Vertikal olam odamlari yoxud cho‘qqilarni zabt etayotgan o‘zbekistonliklar

Ikkinchi kategoriyadagilar bular – alpinist gidlar. Bizda bu ko‘proq hobbi bo‘lsa kerak. Umuman olganda, alpinizm juda xavfli va qimmatbaho sport turi hisoblanadi.

 Shuhrat Odilov: Tashqi reklama bilan shug‘ullanaman. Tog‘ga chiqish – hobbidek gap. 6-7 yil oldin Sharof akaning jamoasiga turist sifatida qo‘shilib qolganman. O‘sh vaqtlarda 1-2 kunlik yurishlarga chiqib turardim. Keyin Sharof aka bilan tanishganimizdan so‘ng, tijoriy bo‘lmagan yo‘nalishlarga ham chiqib yurishni taklif qilgandi. Shundan keyin tog‘ga chiqish hobbiyim boshlangan.

Sharof Egamberdiyev: Hozirgi kunda butun dunyoda juda ko‘p alpinistik dasturlar bor. Shulardan birinchisi – “7 cho‘qqi” dasturi. Har bir mintaqadagi 7 ta eng baland cho‘qqiga chiqib, ularni zabt etsangiz, alpinistlarning yopiq klubiga a’zo bo‘lasiz. Shu vaqtgacha yer yuzida faqat 400 nafar odam mana shu dasturni yakunlagan. Biz bu yildan “7 ta vulqon” degan dasturni boshladik, unga ko‘ra, har bir mintaqadagi eng baland vulqon cho‘qqilariga chiqish kerak bo‘ladi. Yil boshida Afrikaning eng baland vulqoni – Klimanjaroga chiqdik, iyulda Yevropaniki – Elbrusga, ana endi hozir Osiyoning gali keldi. Birinchidan, Eron bizga yaqinligi, ikkinchidan dasturda uchinchi cho‘qqi bo‘lgani sabab Damovand tanlandi.

Shuhrat Odilov: Damovand cho‘qqisi haqida umuman eshitmaganman. Hech Eronga boraman deb ham o‘ylamagan edim, hatto xayolimga ham kelmagan. Sharof aka shu “7 ta vulqon” dasturi haqida aytdi, shunda variant sifatida Damovandni aytganlarida hammamiz rozilik bildirdik. Shu bilan 2-3 oyda tashkillashtirib, Eronga ketdik.

Qishki yurishlarda biz doimiy ravishda qorni eritib, choy damlab ichamiz. Bu – tabiiy hol, bu narsa hamma joyda bor. Ovqatlanishga kelsak, bizda o‘zimizning ratsion bor. Masalan, 2-3 kunlik yurishga ketilganda ryukzak qancha og‘ir bo‘lsa, sayohat shuncha qiyin o‘tadi. Shuning uchun bizda nonushta, tushlik va kechki ovqatlarimiz detallarigacha hisoblanib, olinadi. Har bir ovqatni grammigacha o‘lchab olamiz. Necha kunga ketayotganimizga qarab, hamma narsani hisoblab, keyin chiqib ketamiz. Chunki ortiqcha og‘irlik hech kimga kerak emas.

Sharof Egamberdiyev: Hollywood filmlarini olsangiz, unda asosan yorqin lahzalar aks ettiriladi, kimdir o‘ladi, muzlikka uchib tushib ketadi, kimdir arqonni kesadi. Haqiqiy baland tog‘larga chiqish doimo mashaqqat bo‘lgan. Bu – umuman dam olish emas. Bu jarayonda har bir qilingan ishda odam juda qiynaladi. Chunki bosim o‘zgaradi, ikkinchidan shahar bilan solishtirganda nisbatan kislorod molekulalari uzoq bo‘ladi. Nafas olganingizda juda kam kislorodni yutasiz. Bu narsa ko‘p protsesslarga olib keladi, shuning uchun organizm moslashishi kerak bo‘ladi. Keyin ko‘ngil aynishi, bosh og‘rishi, muskul kuchsiz bo‘lib qolishi boshlanadi. Bu narsa 4-5 ta holatdan o‘limgacha olib borishi mumkin. Alpinistlar tog‘da hech qachon pastdan tepaga qarab chiqmaydi, ular birinchi lagerda qoladi, keyin ikkinchi lagerda – bu narsani akklimatizatsiya deydi, ya’ni organizmni moslashtirib olish.

Shuhrat bilan Eronga borganda, o‘z badanimiz ustidan tajriba qilib ko‘rdik. Akklimatizatsiyasiz Osiyoning eng baland vulqoniga bir yarim kunda chiqdik.

Yakshanba kuni Toshkentdan uchib ketgan bo‘lsak, dushanba kuni shturma lageriga keldik, balandlik 4 ming 200 metr. O‘sha payt menda tog‘ kasalligining simptomlari boshlandi. Bosh og‘rib, ko‘ngil aynib, muskullar charchab qoldi. Bu – oddiy holat. Tur davomida juda ko‘plab yevropalik jamoalar bilan tanishdik, ular tog‘da 4 kun bo‘lgan ekan. Ertasiga tog‘ga chiqib ketdik.

Birinchidan, Eronda eng qiziq jihat – gidlarning ishlash tizimi hisoblanadi. Biz 2 soat ichida gidimizni yo‘qotib qo‘ydik. Qayerga ketganini bilmadik. Keyin cho‘qqigacha Shuhrat ikkalamiz qolib ketdik. So‘ng esa men tog‘ kasalligining 2-3-darajalarini seza boshladim, juda og‘ir bo‘ldi. Balki, akklimatizatsiya bo‘lganida osonroq o‘tar edi.

Eronda eng xavfli narsa bu – shamol ekan. Mayda toshlar bilan tezligi o‘rtacha 60 km/soat, dengiz sathidan 5 ming 400 metr balandlikka chiqqaningizdan so‘ng, vulqondan parlar chiqa boshlaydi. 650 gradusli par zaharli hisoblanadi. Bu shamol bilan birgalikda yuzga urilganida kislorodni umuman kuydirib yuboradi

Intervyuning to‘liq shaklini yuqoridagi video orqali tomosha qilishingiz mumkin.

Dilshoda Shomirzayeva suhbatlashdi.
Tasvirchi Mirvohid Mirrahimov,
Montaj ustasi Nuriddin Nursaidov.