2022 yilgi Ukraina dahşatlari. Uruşning muhim 9 pallasi suratlarda

Mariupol qamali. Yevgeniy Maloletka

Yevgeniy Maloletka 2009 yildan buyon fotokorrespondent sifatida faoliyat olib boradi. 2013–2014 yillarda u Yevromaydanni tasvirga olgan.

Maloletka va uning şerigi, videojurnalist Mstislav Çernov keng kölamli bosqinning ilk soatlaridan Mariupolda bölişgan. Yigirma kun mobaynida ular şahar öqqa tutilişi oqibatlari, turar joy binolariga zarbalar, mahalliy şifoxonalardagi şifokorlar işini tasvirga olişgan. Bu davrni fotograf «vaqt ötgan sayin vaziyat tobora yomonlaşib borgan adoqsiz kun» deb atagan.

Maloletka özining, balki uruş davridagi eng asosiy suratlarni Mariupol tuğuruqxonasida olgan. U şuningdek mahalliy aholi vakillari qamal çoğida otişmalardan, oçlik va kasalliklardan vafot etgan yaqinlari hamda qöşnilarini kömişga majbur bölgan birodarlik qabristonlarini ham tasvirga muhrlagan.

Sentyabr oyida Maloletka Ukrainadagi işlari uçun fotojurnalistika sohasidagi eng nufuzli mukofotlardan biri — Visa dʼor News («Yangiliklar oltin vizasi») bilan taqdirlandi. The Guardian esa uni agentliklar uçun işlagan yil fotografi (Agency photographer of 2022) deb topdi.

Xarkiv metrosi. Pavel Dorogoy

Xarkivlik Pavel Dorogoy uruşga qadar hujjatli va arxivlaştiriş fotografiyasi bilan şuğullanib, özi tuğilgan şahar arxitekturasini tasvirga olgan. Keng kölamli bosqin boşlangaç, Dorogoy Xarkivda qoladi va röy berayotgan hodisalarni obektivga muhrlaydi. Uning işlarining bir qismi otişmalar çoğida şahar aholisi uçun boşpanaga aylangan metrodagi holatga bağişlanadi. Fotograf Xarkivdagi yer osti boşpanalaridagi holatni şunday tasvirlagan:

Bu öziga xos tartiblariga ega «şahar içidagi şahar»ga aylandi. Soat oltida germetik darvoza oçiladi va odamlar köçaga çiqişadi — kimdir uyga, kimdir işga yöl oladi. Keçqurun ularning aksari yana qaytib keladi, çunki uyda qoliş qörqinçli.

Mart oyida mening otam va oilasi yaşagan bekatda 500 ga yaqin kişi tunagan, ayrim stansiyalarda esa bir yarim mingdan ikki minggaça xarkivlik yaşagan. Odamlar vaqt ötgan sayin özlari uçun yer ostida yaşaş şaroitlarini yaratib olişdi, yiğma karavotlar (raskladuşka), palatkalar, adyollar keltirişdi. Metroda sovuq — 15 daraja — va yelvizak edi. Barça qalin kiyimlarda va körpa-töşakka öranib yotardi. Tok hamişa yoniq turgan va şovqin tinmagan. Vagonlardan ham uxlaş uçun foydalanişgan — ular «VIP-joylar» sanalgan.

Men uçun eng qiziği ekstremal şaroitlarda kundalik hayot tarzi qanday davom etayotganini kuzatiş edi: odamlar taom tayyorlaşar, pedagoglar bolalarni öqitiş uçun kelişar, kimdir nimadir öqib ötirar, kimdir töqiş bilan band, yana kimdir manikyur qilardi.

Buça. Mixaylo Palinchak

2014 yilda Maydanda işlagan Mixayl Palinchak prezident Petro Poroşenkoning şaxsiy fotografiga aylanib, bir neça yil mobaynida uni turli davlatlardagi diplomatik uçraşuvlarda suratga oladi. 2019 yilda Time jurnalida uning xalqaro muzokaralar olib borilgan xonalarda qilingan ajoyib fotosessiyasi e’lon qilinadi — unda NATO sammitlaridan tortib, Davosdagi Jahon iqtisodiy forumigaça aks etgan.

2022 yil 24 fevralidan Palinchak Rossiyaning keng kölamli bosqini oqibatlarini qayd etişga kirişadi. U uruşning ilk kunlaridagi evakuatsiya jarayonini, boşpanalardagi odamlarni, hududiy mudofaa kuçlari jangçilarining tayyorgarlik körişini tasvirga oladi — va ozod etilgan Buçaga birinçilar qatorida kiradi. Rossiya qöşini şahardan mart oyi oxirida çekingandi. Ukrain harbiylari şaharga kirganida esa bu yerda öldirilgan yuzlab tinç aholi vakillari jasadlari ustidan çiqadi — köp jasadlar qöli boğliq holda köçalarda yotardi. BBC rus xizmatining avgust oyida bergan ma’lumotiga köra, Buçada rossiyaliklarning bir oylik istilosi çoğida mingdan ortiq kişi öldirilgan.

May oyida uşbu fotografning suratlari Venadagi «Uruş musibatlari. Goyya va bugungi kun» körgazmasida Goyyaning uruşga qarşi kartinalari bilan bir qatorda namoyiş etiladi. Iyun oyida esa «Meduza»da uning uruş Kiyev va uning atrofidagi hududlarini qanday özgartirgani töğrisidagi fototarixi çiqqandi.

Mariupolda «Azovstal» qamali. Oleksandr Yermoçenko

Oleksandr Yermoçenko — Reuters agentligining 2014 yildan buyon Rossiya-Ukraina mojarosini kadrlarga qayd etib keluvçi fotokorrespondentidir. Şuningdek, Yermoçenko — Ğarbdagi axborot agentliklarining «DXR» va Rossiya nazoratidagi hududlarda işlagan yagona fotografi hisoblanadi. Uning sözlariga köra, iş vaqtida u tinç aholi vakillariga alohida e’tibor qaratadi — «çunki bu tomon odamlari ham öz ovoziga ega».

2022 yil iyun oyi boşida Yermoçenko Severodonetskka boruvçi yölda operator Pavel Klimov bilan birga yaralanadi. Öşanda ular ketayotgan avtomobil öqqa tutilgan, haydovçi halok bölgandi. Fotograf va operatorga hujum röy bergan joyga yaqin joylaşgan Rubijneda tibbiy yordam körsatiladi va oy oxiriga kelib Yermoçenko yana işga qaytadi.

Severodonetsk mudofaasi. Oleksandr Ratuşnyak

Ukrainalik fotograf Oleksandr Ratuşnyak 2014 yildan buyon mojaroni yoritib keladi. 24 fevraldan keyin u ukrainlar onlayn-mediasi «Levyy bereg» bilan, şuningdek Ğarbdagi Reuters, Associated Press va EPA (European Press Agency) agentliklari bilan hamkorlik qila boşladi.

Ratuşnyak — uruşni öqqa tutilayotgan şaharlardan emas, oldingi çiziqdagi harbiy bölinmalar safida turib yoritayotgan kam sonli fotograflardan biridir. Şu tufayli u Luhansk oblastining Severodonetsk şahri mudofasini kadrlarga muhrlaşga muvaffaq böldi. 25 iyun kuni uç oy davom etgan oğir janglardan keyin şahar töliğiça «LXR» kuçlari nazoratiga ötgandi.

Xarkiv oblastidagi kuzgi qarşi hujum. Konstantin Liberov

Odessalik Konstantin Liberov va uning rafiqasi Vlada tinçlik davrida töylarni s’yomka qiliş bilan şuğullanişgan. Rossiyaning Ukrainaga keng kölamli bosqini boşlangaç, uşbu juftlik ozod etilgan şaharlarda va front çiziğida röy berayotgan hodisalarni tasvirga olişga kirişdi va bir neça bor zarbalar ostida qolişdi. Xususan, özlarining sözlariga köra, ular mart oyi oxirida Rossiya qöşini çekingaç, Buça va Irpinga birinçilardan bölib kirişgan. Ularning suratlarini bir neça bor prezident Volodimir Zelenskiy özining ijtimoiy tarmoqlardagi postlarida işlatgan.

«Slujba podderjki» bilan suhbatda Vlada özi va erida heç qaçon «dokumentalist böliş ambitsiyalari» bölmaganini tan olgan, ammo ular uruşda körgan-keçirganlaridan keyin töylar fotografiyasiga qaytişni rejalaştirmayapti. 

Kiyev yoppasiga öqqa tutilişi. Gleb Garanich

Reuters agentligi fotografi Gleb Garanich faoliyatini 1991 yilda boşlagan — u dastlab Moskvadagi avgust isyoni voqealarini kadrlarga muhrlagan. Uning sözlariga köra, bu uning ilk bor çindan xavfli şaroitga tuşib qolişi edi. Şundan keyin u Iroq (2003–2011) va Gruziyadagi (2008) uruş voqealarini tasvirga oladi, şuningdek 2006 yilda Minskda bölib ötgan namoyişlarni yoritadi, Çernobildan fotoreportaj tayyorlaydi hamda 2013 yil noyabrida maydandagi talabalar namoyişi tarqatilişini kadrlarga muhrlaydi, bu aksiya keyinçalik inqilob boşlanişiga turtki bölgandi.

Keng kölamli uruş boşlangaç fotograf asosan Kiyevda bölayotgan voqealarni hujjatlaştiriş bilan şuğullanmoqda —masalan, bahor boşida rossiyaliklarning poytaxtga hujumlari hamda 10 oktyabr kuni, Qrimdagi portlaşga javoban Rossiya tomonidan boşlangan yoppasiga raketa zarbalari oqibatlarini. Ukraina IIVga köra, öşa kuni şaharda portlaşlar oqibatida 14 kişi halok bölib, yana 97 kişi jabrlangandi. 

Ozod etilgan Xerson. Valentin Ogirenko

Kiyevlik fotograf Valentin Ogirenkoning birinçi iş kunidagi topşiriği 2008 yilda ukrain ayollari harakati bölmiş Femen harakati aksiyasini tasvirga oliş bölgandi — uning sözlariga köra, öşanda u özining har qadamini öylaş va tezda töğri qaror qabul qilişni örgangandi. 2014 yildan Ogirenko Reuters agentligi uçun suratlar oladi. Uning işlari orasida —Kiyevda 2014 yilda bölib ötgan namoyişlar tasvirlari hamda jurnalist Arkadiy Babçenkoning 2018 yil mayidagi sahnalaştirilgan qotilligidan keyingi matbuot anjumani kadrlari bor.

Rossiyaning Ukrainaga bosqini boşlangaç, Ogirenko Kiyevdagi tuğuruqxona yertölasida yaşiringan ayollar va ularning yangi tuğilgan çaqaloqlarini, şuningdek, Mikolayivda otişma oqibatlarini tasvirga oldi. Şuningdek Ogirenko noyabr oyida ozod etilgan Xerson şahriga yetib borgan ilk fotograflardan biri böladi.