Captiva-5 mojarosi: UzAuto Motors “texnik jihatdan nosoz” avtomobilga 1 oy davomida şartnoma berib kelganmi?
|14:55 / 21.10.202229 80210 min
Kun.uz puli oldindan tölangan Captiva-5 avtomobilini bir yildan beri ololmayotgan iste’molçilar – Öktam Qahhorov va Jamşid Baxşillayevning murojaatini yoritgan edi. 14 oktyabr kuni bir tarafdan Öktam Qahhorov va aksilmonopol organ, ikkinçi tarafdan UzAuto Motors örtasidagi navbatdagi sud majlisi bölib ötdi.
Kun.uz muxbirining xabar berişiça, sudda UzAuto Motors tomoni avtomobil yetkazib berilmaganini Captiva-5'ning “Özbekiston iqlim şaroitiga töğri kelmagani” bilan izohlagan. Bunga asos sifatida esa 2021 yilning 18-22 oktyabr kunlari ötkazilgan kompaniyaning içki sinovlari keltirilmoqda.
Ammo 2021 yil 17 sentabr kuni, ya’ni Captiva-5 uçun şartnomalar berilişi boşlanişidan 11 kun oldin, Özbekiston ilmiy-sinov va sifat nazorati markazi (“Öztest” – vakolatli davlat organi) tomonidan 4 dona Captiva-5 avtomobili uçun muvofiqlik sertifikati berilgan.
Sudda jabrlanuvçi O‘.Qahhorov qonunçilik nuqtayi nazardan UzAuto Motors import qilinuvçi avtomobillarning Özbekiston iqlimiga töğri kelişi yoki kelmasligi böyiça içki sinov ötkazişga haqqi bor yoki yöqligini söradi.
UzAuto Motors tomoni har bir işlab çiqarayotgan mahsuloti böyiça içki sinov ötkazişi şartligi va bunga haqqi borligi, çunki avtomaşinaga 3 yil kafolat berişini keltirib ötdi. Sudya bu jihatlar qonunçilikdagi qaysi hujjatlar bilan tartibga solinganini söradi. Ammo kompaniya vakillari aniq bir qonunçilik hujjatini keltirib öta olmadi va bu içki istisno holat ekanini aytdi.
Jabrlanuvçi Captiva-5'ning sotuvlari töxtatilişini UzAuto Motors içki isitiş tizimida yuzaga kelgan muammolar bilan boğlayotganini keltirib, bu aniq qanday texnik sabab natijasida yuzaga kelganini söradi. Kompaniya vakili bunga avtomobil dvigatelidagi isitiş tizimi bilan boğliq muammolar sabab bölganini aytdi.
O‘.Qahhorovning ta’kidlaşiça, Texnik jihatdan tartibga soliş agentligi (sobiq “Özstandart”) ötkazgan sinovlarda Captiva-5 isitiş va sovitiş bilan boğliq barça sinovlardan muvaffaqiyatli ötgan.
Jabrlanuvçi Xitoydan import qilinuvçi avtomobilni UzAuto Motors xodimlari neça km masofa bosib ötib, sinab körganini söradi. Kompaniya vakilining sözlariga köra, 2 ta Captiva-5 avtomaşinasi 10 ming km harakatlantirilib, sinovlardan ötkazilgan. U sinov kunining aniq qaçon boşlangan vaqtini hozir ayta olmasligi, ammo muammoli holatlar 18-22 oktyabr kunlari sovuq ob-havo kuzatilgan paytda aniqlanganini aytdi.
O‘.Qahhorov Captiva-5 Özbekiston hududiga 21 sentabr kuni kirib kelganini, 28 kun muddatda sinovlar ötkazilayotgan avtomobilning 10 ming km yurişini kompaniya xodimlari qanday ta’minlaganini söradi.
Mavzuga oid
UzAuto Motors vakili sözlariga köra, navbatçilik asosida avtomobilni töxtovsiz harakatlantiriş evaziga qisqa vaqt içida 10 ming km bosib ötilişiga erişilgan. Jabrlanuvçi avtomobil me’yoridan ortiq harakatlangani va zöriqiş natijasida texnik nuqsonlar kuzatilgandir, deya savol berdi. Kompaniya vakili esa avtomaşina 24 soat tinimsiz harakatlantirilmagani, işlaş jarayonida vaqtinçalik dam oliş rejimi borligini bildirdi.
O‘.Qahhorov UzAuto Motors uçun özlarining içki sinovlari asosiy prioritet ekan, unda nimaga “Öztest”dan muvofiqlik sertifikati olişdi, deya savol berdi. Kompaniya vakiliga köra, xorijdan avtomobil import qiliş uçun sertifikat oliş şart.
Jabrlanuvçi UzAuto Motors 18-22 oktyabr kunlari Captiva-5 bilan texnik muammolar kuzatilganini aniqlagan bölsa, nimaga iste’molçilarga yana bir oy davomida şartnoma berişda davom etdi, deya savol berdi. Kompaniya vakili sözlariga köra, muammoli holatlar kuzatila boşlaganidan keyin, ular xorijiy hamkorlari bilan boğlanib, muzokara ötkazişgan.
O‘.Qahhorov Captiva-5'ning Özbekiston iqlimiga töğri kelmasligi haqidagi xulosaga heç qanday rasmiy sana qöyilmaganiga, içki röyxatda ham registratsiyadan ötkazilmaganiga e’tibor qaratdi. Jabrlanuvçi bu xulosa oktyabr oyida tayyorlanganiga işonmasligi, sud boşlanganidan keyin qilinganiga işora qildi. UzAuto Motors yuristi bu xulosa boşqa hujjat bilan tasdiqlangani, çunki orada amerikalik hamkorlari bilan yozişmalar olib borilganini keltirib ötdi.
O‘.Qahhorov tomonidan Texnik jihatdan tartibga soliş agentligining xulosasi asosli yoki asosli emasligi söraldi. Kompaniya yuristi mas’ul taşkilot tomonidan berilgan xulosani tan olişini aytdi. Da’vogar taraf aynan uşbu xulosada Captiva-5'ning isitiş va sovitiş tizimi bilan heç qanday muammolar yöqligi keltirib ötilganiga urğu berdi.
Sud majlisi qöşimça materiallarni örganib çiqiş maqsadida 2022 yil 24 oktyabrga qoldirildi.
“Maşinaning yaroqli yoki yaroqli emasligi – şartnoma tuzilişidan oldin hal qilinadigan masala”
Kamoliddin Bahavadinov, advokat, avtobloger:
— Men ham mana şu sud jarayonida bevosita kuzatuvçi, qolaversa, bir huquqşunos sifatida iştirok etib, quyidagi xulosalarga keldim. Özbekiston Respublikasida ma’lum bir mahsulotning importi yoki uni hayotga tatbiq etişdan avval sinov ötkazadigan va sinov natijasiga köra, xulosa beradigan taşkilot bor. Bu – “Öztest” davlat unitar korxonasi. Aynan uning bergan xulosasiga asosan mahsulot yaroqli yoki yaroqsiz deb topiladi. Bu holatda ham Captiva-5 uçun yaroqlilik xulosasi ijobiy. Barça band böyiça sinov muvaffaqiyatli ötdi degan xulosa berilgan.
Agar har bitta korxonaga içki sinov ötkaziş va xulosa beriş vakolati beriladigan bölsa, unda davlat tomonidan maxsus ekspertiza ötkaziş markazlarini taşkil etişdan maqsad nima? Oçiği, bu biroz mantiqsiz. Öylaymanki, sud bunga tegişli bahoni beradi. Heç qaysi korxona içki sinoviga tayanib, ma’lum bir mahsulotni qabul qiliş yoki yetkazib berişni rad etişi mumkin emas. Özbekiston Respublikasida bu jihatlarni tartibga soladigan qonunçilik va tegişli xulosani beradigan rasmiy idora bor. Agarda bu korxonaning xulosasi kerak bölmaganda, tadbirkor yoki işlab çiqaruvçi ularga murojaat qilmagan bölar edi. Bugungi sud jarayonida davlat taşkilotining xulosasi tan olindi. Umid qilamanki, qolgan jihatlarga ham sud özining huquqiy bahosini beradi.
Bu masalaning nizoli tomonini körmadim. Maşinaning yaroqli yoki yaroqli emasligi – şartnoma tuzib, haq olişdan oldin kun tartibiga qöyiladigan masala aslida. Pulini olib, mahsulot yetkazib beriş uçun barça muddatlar ötib ketgandan keyingina avtomaşina yaroqli yoki yaroqsiz ekanligining muhokama qilinişi – mutlaqo notöğri narsa.
Bu tez orada öz yeçimini topadi deb umid qilaman. Mahsulot ham egasiga yetkazib beriladi deb öylayman. Agar bu iş yeçimini topmasa, ertaga bu muammo bizning ham boşimizga tuşişi mumkin. Şuning uçun ham bu sud jarayoni juda katta ahamiyat kasb etadi.
“Agar kamçilik oktyabrda aniqlangan bölsa, nima uçun noyabrda ham tölov qabul qilindi?”
Öktam Qahhorov, jabrlanuvçi:
— UzAuto Motors vakilining sudda aytişiça, Captiva-5'dagi “kamçilik” haqida 18 oktyabrda xabar topişibdi. Lekin şartnomalar beriş 20 noyabrgaça davom etdi. Agar kamçilik oktyabrda aniqlangan bölsa, nima uçun noyabrda ham tölov qabul qilindi?
Fuqarolik kodekslarida keltirilgan 10 dan ortiq bandlarni nazar-pisand qilmasdan, özlarining eski sanalar bilan tayyorlangan soxta xulosalarini Fuqarolik kodeksidan ham, Vazirlar Mahkamasining qarorlaridan ham ustun qöymoqda. Öylaymanki, hali adolat yöq bölib ketmagan. Bir iste’molçi sifatida sud tizimi mening manfaatlarimni adolatli himoya qilişiga işonaman.
“Içki xulosalarga köra iş yuritilaversa, firibgarlik köpayib ketadi”
Rasul Kuşerbayev, Oliy Majlis Qonunçilik palatasi deputati:
—Birinçi sud jarayonining qaroridan keyin murojaat bölgan, şundan söng, Texnik jihatdan tartibga soliş agentligiga deputatlik sörovini jönatganman va unga javob oldik. Körinib turibdiki, avtomobilni Özbekiston iqlim şaroitlarida sinovdan ötkazişning öz egasi bor. Bu akkreditatsiyadan ötgan taşkilotlar bölişi mumkin va UzAuto Motors bu taşkilotlar röyxatida yöq. Korxonaning öziça sinov ötkazib, mahsulotlarni mijozlarga yetkazib berişni keçiktiriş vakolatlari yöq ekan. Biz bunga oydinlik kiritib oldik. Bugungi sudda eng köp vaqt şunga ketib qoldi.
Sinovlar böyiça ham şubhali savollar köp böldi. Bir oy muddat içida 10 ming km yurilgani aytildi. Albatta, bu qisqa muddatda 10 ming km bosib ötişga majbur qilib işlatadigan bölsa, istalgan maşinaning motori qizişi va issiqlik çiqarişi tabiiy hol. Agar bundan kelib çiqadigan bölsa, sinovdan atayin ötkazmaslik uçun töxtovsiz haydaldimi degan gumon ham kelib çiqadi-da.
Biz faqat sudlardan jur’atliroq bölişni, Özbekistonda fuqarolar manfaatlari yuzasidan işlab çiqarilayotgan qonunlarda ham tenglik nuqtayi nazaridan yondaşişlarini sörab qolamiz. Agar bosim va boşqa sabablar bölmasa, bu yerda iste’molçi manfaatlaridan kelib çiqib, qaror çiqariladi. Şaxsan mening bunga şubham yöq. Qonun iste’molçi manfaati tomonda. Agar içki xulosalarga köra iş yuritilaversa, firibgarlik köpayib ketadi.
Kompaniyaning oddiy xodimlarida ayb yöq. Biz boşqaruvda ötirganlarning iste’molçi manfaatlariga köra qaror qabul qilmasliklariga örganib ham qoldik. Ulardan umid qilib bölmasligini vaqt ham körsatyapti. Agar qonun ijroçilari majbur qilib, ularning jilovidan tutmasa, özlari iste’molçiga yon bosişi dargumon. Agar ular iste’molçini öylaganida avtomobillarni magnitofonsiz çiqariş kabi yuzsizlikka bormagan bölişar edi.
Kun.uz mazkur sud jarayonlarini kuzatişda davom etadi.
