Asosiy qonun loyihasi matnida advokaturaning institutsional ahamiyati va tashkiliy mustaqilligi qat’iyligidan tashqari fuqarolarga malakali yuridik yordam manbai bo‘lgan advokatning o‘ziga qanday kafolatlar yaratilayotgani muhim.
Jumladan, Konstitutsiyaning 116-1-moddasi bilan qator yangi qoidalar nazarda tutilmoqdaki, ularning har biri advokatning huquqiy va protsessual maqomi jiddiy mustahkamlanayotganidan dalolat beradi.
“Advokat o‘z kasbiy vazifalarini amalga oshirayotganda uning faoliyatiga aralashishga yo‘l qo‘yilmaydi”. Mazkur qoidaning ahamiyati nimada?
Shubhasiz, bunday norma advokatlar faoliyati umumiy holatiga jiddiy ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Albatta, aytish kerakki, advokatning guvohlik immuniteti va uning faoliyatiga aralashish taqiqi advokatlik faoliyatiga oid qonunlar va protsessual qonunchilikda ham belgilangan. Lekin mazkur qoidalarning konstitutsiyaviy darajada o‘rnatilishi ularning real ishlash imkonini oshiradi, chunki bu yerda gap konstitutsiyaning to‘g‘ridan to‘g‘ri amal qilishi haqida bormoqda va bu qat’iy qoidalar jinoyat ishi yurituviga mas’ul bo‘lgan shaxslar tergovchi, prokuror va sud zimmasiga yuklatilib, ular advokatning mazkur kafolatlarini ta’minlab berishga majbur ekanliklarini anglatadi! Nima uchun aynan ana shu sub’yektlarga ushbu majburiyatning yuklatilishi muhim?
Chunki sud-tergov amaliyoti shuni ko‘rsatadiki, advokatlarning kasbiy faoliyatiga aralashish, ularning himoya pozitsiyasini olib borishida turli bevosita va bilvosita bosim holatlari aynan jinoyat ishi yurituvi jarayonida ko‘proq kuzatiladi.
Konstitutsiyaviy kafolat sharoitida esa advokat bunday xavflardan himoyalanadi, o‘z vakolatlari doirasida dadil harakatlanadi, har qanday tazyiq va bosimlardan xoli bo‘ladi.
Mustaqil bo‘lgan, o‘z himoya yo‘nalishini mustahkam va barqaror olib boradigan advokat tomonidan ko‘rsatiladigan yuridik yordam darajasi ham, albatta, yuqori bo‘lishi tayin.
“Advokatga o‘z himoyasidagi shaxs bilan to‘sqinliksiz va xoli uchrashish, maslahatlar berish uchun shart-sharoitlar ta’minlanadi.”
Bu kafolat borasida gapiradigan bo‘lsak, aytish muhimki, bu kafolatga bo‘lgan ehtiyoj jinoyat protsessida advokat ishtiroki eng boshlang‘ich nuqtasining o‘zida – shaxs jinoyat sodir etishda gumonlanib ushlangan zahotiyoq yuzaga keladi. Ya’ni shaxsning harakatlanish erkinligi cheklanishi bilan darhol unga advokat ta’minlanishi shart hisoblanadi. Shuningdek, shaxs birinchi so‘roq o‘tkazilishidan avval himoyachi bilan xoli uchrashishi qonunan kafolatlangan.
