Pentagon hujjatlari: 21 yoşli xodim qanday qilib davlat sirlariga kiriş huquqiga ega bölgan?

«Buning bir qismi tahlillarda foydalaniş uçun imkon qadar köproq ma’lumotga ega böliş istagi bilan boğliq. Va bu istak siz sizdirilişi mumkin bölgan ma’lumotlarga potensial ravişda kiriş huquqini oçişingizni anglatadi», deydi Lomas.

Uning sözlariga köra, bu amaliyot 2001 yil 11 sentabrda Nyu-York va Vaşingtonda sodir etilgan teraktlardan söng boşlangan. Öşanda hukumat tekşiruvlari davomida aniqlangan asosiy kamçiliklardan biri – AQŞning turli davlat idoralari örtasida özaro razvedka ma’lumotlari almaşinuvi yöqligi edi.

Teyşeyra qanday qilib maxfiy hujjatlarni çop etib, ularni elektron yoki qoğoz şaklida harbiy bazadan olib çiqib keta olgani – noma’lum. Ammo Lomasning qayd etişiça, avvalroq Edvard Snouden va Çelsi Menning tomonidan sodir etilgan maxfiylik tizimini buziş holatlari xavfsizlik körsatmalariga har doim ham qat’iy rioya qilinmasligini körsatadi.

Milliy xavfsizlik masalalari böyiça huquqşunos Mark Zayid BBC naşriga aytişiça, Teyşeyra öz xizmat turi tabiatiga köra, Birlaşgan butunjahon razvedka aloqalari tizimiga kiriş huquqiga ega bölgan. Huquqşunos bu tizimni AQŞ razvedka xizmatlarida saqlanuvçi «ma’lumotlar kutubxonasi» deb atagan.

Jinoyat işi materiallariga köra, Teyşeyra kamida bir neça marta maxfiy terminallarda işlagan. Loglardan şu narsa aniqki, Teyşeyra ötgan hafta, hujjatlar birinçi marta omma e’tiboriga tuşgan paytda, tizimdan «sizdiriş» sözini qidirgan.

Tizimdagi böşliqlar

13 aprel kuni AQŞ mudofaa vaziri Lloyd Ostin razvedka ma’lumotlariga kiriş huquqi böyiça tekşiruv ötkazilişini e’lon qildi. Matbuot uçun brifing çoğida vazir «AQŞning har bir harbiy xizmatçisi, mudofaa vazirligining fuqarolik xodimi va maxfiy ma’lumotlarga kiriş huquqiga ega bölgan pudratçilari maxfiy ma’lumotlarni himoya qilişning tantanali huquqiy va ma’naviy majburiyatini hamda har qanday şubhali harakat yoki belgilar haqida xabar beriş burçini öz zimmasiga olişi»ni ma’lum qildi.

Biroq, Lomasning fikriça, AQŞ razvedka hamjamiyatini qiyin kunlar kutmoqda. Çunki yangi çeklovlar idoralar örtasidagi axborot almaşinuvini kamaytiradi.

«Axborotlarga kiriş huquqiga nisbatan kuçliroq çeklovlar qöyilişi an’anaviy turdagi qattiq “biliş zarurati” tamoyillariga ötişni anglatadi», deydi u.

AQŞning NATOdagi sobiq elçisi Kurt Uolkerning aytişiça, AQŞ siyosatçilari hali ham razvedka ma’lumotlari yuqori martabali amaldorlar qölida bölişini ma’qullaydi.

«Ma’lumotlarni (idoralararo) tarqatiş kerak, lekin buni aql bilan qiliş kerak. Hammaga ma’lumotlarga doimiy kiriş huquqni bergandan köra, boşqa aqlliroq yölni izlab topiş lozim», deydi Uolker BBCnashriga.

«Va bir hisobdan, razvedka tizimi ma’lumotlar bilan işlaydigan odamlarga boğliq», deydi Seymur.

«Agar ma’lumotlarga kiriş çeklansa, biz odamlarga maxfiy ma’lumotlar bilan işlaşni qanday örgatişimiz kerakligi haqida savol tuğiladi. Bu esa tizimda örganilişi kerak bölgan böşliqlar borligini oçib beradi... lekin şuningdek, siz bu odamlarga qörquv bilan emas, vijdonan işlaş kerakligini körsatişingiz mumkin bölgan işonç darajasi ham bor», deydi Seymur.

Federal qidiruv byurosi agenti tomonidan taqdim etilgan hujjatda aytilişiça, Teyşeyra öz lavozimini egallaş uçun «ma’lumotlarni bir umr oşkor qilmaslik töğrisidagi şartnoma»ni imzolaşi kerak bölgan va u maxfiy ma’lumotlarni oşkor qiliş jinoiy javobgarlikka olib kelişi mumkinligini tuşungan. Unga hozir aynan mana şu asos bilan jinoiy iş qözğatilgan.