Ukraina dronlari 1300 kilometr masofaga yetib bordi. Bunga qanday erişilgan?

Davlat dumasining mudofaa böyiça qömitasi rahbari, özining munozarali bayonotlari bilan tanilgan Andrey Kartapolov RF «Kiyevni egallaganida, dronlarning tiyiqsizligi» barham topişini aytgan.

Hujum oqibatida «Alabuga»da hostel binosi şikastlangan. Jarohatlanganlar soni 14 kişini taşkil etmoqda. Ularning barçasi «Alabuga Politex» kolleji talabalari hisoblanadi, şundan ikki nafari 17 yoşli ösmirlar. Hujum vaqtida ular yotoqxonada bölişgan. Jabrlanganlardan faqat olti nafari rossiyalik, qolganlari Qirğiziston, Şri-Lanka, Zimbabve, Ruanda, Kongo, Keniya, Nigeriya, Janubiy Sudan fuqarolari. Olti nafar jabrlanuvçi şifoxonaga yotqizilgan. 

Hujum oqibatlari aks etgan foto va videolarga köra, «Alabuga Politex» kollejida öquvçilar uçun qurilgan sakkizta yotoqxonadan iborat majmua şikastlangan. Kadrlarda «Geron» kompleksi jiddiy şikastlanganini köriş mumkin — uşbu hostelda kollej talabalari bir kvartirada tört kişi bölib yaşaşadi.

Şikastlangan yotoqxona RF Ukrainaga hujum qilişda foydalanayotgan kamikadze dronlar yiğiladigan sexdan 300–400 metr masofada joylaşgan, deb qayd etgan «Agenstvo». Ukrainlar droni kelib urilgan joy geolokatsiyasini aniqlagan «Ozodlik radiosi» yozişiça, sex şikastlangan hostel oldidan ötgan yölning narigi tomonida joylaşgan. Şu bilan birga, «RBK-Ukraina»ning maxsus xizmatlardagi manbasi hujum oqibatida işlab çiqariş quvvati sezilarli darajada zarar körganiga işontirgan. Baza telegram-kanali ukrainlar droni «Alabuga Politex» yotoqxonasiga urilgani aks etgan ikkita videoni e’lon qilgan.

2023 yil yozida «Protokol» naşri va «RZVRT» yutub-kanali «Alabuga» erkin iqtisodiy zonasi hududida Rossiya armiyasi uçun Eron dronlari tarkibiy qismlaridan Shahed tipidagi jangovar dronlarni ommaviy tarzda işlab çiqariş yölga qöyilgani haqidagi suriştiruvni e’lon qilgandi. Suriştiruvning ikkinçi qismida jurnalistlar kamikadze dronlarni yiğişga «Alabuga Politex» kolleji talabalari jalb etilganini yozgandi. Öşanda The Washington Post 2025 yil yoziga qadar «Alabuga» EIZ hdudida olti ming dron işlab çiqariş rejalaştirilgani haqida xabar qilgan.

Tataristonga hujum qilgan dronlardan biri videoga tuşib qolgan. Zarba beriş uçun takomillaştirilgan yengil motorli samolyotdan foydalanilgan bölişi mumkin. Bunday versiya «Alabuga»dagi dron kadrlarini tahlil qilib çiqqan «Voyenniy osvedomitel» Z-kanali tomonidan ilgari surilgan. Blog mualliflari hujum uçun Cessna tipidagi samolyot yoki ukrainlar tomonidan işlab çiqarilgan «Aeroprakt» samolyotidan foydalanilgani, bunda samolyotlar bortidan örindiqlar hamda avionika olib taşlanib, qöşimça yonilği baki örnatilganini taxmin qilgan. «Bu holatda jangovar qism 50–80 kilogrammgaça yetişi mumkin», — deb yozadi «Voyenniy osvedomitel». Harbiy tahlilçilar Kirill Mixaylov va Yan Matveyev ham «Agenstvo» bilan suhbatda hujumda modifikatsiya qilingan yengil samolyotdan foydalanilgani haqidagi taxminlarga qöşilgan.

Öz navbatida Ukraina raqamli transformatsiyalar vaziri Mixaylo Fedorov Tataristonga hujum arafasida Germaniyaning Die Welt gazetasiga bergan intervyusida Ukraina 1000 kilometrdan ortiq masofaga uça oladigan dron modellarini işlab çiqqanini aytgandi. SNN ukrain dronlarining Rossiya neftni qayta işlaş zavodlariga hujumi töğrisidagi maqolasida öz manbasiga tayanib, uzoq masofaga harakatlanuvçi dronlar borligi tufayli RF qöşinlari içki hududlariga şunday hujumlar uyuştiriş imkoni bölayotganini yozgan. Ulardan ayrimlarining harakati sun’iy intellekt asosiga quriladi. «Pomexa (dron parvoziga tösqinlik uçun tarqatiladigan şovqin) borligida aniq harakatlanişni sun’iy intellekt ta’minlaydi. Har bir samolyot sun’iy yöldoş ma’lumotlari hamda mahalliy hudud töğrisidagi ma’lumotlar böladigan terminal kompyuterga ega», — deydi telekanalning Ukraina dronlarni rivojlantiriş dasturiga aloqador manbasi.

Tatariston rahbari Rustam Minnixanov respublikadagi korxonalar rahbarlarini Rossiya havo hujumidan mudofaa kuçlariga işonib qolmasdan, dronlar hujumidan mustaqil  himoyalanişga çaqirdi. U energetika böyiça respublika forumida Yelabuga va Nijnekamsk böylab hujumlarga munosabat bildirgan. «Aftidan, Ramazon vaqtida Alloh bizga belgi bermoqda: uyğoning, bolalar, sizni özingizdan boşqa heç kim himoya qilmaydi. <…> Raketalarga qarşi mudofaa işlaşini kutmaslik kerak, u boşqa işlar bilan maşğul. Biz öz kuçimiz bilan hal qilişimiz kerak, har bir korxona, har bir munitsipalitet, har bir şahar», — degan Tatariston rahbari regiondagi korxonalar rahbarlariga qarata. Şu bilan birgalikda, u korxona hujumlarni qanday qaytarişi kerakligiga aniqlik kiritmagan. Minnixanov şuningdek favqulodda xizmatlarni doimo şay turişga, zaxira va brigadalarni tayyorlab qöyişga çaqirgan.

«Meduza»ning «Razbor» bölimi şarhi

Videoda hujumda qöllangan uçiş apparati turini aniqlaş qiyin. Bu «Aeroprakt» kompaniyasining dronga aylantirilgan A-22 samolyotidan taşqari taşqi körinişidan UJ-22 rusumli jangovar dronga ham öxşab ketadi. Ular Rossiya hududidagi nişonlarga zarba beriş uçun köp bor qöllangan; ularni ham Ukrainaning «Aeroprakt» kompaniyasi işlab çiqaradi. A-22ning ham, UJ-22 ning ham uçiş masofasi 800 kilometr etib körsatilgan, ammo dvigatelni özgartiriş, apparatni yengillatiş, qöşimça yonilği baki örnatiş va boşqa modifikatsiyalar orqali bu masofani 1200 kilometr va undan köproqqa yetkaziş ham mumkin. Xususan, Rossiya tomonidan qöllanayotgan «Geran-2» / «Shahed-136» dronlari 1000 kilometrdan ança köproq masofaga uça oladi. «Aeroprakt» texnikani Rossiya içkarisidagi nişonlarga zarba beriş vazifasiga moslaştiriş uçun barça zarur texnologiya va malakaga ega sanaladi. Şundan kelib çiqqan holda, ukrain dronlar yanada uzoqroq masofalarga yetib borişini kutiş mumkin.

Bunday pilotsiz apparatlarga qarşi kuraşiş oson emas: ular pastlab uçganda havo hujumidan mudofaa tizimlarining radarlari yordamida dronlarni aniqlaş samara bermasligi mumkin. Bunday dronlardan foydalanadigan raqib radiolokatsion vositalar siyrak joylaşgan yönalişni tanlaydi. Ukraina «Geran-2» / «Shahed-136» hujumlariga qarşi kuraşiş uçun yirik kalibrli pulemyotlar örnatilgan avtomobillardan iborat öt oçiş mobil guruhlarini tuzgan, ular minglab mobil telefonlar (ularni ehtimoliy hujum yönalişlari böylab ustunlarga joylaştirişgan)dan yiğilgan akustik datçiklar tarmoği orqali duşman dronlari parvozlari haqida ma’lumotga ega bölişadi. Datçiklar va ma’lumotlarni avtomatik tahlil qiliş tizimi benzin dvigateli şovqini orqali dron harakati yönalişini aniqlaydi, bu esa mobil guruhlarga pastlab uçuvçi dronlarga pistirmalar qöyiş imkonini beradi.

RF mudofaa vazirligi ham şunday guruhlar tuzişni rejalaştirgan — ular ZU-23-2 zenit qurilmalar bilan qurollanadi. Ular nişonlarni qanday yöl bilan olişi haqida xabar berilmagan.

Tataristonga qilingan hujum keng kölamli uruş boşidan buyon ukrain dronlarining RF hududiga eng çuqur zarbasi böldi. «Novaya gazeta» qayd etişiça, hujumga uçragan «Alabuga» EIZ hududi Ukraina bilan çegaradan taxminan 1300 kilometr masofada joylaşgan. Bungaça ukrain dronlarining Rossiya hududiga eng çuqur kirib borgan masofasi 2024 yil yanvarida Peterburg neft terminaliga qilingan hujum bölgandi — öşanda dron Ukraina çegarasidan 900 kilometr masofaga uçib borgandi. Şundan keyin Ukraina strategik sanoat vaziri Oleksandr Kamişin Peterburgga hujum qilgan dron ukrainlar tomonidan işlab çiqarilgani va 1250 kilometr masofa bosib ötganini aytgandi.

«Agenstvo» Tataristondagi obektlarga hujumni Ukrainada Rossiyaga 1200 kilometr masofada zarbalar beriş texnologiyasiga egaligi tasdiği deb hisoblaydi. Şu tariqa, Tataristondan taşqari, butun Leningrad oblastii, Kareliyaning bir qismi, Boşqirdiston, Kostroma, Vologda, Kirov va Orenburg oblastlari ham ukrain dronlari yetib boriş zonasiga kiradi.