Ikki «Buk», yigirma guvoh: MN17 işi böyiça suddan asosiy jihatlar

MH17 işi böyiça tergov köplab tutib olingan telefon suhbatlarini eşitib körgan, ularga köra «DXR» harbiy bölinmalari qömondonlari bir neça bor Rossiya mulozimlari va generallaridan Ukraina aviatsiyaga qarşi turiş uçun «Buk» ZRK yetkazib berişni söraşgan.

Sudda eşittirilgan şunday yozuvlardan birida öşa vaqtda «DXR» deb ataluvçi hududning mudofaa vaziri bölgan Igor Strelkov (Girkin) ovozi bilan sözlagan inson tanklarga qarşi artilleriya va «normal PVO (HHM) tizimi» söragan. Strelkov «bularning barçasi mutaxassislar bilan, tayyor holda» yetkazilişi kerakligini qöşimça qilgan.

«Boing-777» urib tuşirilişidan bir sutka avval BRB zobiti Sergey Dubinskiy ovozi bilan sözlagan inson: «Agar men ertalabgaça «Buk»ni olişga ulgursam, bu yaxşi böladi, aks holda...», degan. Frontdagi oğir holat haqida xizmatdoşiga sözlab berar ekan, u yana qöşimça qilgan: «Ortiq heç narsa qölimizdan kelmaydi, hamma umid «Buk»dan».

«Buk» harakatlangan «DXR» nazorati ostidagi yönaliş ayirmaçilar guruhining sobiq iştirokçilari bölgan guvohlarning körsatmalariga binoan, şuningdek, ZRK yonida bölgan bir guruh insonlarning Ukraina xavfsizlik xizmati tomonidan uşlanib, yozib olingan sözlaşuvlari hamda uyali telefonlari billingi böyiça tiklangan.

Telefon yozuvlari — boş axborot manbayi

Bu sudda dalil bazasining katta qismi UXX tomonidan uşlanib yozib olingan va sudga taqdim etilgan telefon muloqotlaridir.

Ayblanayotganlarning uç nafari — Strelkov, Dubinskiy va Pulatov audioyozuvlarning katta qismida ularning ovozi ekanini inkor etişmagan. Leonid Xarçenkoning pozitsiyasi noma’lum, u biror marta sud jarayoniga şarh bermagan.

Töğri, Sergey Dubinskiy yozuvlarning bir qismi turli vaqtlardagi sözlaşuvlardan birlaştirib montaj qilinganini ta’kidlagan. Pulatov esa sözlaşuvni eşitib turganlarini bilgani uçun ataylab yolğon gapirib turganini aytgan.

Bu ta’kidlarni tasdiqlaş yoki rad etiş uçun Niderlandiya prokuraturasi yozuvlarni fonoskopik ekspertizadan ötkazgan va montaj izlarini topmagan. Şundan söng prokurorlar aybdorlarning uşlangan va ularga ma’lum barça özaro va boşqa harbiylar bilan sözlaşuvlarini taqqoslab çiqişgan. Ularda raqib tomoni çalğitiş uçun yolğon va haqiqatni aralaştirişda işlatiladigan birorta mantiqiy nomutanosiblik topilmagan.

Boz ustiga, ayblanuvçilar «raqibni çalğitiş uçun töqib çiqardik», deyilayotgan voqealar çindan ham röy bergani 2014 yilning 16–18 iyulida voqea joyida guvohlar tomonidan tuşirilgan foto- va videomateriallar bilan öz tasdiğini topgan.

Ayblanuvçilarga tegişli uyali telefonlarning geopozitsiyalari ham köp narsani hikoya qilmoqda. Xarçenkoning mobil telefoni billingini örganib çiqib, tergov uning apparati Zugres, Şaxtarsk va Snijnedagi minoralarga ulanganini aniqlagan, bu esa «Buk» mavjud harbiy kolonnaning taxmin qilinayotgan yönalişiga töliq mos.

«Boing-777» halokatga uçragaç oradan yarim soat ötmay Xarçenko ovozi bilan gapirgan inson Dubinskiy ovoziga ega insonga hisobot bergan:

— Biz joydamiz, yana bitta «Suşka» («Su» qiruvçi uçoği nazarda tutilmoqda) urib tuşirdik.

— Barakalla, ay, barakalla! Yana bitta «Suşka» urib tuşirişibdi, barakalla! — deb javob bergan hamsuhbat.

«Boing»ga qarata raketa uçirilgan çoğda Xarçenkoning telefoni öçirilgan bölgan. Biroq voqeagaça va undan keyingi uşlaşlar va geopozitsiya Xarçenko raketa uçirilgan joyda bölgani haqida hikoya qilmoqda.

Pulatovning telefoni geopozitsiyasi u ham tarkibida «Buk» bölgan kolonnani kuzatib borganidan dalolat beradi. Boz ustiga, sudning qayd etişiça, öz körsatmalarida Pulatov (u sud bilan hamkorlik qilgan yagona ayblanuvçi) tergovning asosiy ssenariysi («Buk»dan «DXR» nazorati ostidagi Snijne şaharçasidan raketa uçirilgani)ni şubha ostiga olmagan, faqat özining bu işga aloqador emasligini ta’kidlamoqda.

«Boing-777» qulaganidan köp ötmasdan ayblanuvçilar urib tuşirilgan samolyotni Ukraina qiruvçi uçoği deb öylab, buni muvaffaqiyat ölaroq qabul qilib quvongança faol ravişda bir biri bilan qönğiroq almaşişgan.

«Men hozir Marinovkadaman. Samolyot urib tuşirdik, «Suşka». Xuddi Saur-Mogila ustida. Biz «Buk-M» oldik-ku, mana», — degan Dubinskiy ovozi bilan gapirgan odam.

Boşqa versiyalar tekşirildi, lekin tasdiqlanmadi

Samolyot qulagan joyga kelib, «DXRçilar» urib tuşirilgan bort harbiy emas, fuqarolik uçoği ekanini körişgan. Şundan söng «DXR» harbiy bölinmalari zobitlari özaro suhbatda MH17 Ukraina harbiy samolyoti tomonidan urib tuşirilgani haqidagi versiyani muhokama qila boşlaşadi. Rossiyadan jönatilgan «Buk» esa fuqarolik laynerini emas, aynan öşa şturmçi samolyotni urib tuşirgan, deb taqdim etişadi.

Biroq fojia röy bergan kunda ham, undan keyin ötgan sakkiz yil davomida ham Rossiya va özini özi mustaqil deb e’lon qilgan «DXR» jahonga «Boing-777»ga öt oçgan va urib tuşirilgan» Ukraina harbiy samolyoti bölaklarini körsata olişmadi.

Ukraina esa, aksinça, Niderlandiyaga özi harbiy samolyotlarining 2014 yil 17 iyul kungi parvozlari haqidagi barça ma’lumotlarni taqdim etdi. Bu parvozlarning barçasi Ukraina janubiy-şarqiy qismidagi jangovar harakatlardan uzoqda amalga oşirilgan.

Şunga qaramasdan, xalqaro suriştiruv guruhi MH17 qulaşiga doir uşbu muqobil versiyani ham örganişni taklif etdi. Samolyot bölaklarini örganiş va tahlil qilişda mutaxassislar aviatsiya töpi yoki «Buk» raketasidan boşqa raketalar izini topa olişmagan.

Ekspertlar ekipaj a’zolari va yölovçilarning jasadlarini yorib örganganda, ziyon yetkazuvçi elementlar faqat «Buk» raketasiga xosligini körişgan (masalan, kapalak şaklidagi metall parçalari).

Şundan söng suriştiruvçilar Rossiya davlat naşrlarida köp tilga olingan, «Boing-777» halokatidan söng sirli ravişda yöqolgan dneprlik aviadispetçer Anna Petrenko, sirli, lekin hamma narsadan boxabar ispan dispetçeri «Karlos», ukrainalik harbiy uçuvçi Vladislav Voloşinni topişgan.

Uçuvçi Voloşin 2015 yildayoq tergovga 2014 yilning 17 iyul kuni parvoz qilmaganini ma’lum qilgan (Bu Ukraina HHKning Niderlandiyaga taqdim etgan hujjatlari bilan ham tasdiqlangan). Tergovga Voloşinning qömondoni ham jon deb körsatma bergan. Dispetçer Petrenko esa öz radarida heç qanday harbiy samolyot körmaganini ta’kidlagan. Özini «dispetçer Karlos» deb atagan inson esa heç qaçon dispetçer bölmaganini tan olgan. Aniqlanişiça, u avval firibgarlik uçun sudlangan va hozir Ruminiyada istiqomat qiladi. Ularning har biri bilan suhbatlaşgan tergov organi, bu insonlar MH17 qulaşiga daxldor emas, degan xulosaga kelgan.

Tergov şuningdek «DXR» harbiylariga oid önlab soat telefon yozuvlarini örganib çiqqan — ularda MH17 halokatga uçraşidan avval Ukraina harbiy samolyotlari haqida biror narsa qayd etilmagan. MH17’ni öz radarida körib, uni Rossiya havo hududiga olib kiriş uçun mas’ul bölgan rossiyalik dispetçer ham Malayziya «Boing»i yonida boşqa samolyotlar bölganini tilga olmagan.

Suriştiruvçilar Ukraina osmonida MH17 yaqinidan uçib ötgan boşqa bir fuqarolik samolyoti ekipajini ham söroqqa tutgan. Pilotlar va bort kuzatuvçilari şu kuni osmonda boşqa samolyot körişmaganini aytişgan. MN17 pilotlari suhbati yozuvida ham osmonda boşqa samolyotlar borligi tilga olinmagan.

2014 yilning 21 iyulida Rossiya mudofaa vazirligi «Rossiyaning havodagi vaziyatni nazorat qiliş vositalari yordamida Ukraina HHKlariga tegişli, taxminan Su-25 samolyoti Malayziya «Boing-777» yönalişida balandlikka erişgani qayd etilgani» haqida bayonot berdi. Niderlandiya prokuraturasi bu harbiy radarlar ma’lumotlarini Moskvadan bir neça bor söragan. Biroq Rossiya mudofaa vazirligidan hanuz javob bölmagan.

Uşbu omillarning jamlanmasi sudga «Boing-777» MH17 harbiy samolyot hujumi natijasida urib tuşirilgan, degan versiyadan voz keçiş imkoniyatini yaratdi. Samolyot yerdan turib uçirilgan raketa bilan urib tuşirilgan.

Ukraina «Buk»lari Donetsk oblastida, bazada qolgan

Tergov «Boing-777» Ukrainaga tegişli «Buk»dan urib tuşirilgan, degan versiyani ham tekşirib kördi. Rossiya mudofaa vazirligi va Oleg Pulatovning himoyaçilari aynan mana şu versiyada hamon sobit turibdi.

Rossiya harbiylari 2014 yilning iyulida sun’iy yöldoşdan tuşirilgan bir neça fotosuratni e’lon qilindi. Unda «Boing» halokatga uçragan kunda Ukrainaga tegişli «Buk» Donetsk oblastidagi harbiy bazani kutilmaganda tark etgan.

Niderlandiya 2014 yilning oktyabrida Moskvadan bu fotosuratlarning originalini jönatişni söragan. Rossiya mudofaa vazirligi oradan olti yil ötgaç sörovga javob berib, fotosuratlarning originali saqlanib qolmaganini ta’kidlagan.

Biroq Ukraina bazasining 2014 iyul oyidagi fotosuratlarini Yevropa kosmik agentligi taqdim etgan. 17 iyuldagi fotosuratdan körinadiki, Ukrainaga tegişli «Buk» bazani tark etmagan. EKA’ning surati Rossiya MV surati bilan soliştirilganda, juz’iy farqlar topilgan.

Google suratlarida ham, EKA suratlarida ham Ukraina QK bazasi yonida şudgor qilingan dala körinib turibdi. Rossiya taqdim etgan surat nusxasida dala haydalmagan. Rossiya tomonidan e’lon qilingan faylning meta ma’lumotlari tahlil qilinganda tasvir tahrirlangani ma’lum böldi. Tergov Rossiya tomoni taqdim etgan suratni sun’iy yöldoşdan tuşirilgan boşqa suratlar bilan soliştirib, Moskva 2014 yil iyun oyida tuşirilgan suratni keyinroq olingan surat sifatida taqdim etgan, degan xulosaga kelgan.

Şu holatda ham, Niderlandiya prokuraturasi fojia yuz bergan kunda «Buk» raketasining neytral bölakda yoki Ukraina qurolli kuçlari nazorati ostida bölgan hududlardan uçiriş ssenariysini ham örganib çiqqan.

Rossiya mulozimlari, Kremlga tobe naşrlar va «Almaz-Antey» konserni («Buk»ni şular işlab çiqaradi) mutaxassislari samolyotga qarata faqat Amrosiyivka yaqinidagi daladan, Yenakiyeve, Snijnedan şimolroqdagi fabrikadan, Zaroşçenskedagi qişloq yaqinidan öq uziş mumkinligini ta’kidlaşgan. Bu variantlarning barçasi asossiz bölib çiqdi. Yo uçiriş joyi raketaning imkonli trayektoriyasiga mos kelmasdi, yo mahalliy aholi hamda «DXR» harbiylaridan iborat guvohlar bu nuqtalardan zarba beriş imkoniyatini rad etişdi.

Masalan, niderlandiyalik va belgiyalik ekspertlarning «Almaz-Antey» konserni ma’lumotlari bilan qöşib qilingan hisob-kitoblari, şuningdek, «Buk» raketasi xarakteristikasi hamda «Boing»ga yetkazilgan şikastlar Zaroşçenskedan raketa uçiriş imkonsiz bölganini körsatgan. Zaroşçenskedan raketa uçirilganiga guvohlar ham topilmagan. Zaroşçenske qişloği aholisi bilan suhbatlaşgan rossiyalik jurnalistlar ular raketa ovozini eşitmaganini, uşbu hudud Ukraina emas, «DXR» nazorati ostida bölganini haqida xabar qilişgan.

2018 yilda Rossiya mudofaa vazirligi MH17 urib tuşirilgan raketa SSSR çoğida işlab çiqarilgani va bugungi Ukraina hududiga 1986 yilda berilganini ta’kidladi. Rossiya tomonidan taqdim etilgan ma’lumotlar sinçiklab örganilganida Rossiya ta’kidlayotgan raketaning işlab çiqariş raqami Malayziya «Boingi» qulagan joyda topilgan raketa raqami bilan mos kelmayotganini körişgan. Hujjatning özi esa bir qator tuzatişlar va qaçon kiritilgani noma’lum yozuvlarga töla.

Bu dalillarni örganib çiqib, sud MN17 reysi Ukraina qurolli kuçlariga tegişli «Buk» bilan urib tuşirilgan bölişi mumkinligi haqidagi versiyani rad etdi.

Raketa uçirilganiga guvohlar

Sudda 2014 yilning 17 iyulida osmonda raketa uçirilişidan qolgan izni körgan 20 nafar guvohning körsatmasi taqdim etildi. Ulardan 8 nafari raketaning osmonda parvozini bevosita körgan, yana törtovi gumburlagan ovoz eşitib, osmonda yorqin iz körişgan.

Guvohlarning tasvirlaşiça, bu iz ZRK raketasi qoldiradigan izga öxşaş bölgan — u parvozdan keyin yana bir neça daqiqa saqlanib turadi. «Buk» snaryadlari otilişi ham qattiq zarba ovozi bilan birga sodir böladi, çunki raketa tovuş tezligidan kattaroq tezlikka erişadi. Hujjatlarga va ötkazilgan sinovlarga köra, bu tovuş 5 kilometr masofada 20 soniya içida eşitilib turadi.

Raketa uçirilgan taxminiy joy haqida söralganda, guvohlar Snijne aholi punktidan çaproqni körsatişgan (2014 yilning iyulida ham, hozir ham bu hudud özini «DXR» deb atovçi kuçlar nazorati ostida).

Ayrimlar yanada aniqroq lokatsiyani körsatişgan — Saur-Mogilaga yaqin bölgan nuqta yoki Perşotravnevoye (Pervomayskoye) qişloği.

Sud X48 deb belgilangan guvohning körsatmalariga alohida e’tibor qaratgan. Guvohning ma’lum qilişiça, 17 iyul kuni, «Boing» urib tuşirilişidan biroz avval (mahalliy vaqt bilan soat 16:20larda) u «DXR» kuçlari nazoratidagi Perşotravnevoye qişloğidagi blokpostda bölgan. U yaşil raketalarga ega harbiy maşina ötib ketayotganini körgan. U dala tomon yöl olib, daraxt ortiga berkingan.

Şundan söng guvoh gumburlaş ovozini eşitgan, söngra huştak ovoziga öxşaş qattiq tovuş yangragan va Torez şaharçasi tomon çözilgan oq izni körgan (radarlar va «qora quti»lar ma’lumotiga köra «Boing» MH17 aynan şu yönalişda bölgan). Zum ötmay osmonda portlaş röy bergan va guvoh bulutlar orasidan samolyot bölaklari yerga qulayotganini körgan.

Bu muhim guvohning familiyasi sudda e’lon qilinmagan, çunki u öz xavfsizligidan xavotirda, biroq u öz guvohligini uning şaxsiyatiga aniqlik kiritgan uç nafar sudya qarşisida bergan.

Bu körsatmalarning işonçli ekanini tekşiriş uçun suriştiruvçi sudya uşbu guvoh telefonining billingi ma’lumotlarini örgangan. Aniqlanişiça, 17 iyul kuni u özi aytgan nuqtada bölgan.

«Boing»ga raketalar Snijne va Perşotravnevoyedan uzoqda bölmagan daladan turib uçirilgani haqidagi ma’lumotlarni AQŞ 2014 yildayoq e’lon qilgan edi. Ular özlarining harbiy sun’iy yöldoşi raketa uçirilişini qayd etganini ta’kidlaşgan. Sud bir neça bor Vaşingtondan fotosuratni e’lon qilişni söragan, biroq amerikaliklar Pentagon ixtiyoridagi sun’iy yöldoşlarning texnik imkoniyatlari oşkor bölişini vaj qilib, sörovni rad etgan.

Alaloqibat, AQŞ harbiylari fotosuratni Niderlandiyaning terrorizm böyiça boş prokurorining öziga körsatişgan, sudga esa mavjud ma’lumotlar matn körinişida tuşirilgan rasmiy memorandum taqdim etilgan.

Suratni öz közlari bilan körgan prokuror memorandumdagi axborot u tanişgan manbadagi ma’lumotlarga mos ekanini tasdiqlagan.

Natijada, sud tergovning «Boing» faqat Snijne yaqinida turgan «Buk»dan urib tuşirilgan bölişi mumkinligi haqidagi versiyasini qabul qilgan. Bu hudud öşa paytda (hozir ham) «DXR» kuçlari nazoratida bölgan.

Prokuratura Rossiya nomuntazam harbiy bölinmalarni qöllab va ularga qurol-yaroğ bilan yordam berib «Ukraina şarqida uruşning boşlanişi va davom etişida asosiy rolni öynagani»ni alohida qayd etgan.