Amerikada diniy erkinlik va farzand tarbiyasi muammolari – Al-Buxoriy markazi imomi bilan suhbat

— Joyni sotib olişda asosiy xarajatni homiylarimiz kötargan, qolganini boşqalar yiğib bergan. Ramazon oyida xayriya tadbirlari ötkazamiz. Homiylarimiz yordam qiladi, yemakxona bor, şundan keladi. Umuman, xalqning yordami bilan faoliyat yuritib kelyapmiz. Masjidimizga 200 nafar atrofida odam siğadi. Jamoatning 80 foizi özbeklar, qolgani arablar, pokistonliklar, bangladeşliklar.

Talabalar 4-sinfdan 8-sinfgaça olinadi. Xarajatning bir qismi ota-onalardan olinadi, qolgani homiylar tomonidan qoplab beriladi. Talabalar sonini köpaytiriş uçun harakat qilyapmiz.

— Özbekiston musulmonlar idorasi va umuman özbekistonlik ahli ilmlar bilan aloqalar qanday?

— Oxirgi vaqtlarda Özbekiston musulmonlar idorasi bilan aloqalarimiz yaxşi. Özbekistonning AQŞdagi elçixonasi sababçi böldi köproq. Hozir Amerika va Kanadadagi masjidlarni birlaştiriş töğrisida ham işlar olib borilyapti, şunda Özbekistondagi diniy idora bilan işlaşimiz yanayam qulaylaşadi. Har yili Ramazon oyida qori-imomlar kelib turibdi.

— Bu yerdagi ba’zi vatandoşlarimizning xavotirlaridan biri — farzand tarbiyasi. Hatto dinini özgartiriş bölyapti yoki axloqsiz bölib ketyapti, deyişyapti. Faoliyatingiz davomida şunday muammolarga duç kelganmisiz? Umuman, oila institutini saqlaşda biror bir işlar qilinadimi?

— Har bir imomning öz yönalişi böladi: kimdir Qur’on ilmida, kimdir farzand tarbiyasi va boşqalar. Mening asosiy faoliyatim farzand tarbiyasi bilan boğliq. Amerikaga kelganlar dunyoviy imkoniyatlarni közlab keladi. Aksar oilalar moddiy taşvişlar bilan bölib, farzand tarbiyasiga bee’tibor bölib qoladi. Bir narsaga erişiş uçun boşqa bir narsadan voz keçiş kerak. Amerikada nimaga köproq e’tibor berilsa, öşa narsa olinadi. Siz aytganday bolalar ham bor, töğri, lekin şunday farzandlar borki, Amerikada tarbiya körganiga işonmaysiz. Demak, hamma gap ota-onada. Ular dunyo va farzand örtasidagi muvozanatni saqlaşi kerak. Bizning maktab mana şu vaziyatni yumşatiş, ota-onalarga yordam beriş uçun qilingan. Inson Qur’onni yodlab turib axloqli bölib qolmaydi, axloq boşqa yönaliş. Şuning uçun biz köproq axloqqa e’tibor beramiz.

— 8-sinfgaça öqitilişini aytdingiz. Lekin şu yoşdan boşlab bolalarda dastlabki ötiş davri boşlanadi, Amerika hukumati ham erkinlik bera boşlaydi. Bunday ösmirlarning tarbiyasi qanday böladi?

— Özgaradigan bola 70 foiz 8-sinfgaça özgarib böladi. Undan keyingi özgarişlar öziga işonç ortişi, erkin hayotga çiqişni istaşidan böladi. Öşa davrgaça buzilgan bola qaram bölgani uçun isyon qilmay turadi, özida imkoniyat böla boşlagaç, özini körsatadi. Katta bolalar bilan işlaşda biroz qiynalamiz. Faqat köngliga kiriş orqali özgartiriş mumkin.

— Diniy erkinlik haqida gaplaşsak. Amerikada diniy erkinlikning çegarasi bormi? Hukumat bilan ziddiyatga borib qoladigan holatlar bormi?

— Çegarasi yöq. Lekin ba’zilarda Islom dini deyilganda terrorizm tuşunçasi xayoliga keladi. Şu tomondan ba’zi paytda köngilsiz holat bölib qolişi mumkin. Umuman, dunyoning hamma joyida bor bu narsa. Lekin söz erkinligi bölgani uçun taqiq yöq.

— 2001 yil 11 sentabr voqealaridan keyin Islom va musulmonlarga nisbatan qaraşlar qançalik özgardi, hozirda vaziyat qanday?

— 11 sentabr voqealaridan keyin Islom dini yanayam rivojlangan Amerikada. Çunki politsiya tomonidan musulmonlarni tekşiriş, kuzatiş boşlangan va bir qança politsiyaçilar Islomni qabul qilgan. Bunga öxşaş misollar köp. Hozirgaça musulmonlarga nisbatan heç qanday taqiqqa uçramadik. Bizning markazda 50 dan oşiq kişi Islomni qabul qildi. Atrofdagi hukumat vakillari, politsiya bilan aloqamiz juda yaxşi. Islomofobiya haqida eşitib qolamiz, lekin hali biror marta duç kelmaganmiz. Amerikaliklarning dinimizga hurmati katta. Agar masjid bölmagan biror joyda namoz öqisak, politsiyaçi yoki boşqa bir kişi kelib, kimdir xalaqit bermasin deb qarab turadi.

— Darslik adabiyotlari muammosi yöqmi? Qayerdan olasizlar?

— Adabiyotlar muammosi yöq. Özbekistondan olib kelinadi köp kitoblarimiz, Turkiyadan ham keladi. Amerikada özbeklar köpaymoqda, şuning uçun köproq imkoniyat yaratişimiz kerak. Bizdan oldin ham şunday markazlar qilinganda, hozirda yanada katta imkoniyatlarimiz bölardi. Islomni yaxşi saqlaş uçun faoliyatimiz turlarini kengaytirib boriş niyatidamiz. Din şunday narsaki, unga ehtiyoj böladi doim, lekin öziga kerakli imkoniyatni topolmagaç, boşqa dinga ötib ketişi ham mumkin. Şuning uçun ham bunday markazlarni köpaytirişimiz, farzandlarimiz ehtiyojini qondirişimiz kerak. Bundan taşqari, din bizni birlaştirib turadi. Şuning uçun boşqa ştatlarda ham taşkil etiş niyatidamiz.

— Musulmon kişi uçun Amerikada yaşaşning yaxşi va yomon tomonlari qanday?

— Bu yerda kişi farzandini özi xohlagandek tarbiya qiloladi, kimdir aralaşmaydi, hammasi ota-onaga boğliq. Ibodatlarda erkinlik bor.

Yomon tomoni şuki, köpçilik moddiyat bilan bölib, farzand tarbiyasini unutib qöyişi. Keyin halol mahsulotlar muammosi bor. Halol deb qöyilgani bilan işonç yöq baribir. Bundan taşqari, musulmonlar köp hududda yaşamagan odam boşqalarga öxşab yaşay boşlaşi ehtimoli katta.

— Amerikada işonç tuşunçasi yuqori degan gaplarni köp eşitdik. Umuman, amerikaliklardan ham örnak oladigan jihatlar bormi?

— Köpçilikning dini yöqdir, lekin dindagi xulq bor ularda. Insoniy fazilatlarni jamlaşgan. Insonlar bir-biriga tabassum hadya qiliş holati ham juda köp, salom beradi. Yordam beriş holatlari ham köp. Markazimizga usta işlatgan paytimizda boşqa din vakili bölsa ham vaziyatimizni tuşunib, Allohning uyi deb, arzonroqqa işlab berişadi. Bunga öxşaş juda köp fazilatlar bor.

Farrux Absattarov suhbatlaşdi.

Montaj ustasi: Nuriddin Nursaidov

28 mart, 2023 yil

Orlando şahri, Florida ştati. AQŞ

Uşbu maqola va videomaterial Din işlari böyiça qömitaning ekspertiza xulosasi asosida çop etilmoqda.