Nima uçun «Krokus»da kerakli pallada xavfsizlik kuçlari yöq edi?
|02:50 / 29.03.202458 18615 min
Jangarilarning kiçik bir guruhi qanday qilib Moskva şahri va oblast çegarasidagi «Krokus Siti Holl»da qirğin uyuştirib, 140 dan oşiq kişini öldirdi va heç qanday qarşiliksiz hujum joyini tark etdi? Maxsus xizmatlar qanday harakatlanişi lozim edi?
Foto: ReutersFoto: Reuters
Qanday qilib bir neça ming kişi iştirokidagi tadbirni (konsert zal 7 mingdan ortiq tomoşabinga möljallangan) qöriqlaş uçun faqat özini özi mudofaa qiliş vositalarigina ajratilgandi? Nima uçun aholi jon boşiga töğri keladigan xavfsizlik kuçlari soni böyiça dunyodagi eng yuqori körsatkiçlardan birini qayd etgan Rossiya poytaxti regionida kerakli pallada tinç aholini himoya qila oladigan qurollangan odamlar yetib kelmadi? Rossiya hukumati nima uçun AQŞning Moskvada terakt tayyorlanayotgani töğrisidagi ogohlantirişini e’tiborsiz qoldirdi?
Rossiya rasmiylari uçun yoqimsiz bölgan uşbu savollarga haligaça aniq javoblar yöq.
Qurolli hujum töğrisida xabar berilganda maxsus bölinmalar qanday harakatlanişi lozim?
FXXning öta xavfli jinoyatçilarni qölga oliş va garovga olinganlarni ozod etişga ixtisoslaşgan, şaxsi sir qoldirilişini söragan iste’fodagi zobiti BBC bilan suhbatda bunday vaziyatlar uçun maxsus xizmatlarning harakatlari instruksiyalarda aniq belgilab qöyilganini aytgan.
«Hozir uzoq çöziluvçi tasdiqlaş jarayoni yöq. Navbatçi pultiga otişma, garovga olinganlar haqida ma’lumot yetib kelişi bilan u buyruq beradi, doimo jangovar şaylik holatida turadigan birinçi guruh zudlik bilan voqea joyiga yöl oladi, qolgan jangovar guruhlar trevoga böyiça joyidan qözğaladi.
Birinçi guruh komandiri şaroitga köra harakat qiladi, zarurat tuğilganda qöşimça kuçlar olib kelinadi, operativ ştab taşkil etiladi, keyingi qarorlar şu yerda qabul qilinadi.
Birinçi, navbatçi guruhning vazifasi — imkon qadar tezroq yetib boriş. Farqi yöq — xoh vertolyotda bölsin, xoh maşinada. Agar bunday imkoniyat bölmasa — eşakka minib bölsa-da, boriş kerak», — deydi maxsus xizmatlarning sobiq xodimi.
Rosgvardiyaning Maxsus tezkor javob qaytariş otryadi (SOBR) «Krokus»ga qaçon yetib kelgan?
SOBR jangçilari bino içiga kirgani haqida birinçi bölib soat 21:32 da Mash telegram-kanali xabar tarqatdi, bu politsiya va maxsus xizmatlarga yaqin manba hisoblanadi.
Şubhasiz, binoga kiriş bundan oldinroq röy bergan, ma’lumotni qayta işlaş va naşr etişga ma’lum vaqt ketgan. Bölinma voqea joyiga yetib kelgan zahoti «Krokus» içkarisiga kira olmasligi ham tuşunarli, jangçilar nima bölayotganini tuşunib olişi, yönalişlarni belgilaşi, atrofni örganişi, binoni örab olişi hamda ehtimoliy çekiniş yöllarini tösişi talab etilardi.
Mavzuga oid
TASS muxbiri voqea joyidan bergan xabarga köra, Rosgvardiyaning maxsus bölinmalari xodimlari soat 21:06 da yetib kelgan. Bu aniq ma’lumot bölmasligi mumkin — ayrim videoyozuvlarda maxsus signalli maşinalar soat 20:30 da bino atrofida bölganini köriş mumkin. Ammo qoronği vaqtda bunday maşinalar qaysi idoralarga mansub ekanini aniq aytib bölmaydi.
Bitta narsa aniq — bu vaqtda jangarilar binoda emasdi va şturm haqidagi xabarlar haqiqatga töğri kelmaydi. Bu vaqtga kelib şturm qilinadigan heç kim yöq edi, maxsus xizmatlarning amaliyoti mohiyatan qutqaruv amaliyoti edi. Ular binoga kirganidan yarim soat ötganida tom qulaşni boşlaydi.
Duşanba kuni Tergov qömitasi rahbari Aleksandr Bastrikin Vladimir Putinga «Krokus»ga hujumning tekşirilişi böyiça hisobot berdi va hujum qilganlar binoga soat 19:58 da yetib kelgani, u yerni soat 20:11 da tark etganini aytdi. OAV hisoblariga köra esa jangarilar binoda bundan köproq vaqt qolişgan — taxminan 18 daqiqa.
OAV ma’lumotlariga köra, tez yordam va favqulodda xizmatlarga birinçi çaqiruvlar soat 20:01 da kelib tuşa boşlagan. «Krokus Siti Holl»dagi otişma töğrisidagi ilk xabar esa telegram-kanallarda soat 20:05 atrofida paydo bölgan.
Rosgvardiya qöşinlarining Moskvadagi boş boşqarmasi bazasi qöşni Strogino rayonida, «Krokus Siti Holl»dan uç kilometr masofada joylaşgan. Albatta, juma kuni keçqurun Moskvada barça köçalarda tirbandliklar yuzaga keladi, Moskva halqa avtomobil yölida bu vaqtda harakat töxtab qoladi. Şu bilan birga, Stroginodan «Krokus»ga yetib keliş uçun aynan şu yöldan yuriş şart emas, Myakininskiy proyezdidagi köprik orqali kelsa ham böladi.
Jangovar bölinma 3 km masofani piyoda, hatto töliq jihozlari bilan ham 15 daqiqada bosib ötişi mumkin edi.
2002 yilda, çeçen jangarilari Dubrovkadagi Teatr markazini egallab olganida, OMON va SOBR xodimlari voqea joyiga taxminan 55 daqiqadan keyin yetib kelgandi.
Ammo öşanda vaziyat boşqaça bölgan, maxsus xizmatlarning dastlabki bosqiçdagi sust harakatlanişi keyingi voqealar rivojiga ta’sir körsatmagandi. Öşanda jangarilar tomoşabinlar va spektakl ijroçilarini garovga olişgan, siyosiy talablarini ilgari surişgan, ular bilan muzokaralar olib borişga harakat qilingan edi.
Bu safar voqealar rivoji butunlay boşqa ssenariyda keçdi va xavfsizlik kuçlari bunga tayyor emasligi ayon böldi.
SOBR jangçilari «Krokus Siti Holl»ga odatiy çaqiruv sifatida yöl olgani ham istisno etilmaydi. Ötgan haftaning özida Rosgvardiyaning poytaxt böyiça boşqarmasi xodimlari «Trevoga» signali böyiça 4 mingdan ortiq marta çiqib kelişgan, deyiladi idora saytidagi xabarda.
Foto: EPA
Oddiy politsiyaçilar qayerda bölgan?
Yanada yaqinroq joyda — qöşni bino «Krokus-Ekspo»da — Krasnogorsk rayoni Pavşino politsiya bölimi joylaşgan.
«Bu qandaydir tayanç nuqta emas, balki katta bölim. Ularning „Ekspo“ binosi yonida şlagbaumli avtoturargohi bor, u yerda odatda uşbu bölimning 12-15 ta maşinasi turadi, — degan VÇK-OGPU telegram-kanali manbasi. — Ularning patrullari butun Pavşino hududini nazorat qiladi. Ularning öz pasport stoli, öz qurol-yaroğ xonasi bor. Xodimlari soni köp.
Bu şarmandalik. Agar bu politsiyaçilar guruhi odamlarga yordamga kelganida, şak-şubhasiz ularni qutqargan bölişardi. Politsiya xodimlari şunçaki qörqoqlik qilişgan», — degan manba.
Rossiya IIV rasmiy vakili Irina Volk tasdiqlaşiça, politsiya xodimlari vazirlikning Krasnogorsk böyiça boşqarmasi navbatçilik qismiga otişma töğrisida xabar kelib tuşganidan beş daqiqa ötib voqea joyiga yetib borgan.
Uning bu sözlari politsiyaçilar «Krokus Siti Holl»dagi favqulodda hodisaga kerakli darajada reaksiya qilmagani töğrisidagi postlarga, şuningdek göyoki politsiyaçi-kinolog xizmat iti bilan birgalikda otişma boşlanişi bilan voqea joyini tark etayotgani aks etgani aytilgan videoyozuvga munosabat sifatida yangradi.
«Körsatilgan ma’lumot haqiqatga töğri kelmaydi. Videodagi kamuflyaj forma kiygan va it yetaklagan şaxs içki işlar organlariga aloqador emas», — degan Volk.
U navbatçilik qismiga çaqiruv qaçon kelib tuşganiga aniqlik kiritmagan, ammo uning politsiyaçilar otişma joyiga tezda yetib kelgani töğrisidagi da’vosini guvohlar ham, ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan köplab videoyozuvlar ham tasdiqlamaydi. Qolaversa, u holda hujum qilganlar xotirjamlik bilan yaşirina olmasdi.
IIVning it yetaklagan erkak masalasidagi bayonoti esa hujumdan bir neça daqiqa oldinroq olingan videoyozuv orqali tasdiqlangan, bu kadrlarda unda kinologiya xizmati şevronlari yöqligini köriş mumkin — u katta ehtimol bilan xususiy qöriqlaş kompaniyasi xodimi bölgan.
Ammo Baza telegram-kanalida joylaştirilgan öşa videoda it yetaklab ketayotgan kişi yonida politsiyaçi formasidagi odam ham aks etgan. U hujum vaqtida binoda bölgani va yonida qurol olib yurgani — noma’lum, boşqa videoyozuvlarda u körinmagan.
«Umuman olganda, bunday ommaviy tadbir, ayniqsa Rossiya ikki yildan buyon uruş olib borayotgani hisobga olinsa, politsiya hamrohligida ötkazilişi kerak edi. Kamida bitta naryad qurollangan holda kiriş qismida navbatçilik qilişi kerak edi, — deydi BBC bilan suhbatda FXX maxsus bölinmasining iste’fodagi zobiti. — Agar qöşni binoda politsiya bölinmasi joylaşgan bölsa, politsiya bu yerga birinçi bölib yetib kelişi şart edi. Nima uçun oldindan xavfsizlik çoralari körilmagan, nima uçun tomi ketgan ahmoqlar 20 daqiqa davomida daydib, öt oçib yurganida uşbu politsiyaçilar darhol şu yerga otlanmaganini tuşuna olmayman. Tartibsizlik yoki qörqoqlik, bu holatda ikkisi ham bir».
«Bular hatto qöriqçi emas»
«Krokus Siti Holl»ni «Krokus Profi» nomli xususiy qöriqlaş kompaniyasi qöriqlaydi. Binoga kiriş qismidagi va uning içkarisidagi qöriqçilarda ham jangovar qurollar bölmagan. Qöriqçilarning ayrimlari yaşirinişga ulgurgan, qolgani darhol otib taşlangan.
«Terrorçilar kiriş qismining çap tomonidan kirişgan. Ular, bilasizmi, şoşilmasdan harakatlanişdi. Katta ehtimol bilan, heç qanday qöriqlaş yöqligidan xabardor bölişgan, — degan guvohlardan biri Kreml pulidagi jurnalist Andrey Kolesnikovga. — Qöriqçi şunçaki sumkalarni tekşirgan, biz kinolog kişini kördik va bir politsiyaçi turardi… Bu dahşat, albatta, dahşat…»
«Zalga eşik orqali emas, körgazma markazining qöşni binosi oynasi orqali kirişgan. Avtomatlarini qiya kötargan holda. Köringan hammani ota boşlaşgan. Hamma odamlarni, qöriqçilarni. Bir qöriqçi ölgan, ikkinçisi yaralangan. Bular hatto qöriqçilar ham emasdi. Ularni bizda „kontrolerlar“ deb ataşadi», — degan RBK telekanaliga «Krokus Siti Holl» xöjayini Araz Agalarov.
Davlat dumasi deputat, Rosgvardiya direktori maslahatçisi Aleksandr Xinşteyn «Krokus Siti Holl»dagi qöriqçilar hatto maxsus vositalarsiz xizmat qilganini tasdiqlagan. Şu bilan birga, uning sözlariga köra, «Krokus Profi» xususiy qöriqlaş kompaniyasining qöşni binoda köplab jangovar qurollari bölgan — önlab «IJ-71» töpponçalari hamda özi öqlanadigan «Sayga-20KV» miltiqlari.
Öşa yerda tezkor reaksiya körsatiş guruhi joylaşgan, ammo u reaksiya körsatmagan, degan Xinşteyn.
Şu bilan birga, uning özi Rosgvardiya xodimlari fojia haqidagi ilk xabardan 15 daqiqa ötib «Krokus Siti Holl»ga yetib kelganini aytgan.
Konsertlar va ommaviy tadbirlarni qöriqlaş böyiça xususiy harbiy kompaniya sobiq direktori Ivan Rudin «Voyenniy osvedomitel» telegram-kanaliga ma’lum qilişiça, heç kim qöriqçilarga qurolli hujumga qarşi harakatlaniş vazifasini qöymaydi.
Foto: Reuters
«Amaldagi qonunçilikka köra, qöriqçi ommaviy tadbirlar joyida öqotar qurol bilan xizmat qilmasligi kerak. Qöriqçilarga köp sonli odamlar töplangan vaqtda öqotar qurol qöllaş taqiqlanadi. Ya’ni perimetr içkarisida qöriqçi qurolsiz bölişi kerak», — degan qöriqlaş kompaniyasi sobiq direktori.
«Çindan ham, qonun böyiça — bugungi kunda xususiy qöriqlaş taşkilotlari jamoat obektlarida qurolli postlar örnatmasligi lozim. Qonun bunday obektlarni qöriqlovçi xususiy qöriqlaş taşkilotlariga faqat öz arsenalida xizmat qurollariga ega böliş majburiyatini yuklaydi», — deya bu gaplarga qöşiladi deputat Xinşteyn. Uning fikriça, bu qonunni özgartiriş lozim.
FXX nima deydi?
Qöşma Ştatlar mart oyi boşida Moskvada terakt sodir etişga tayyorgarlik körilayotgani haqidagi razvedka ma’lumotini Rossiya hukumatiga yetkazgandi.
«Şu oy boşida AQŞ hukumati Moskvada ommaviy yiğilişlar, jumladan konsertlarni ham nişonga olişi mumkin bölgan terrorçilik hujumi tayyorlanayotgani töğrisida ma’lumot oldi, natijada Davlat departamenti Rossiyada bölib turgan amerikaliklar uçun ogohlantiriş e’lon qildi», — deya Oq uy Milliy xavfsizlik kengaşi matbuot kotibi Edriyenn Uotsonning sözlarini keltirgan Reuters.
«AQŞ hukumati azaliy „majburiy ogohlantiriş“ siyosatiga muvofiq uşbu ma’lumotni Rossiya hukumati bilan bölişdi», — deyiladi uning bayonotida.
CNN telekompaniyasi öz manbasiga asoslangan holda AQŞ razvedkasi Moskvani Rossiyada IŞID terakt sodir etişga tayyorlanayotgani töğrisida ogohlantirganini xabar qilgan.
Rossiya hukumati Amerikaning razvedka ma’lumotlari terakt rejalaştirilgan joy, uning taşkilotçilari va ijroçilari haqida aniq ma’lumotlarni öz içiga olmaganini bildirgan. «Terakt tayyorlanayotgani töğrisida Vaşington tomonidan berilgan ma’lumot umumiy xarakterga ega edi, Rossiya maxsus xizmatlari unga reaksiya qildi», — dedi duşanba kuni FXX direktori Aleksandr Bortnikov.
The New York Times manbasiga köra, AQŞ öz manbalarini foş etib qöymaslik uçun Moskvada tayyorlanayotgan terakt töğrisidagi barça mavjud ma’lumotlarni Rossiyaga taqdim etmagan.
«Vaşington va Moskva örtasidagi duşmanlik munosabatlari AQŞga terrorçilarning rejasi haqida qöşimça ma’lumotlarni yetkazişga tösqinlik qildi, bunga Rossiya rasmiylari manbalar yoki razvedka metodlarini bilib qolişidan xavotir sabab bölgan», — deya yozgan NYT.
Naşrning amerikalik mulozimlar orasidagi suhbatdoşlari Rossiyadagilar mart oyi boşida yaqin 48 soat içida terakt sodir etilişi xavfi yuqoriligi haqida ma’lumot olganida birinçi navbatda şu vaqt oraliğiga e’tibor qaratgan — va bu oraliqda hujum röy bermagaç, ogohlantirişni işonçsizlik bilan qabul qilgan.
Bortnikov Rossiya maxsus xizmatlari aynan qanday reaksiya körsatgani borasida aniqlik kiritmagan. Bir tomondan, Moskva katta şahar, u yerdagi har bir odamni kuzatiş, har bir obektga qurollangan qöriqçilar joylaştiriş imkonsiz. Boşqa tomondan, «Krokus»dagi fojia haqidagi mavjud ma’lumotlarda maxsus xizmatlar ommaviy tadbirlar xavfsizligini ta’minlaşda qaysidir darajada iştirok etgani körinmaydi.
Vladimir Putinning reaksiyasi esa oşkora böldi.
«Ğarbdagi qator rasmiy tuzilmalarning Rossiyada teraktlar ötkazilişi mumkinligi haqidagi provokatsion bayonotlarini eslaylik. Bularning barçasi oçiqçasiga şantaj va jamoatçiligimizni qörqitiş, beqarorlaştiriş niyati bölib körinmoqda», — degandi u 19 mart kuni FXX kollegiyasi yiğilişida.
Agar Rossiya maxsus xizmatlari ham Putin ortidan AQŞning ehtimoliy teraktlar haqidagi ogohlantirişiga şantaj va provokatsiya sifatida qaragan bölsa, bu agar hammasini bölmasa ham köp narsani izohlaydi.
