-60 daqiqa vaqt ötkazdik. Barça xotirjam — muloyim, xuşmuomala va asabiylaşmagan. Bir soat ötdi. Bir neça punktlar va bosqiçlar ham. Dastlab talon oliş kerak, keyin tekşiruv va pasport nazorati. Bu yerda odatiy savollar berildi: qayerdan, qayerga, nima maqsadda, safar tranzit yoki yöqligi kabi.
Umuman olganda, deyarli barça Rossiya çegarasidan ötdi. Ya’ni biz orqaga qaytgan bir-ikki odamni kördik. Aftidan, ular çaqiruv qoğozi kelgani yoki boşqa jiddiy sababga köra qaytib ketdi. Qaytgan odam nima bölganini tuşuntirmadi, şunçaki içkariga kirdi va keyin qaytib çiqib ketdi.
Barça, hatto A (zaxira) kategoriyadagi: harbiy xizmat ötagan va 25-30 yoşdagi odamlar ham çegaradan ötdi. Çegaraçilarning A kategoriyadagilar ötkazilmasligi haqidagi qat’iy ogohlantirişi, «hatto kutmang ham» deyişiga qaramasdan ular baribir Rossiyadan çiqdi. Navbatda ulardan nega ketyapsan deb söraşganda, javob berişdan qoçdi. Zaxiradagilar ogohlantirişga qaramay çegaradan ötişga harakat qildi, ança asabiylaşdi, heç biri ortga qaytmadi. Men şundan söng ular çegarani kesib ötgan degan xulosaga keldim.
Qozoğiston çegarasidan ötişimiz bilan bizni yaqin şaharga eltib qöyuvçi taksilar kutib oldi. Kimdir juda qimmat narx aytgan bölsa, boşqasi hamyonboproq narx taklif qildi. Biz eng yaqin şahar Uralskka qarab yölga tuşdik. Bir soat yöl bosdik. Şaharda, afsuski, uyimiz yöq edi. Ijaraga kvartira oliş haqida gap ham bölişi mumkin emasdi. Barça uylar oldindan sotib olingan, tunda boşpana izlaş yanada qiyin edi.
Bizni kinoteatrga olib borişdi. Köngillilar şarofati bilan şahardagi kinoteatr, xohlagan masjid va yana qandaydir katta binoda (eslolmadim) tunaş mumkin edi.
Azamat Maytanov / Twitter
Avvalboşda kinoteatrda odam kam edi, keyin köpaya boşladi.
Bularning barçasi qanday körinardi: kinoteatr, qöriqçilar turibdi va «Rossiyadanmisiz yoki yöq» deb savol beryapti. Faqat Rossiyadan kelganlarga tunaş mumkin edi. Keyin sizni yuqori qavatga olib çiqişadi hamda hojatxona va kinozal qayerda ekanini körsatişadi. Marhamat, joylaşing.
Kinoteatr binosini tark etiş, u-bu yerga boriş taqiqlangan. Zalda taxminan elliktaça odam bor edi, balki köproq ham. Aytiş qiyin.
Hamma kelib, burçakda öziga joy band qilib, joylaşdi. Kimdadir gilami, kimdadir penkasi (turistik) bor edi. Ba’zilar şunçaki kinoteatr gilami ustiga yotdi. Bu yer issiq va qulay edi.
Kinoteatrda birlaşiş kerakligi haqida suhbat böldi, yigitlar bir guruhga yiğildi, birga taksiga çiqdi, valuta almaştirdi, köçib çiqib, kvartira ijaraga oldi. Juda köpçilik tranzit safarni maqsad qilmagandi. Aksariyat odamlar şu yerda qolişni rejalaştirgandi, ular mamlakatda 90 kungaça qoliş uçun migratsiya xizmatida röyxatdan ötmoqçi edi.
Qozoğistonga endi kelgan rossiyaliklar Almatidagi aholiga xizmat körsatiş markazlaridan birida individual identifikatsiya raqami uçun navbatda turibdi. 2022 yil 27 sentabr.
Vladimir Tretyakov / NUR.KZ / AP / Scanpix / LETA
Biz tört soat uxladik va keyin nima qilişni öylay boşladik. Bizni ertalabki soat ön birlarda uyğotib, markaz oçilayotganini aytişdi. Ular bizga «iltimos, narsalarni yiğiştiring va yölingizni davom ettiring» deyişdi. Barça xuşmuomala böldi, amaliy maslahatlar berdi, öşa markazdagi oşxonada ovqatlaniş mumkinligi va tekin çoy içsa bölişini aytişdi.
Mahalliy aholi bizni maksimal darajada qöllab-quvvatladi. Bizga qoçqinlardek munosabatda bölişdi — zulm ostidagi mamlakatdan qoçganlar. Bu juda qattiq va yoqimsiz eşitiladi, ammo — bu haqiqat!
