Astronomik nuqtayi nazardan qaralsa, Quyosh atrofida 365 sutka mobaynida to‘liq elleptik orbita bo‘ylab aylanuvchi Yer kurrasi qishda Quyoshga eng yaqin keladi. Ikki osmon jismi o‘rtasidagi masofa 147 mln kilometrgacha qisqaradi. Yerning Quyoshga eng yaqin keluvchi nuqtasi «perigeliy» deb ataladi.
Yer Quyoshga qanchalik yaqin kelar ekan, janubiy qutb shu qadar ko‘proq yoritiladi, janubiy yarimshar mamlakatlarida yoz boshlanadi.
Iyul oyida sayyoramiz Quyosh tizimining bosh yulduzidan maksimal darajada uzoqlashadi va masofaga 152 mln kilometrga yetadi. Quyoshdan eng uzoq nuqta «afeliy» deb ataladi. Shimoliy qismda yashovchi biz kabi davlatlarda yoz, Avstraliya va Janubiy Amerikada qish bo‘ladi.
Shuning uchun qishning oylari qisqaroq (fevral 28/29 kun), yoz oylari esa uzunroq (iyul va avgust 31 kundan).
Yozda biz yashaydigan kengliklarda eng uzoq kun turishi va qishda eng uzoq kun turishi hodisasi sodir bo‘ladi. Janubiy yarimsharda shuning teskarisi.
Shimoliy yarimsharda qishki kun turishi sanasiga odamlar qadimdan e’tibor qaratib kelishadi. Misol uchun, eramizgacha 45 yilda Yuliy Tsezar o‘zining yulian taqvimida Yevropa uchun 25 dekabrni qishki kun turishi sifatida belgilagan.
Bu taqvimda xatolik bor edi va bir asrda uch kunga adashardi. 1582 yilda qishki tur turishi sanasi 12 dekabrgacha siljib kelgan. Shunda Rim papasi Grigoriy XIII to‘plangan 10 kunlik xatoni bartaraf qilgan, biroq eramizning I–IV asrlarida to‘planib qolgan 3 kunlik xatoni hisobga olmagan. Bu tuzatish tufayli qishki kun turishini 22 dekabrgacha surilgan. Hisoblanishicha, Iso payg‘ambar aynan qishki kun turishi kunida tug‘ilgan. Hamon Iso Mavludi 25 dekabrda nishonlanadi. Hamon yulin taqvimi bilan hisob-kitob qiladigan pravoslavlar Mavludni yanvarda nishonlashi shundan.
Hanuzgacha grigoryan taqvimida kun turishi bir yoki ikki kunga tebranib turadi, uzoq muddatli istiqbolda har uch ming yilda 1 kunga surilishi mumkin.
