“Orzular mamlakati”. Amerikada kim qança maoş oladi?

AQŞ Federal mehnat statistika byurosining ma’lumotlariga köra, 2023 yilning fevral oyi yakunlariga köra, mamlakatdagi örtaça iş haqi soatiga 28,42 dollarni taşkil etgan.

Yillik örtaça iş haqi eng yuqori bölgan ştatlar (2023 yilning yanvar oyi böyiça):

• Massaçusets – 87 ming 936 dollar;
• Nyu-York – 87 ming 792 dollar;
• Kaliforniya – 86 ming 592 dollar;
• Vaşington – 80 ming 328 dollar;
• Konnektikut – 77 ming 350 dollar.

Qöşma Ştatlarda daromad soliği qat’iy belgilangan stavkaga ega emas. Tölovlar odamlarning daromad miqdori va oilaviy ahvoliga bevosita boğliq. Minimal soliq stavkasi 10 foiz bölib, yillik daromadi 11 ming dollargaça bölganlar uçun qöllanadi. Maksimal stavka – 37 foiz. Yiliga 578 ming dollardan ortiq pul topadiganlar şunça miqdorda daromad soliği tölaşi kerak. Örtaça iş haqi oladigan odamlar esa öz daromadining 22 foizi miqdorida soliq tölaydi.

Eng istiqbolli va talab yuqori bölgan kasblar

US News & World Report AQŞ Federal mehnat statistikasi byurosi ma’lumotlarini çuqur örgangan holda Amerikadagi eng istiqbolli kasblar röyxatini e’lon qildi. Reytingga köra, 2023 yilda Qöşma Ştatlardagi eng talabgir 10ta kasb qatoriga quyidagilar kiradi:

1. Dasturiy ta’minot muhandisi – 120 ming 730 dollar (örtaça yillik iş haqi)
2. Amaliyotçi hamşira – 120 ming 680 dollar;
3. Tibbiy xizmatlarni sotiş menejeri – 101 ming 340 dollar;
4. Şifokor yordamçisi – 121 ming 530 dollar;
5. Axborot xavfsizligi tahlilçisi – 102 ming 600 dollar;
6. Fizioterapevt – 95 ming 620 dollar;
7. Moliyaviy menejer – 131 ming 710 dollar;
8. IT menejeri – 159 ming 10 dollar;
9. Veb-dasturçi – 77 ming 30 dollar;
10. Stomatolog – 160 ming 370 dollar.

Öz navbatida, US News & World Report Qöşma Ştatlarda eng köp maoş oladigan kasb egalari röyxatini ham tuzib çiqqan:

1. Anesteziolog – 208 ming dollar (örtaça iş haqi);
2. Oğiz va yuz-jağ jarrohi – 208 ming dollar;
3.  Akuşer va ginekolog – 208 ming dollar;
4. Jarroh – 208 ming dollar;
5. Ortoped – 208 ming dollar;
6. Şifokor – 208 ming dollar;
7. Psixiatr – 208 ming dollar;
8. Anesteziolog hamşira – 195 ming 610 dollar;
9. Pediatr – 170 ming 480 dollar;
10. Stomatolog – 160 ming 370 dollar;

Yuqoridagi keltirilganidek, AQŞda şifokorning maoşi boşqa soha vakillari bilan taqqoslaganda, ança yuqori hisoblanadi.

Şuningdek, Amerikada öqituvçi maoşi mamlakatdagi örtaça iş haqiga teng – yiliga taxminan 52-65 ming dollar atrofida. Boğça tarbiyaçilari esa öqituvçilarga nisbatan sezilarli darajada kam oylik olişadi – yiliga örtaça 34-44 ming dollar. IT mutaxassislari örtaça 72-97 ming dollar daromad topişsa, muhandislarning oyligi 77-89 ming dollar atrofida.

Qöşma Ştatlarda yuk maşinasi haydovçisi maoşi ham yuqori hisoblanadi va yiliga 90 ming dollargaça yetişi mumkin. Bundan taşqari, politsiyaçilar maoşi ham ança baland. Eng kam iş haqi yiliga 80 ming dollardan boşlanadi va unvon oşişi bilan oylik ham deyarli ikki baravar köpayişi mumkin.

Tadqiqot markazlarining tahlillariga köra, Amerikada farovon yaşaş uçun mamlakatdagi örtaça daromadning 50 foizini zarur yaşaş xarajatlari uçun (uy-joy, oziq-ovqat), 30 foizini esa qöşimça xarajatlarga (kiyim-keçak, jihozlar, öyin-kulgi) sarflaş talab etiladi. Qolgan 20 foizini esa jamğarib qöyiş yoki investitsiya qiliş mumkin.

AQŞdagi eng nufuzli amaldorlar qança maoş oladi?

AQŞ prezidenti Jo Bayden yiliga 400 ming dollar işlab topadi, bu amaldagi prezidentlar uçun odatiy körsatkiç. Umumiy maoşga 50 ming dollarlik "xarajat nafaqasi" va 100 ming dollarlik sayohat xarajatlari kirmaydi. Prezidentlarning maoşi AQŞ tarixida bor-yöği beş marta oşirilgan. Eng sönggisi Bill Klinton davrida sodir bölgan va Jorj Buş davridan amaliyotga tatbiq qilingan. Öşa vaqtdan beri Amerika prezidentlari standart – yillik 400 ming dollardan maoş olişadi va ularning oyliklari inflatsiyaga indeksatsiya qilinmaydi.

Taqqoslaş uçun, Apple kompaniyasi boş direktori Tim Kukning 2023 yildagi maoşi Jo Baydennikidan 122 barobarga köproq – 49 mln dollar. E’tiborli jihati Tim Kukka 2022 yilda 99 mln dollar oylik tölangan va bu miqdor joriy yilda qariyb 40 foizga qisqartirilgan. Umuman olganda esa Apple kompaniyasi yuqori böğin rahbarlarining har biri yiliga örtaça 27 mln dollardan maoş oladi.

Şuningdek, AQŞ vitse-prezidenti – 230 ming dollar, Vakillar palatasi spikeri – 223 ming dollar, kongressmenlar – 174 ming dollar, AQŞ Oliy sudi boş sudyasi 255 ming dollar yillik daromad topadi.

Oq uy xodimlariga yiliga 0 dollardan 180 ming dollargaça maoş beriladi, aksariyat xodimlarning yillik daromadi 100 ming dollardan oşadi.

24 nafar xodim yillik maksimal iş haqi oladi. Röyxatga Oq uy ma’muriyati rahbari Ron Kleyn, Oq uy matbuot kotibi Karin Jan-Per, içki siyosat böyiça maslahatçi Syuzan Rays va boşqa köplab huquqiy hamda siyosiy maslahatçilar kiritilgan.

Şuningdek, Oq uyda umuman maoş olmaydigan 16 nafar xodim işlaydi. Ular orasida Baydenning immigratsiya böyiça katta maslahatçisi Ramzi Kassem va uning iqtisodiy siyosat böyiça maxsus maslahatçisi Jastin Levit ham bor.

Maoşsiz işlaydiganlarni inobatga olmaganda, Oq uydagi eng kam iş haqi 48 ming dollarni taşkil etib, 12 nafar xodimga şunça miqdorda pul tölanadi.

Ma’lumot uçun, 1995 yildan boşlab Oq uy har yili Kongressga taqdim etadigan hisobotida öz xodimlari maoşlarini oşkor qilişi şart qilib qöyilgan.

AQŞda immigrantlar

Immigrantlarning iş haqi bir qator omillar tufayli bir-biridan tubdan farq qiladi. Bunda eng asosiy jihat – ta’lim darajasiga boğliq. Oliy ma’lumotli kişilar ham aksariyat holatlarda qöşimça kurslarni tugatişi talab etiladi. Ayniqsa, tibbiyot xodimlari uçun bu qat’iy talab hisoblanadi.

AQŞ Federal statistika byurosining ma’lumotlariga köra, migrantlarning örtaça oylik daromadi – 5300 dollarni, yillik daromadi esa 64 ming dollarni taşkil qiladi. Bu Amerikaga qonuniy ravişda kelgan, işlaş ruxsatnomasiga ega bölganlar uçun taalluqli.

Qöşma Ştatlarga turistik viza bilan kelgan şaxs mamlakatda rasman işlaş huquqiga ega emas. Biroq köplab muhojirlar yillar davomida noqonuniy işlab keladi. Ba’zi iş beruvçilar mablağ tejaş maqsadida ularni işga olişadi va rasmiy işlaş huquqiga ega bölgan çet elliklar yoki amerikaliklarga qaraganda ança kam maoş tölaşadi.

Ba’zi ma’lumotlarga köra, Amerikada noqonuniy ravişda işlayotgan 13 millionga yaqin mehnat muhojiri bor. Ular köpinça xavfli şaroitlarda mehnat qiladi va rasmiy ravişda belgilangan miqdordan ança kam maoş olişadi.

Doston Ahrorov tayyorladi.