Pavel Durov Taker Karlson bilan gaplaşdi. Intervyudan asosiy gaplar
|20:00 / 17.04.202421 31111 min
Telegram asosçisi özining tarixi, ilova yaratilişiga nima sabab bölgani, biznes yuritiş uçun nega aynan Dubayni tanlagani, pulga, köçmas mulkka va şaxsiy xavfsizligiga qanday qaraşi haqida gapirgan, şuningdek ön yil oldin Mark Tsukerberg bilan uçraşganini eslagan.
Foto: Tucker CarlsonFoto: Tucker Carlson
«VKontakte» ijtimoiy tarmoği va Telegram messenjeri asosçisi Pavel Durov amerikalik jurnalist, Fox News telekanali sobiq boşlovçisi Taker Karlsonga intervyu berdi. Intervyu Durov uçun xos bölmagan videoformatda e’lon qilingan.
Tadbirkorning özi avvalroq Karlson bilan suhbati fevral oyida bölib ötganini aytgandi. Öşa vaqtda amerikalik konservator jurnalistning Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan intervyusi ham çiqqandi.
Durovning xabar qilişiça, Karlson bilan muloqot qilgan kunida u «liberal qaraşlarga ega jurnalist»ga ham uç soatlik intervyu bergan. U jurnalistning nomini keltirmagan. Mart oyida Durovning Britaniyadagi Financial Times gazetasiga bergan intervyusi e’lon qilingandi.
Durov nimalar degani haqida qisqaça
2013 yilda Yevromaydon voqealari vaqtida Rossiya hukumati «VKontakte»dan namoyişlar iştirokçilarining şaxsiy ma’lumotlarini söragan. Rad javobi berganidan keyin Durov kompaniyani tark etişiga va mamlakatdan ketişiga töğri kelgan.
Telegram’ni yaratiş ğoyasi Durovda hali Rossiyada ekanida, davlatning bosimi va tintuvlar fonida paydo bölgan.
Telegram Rossiya hukumati ta’siri ostida ekani haqidagi miş-mişlar haqiqatga töğri kelmaydi, bunday gaplar messenjerning auditoriyasi ösib borayotganiga toqat qila olmayotgan raqobatçilar tomonidan tarqatiladi.
Telegram jamoasi Berlin, London yoki Singapurga köçib ötiş haqida öylagan, ammo hamma joyda byurokratik tösiqlarga uçragan.
Biznesni AQŞda yuritiş rejasidan esa Amerika maxsus xizmatlarining sinçkovlik bilan kuzatişi tufayli voz keçişga töğri kelgan.
Turli mamlakatlardagi maxsus xizmatlarning e’tiboridan kelib çiqib, Durov özi foydalanadigan barça qurilmalar xavfsizlik nuqtayi nazaridan obrösizlangan deb hisoblaydi.
Telegram’ga eng köp bosim hukumatlar tomonidan emas, balki Apple va Google korporatsiyalari tomonidan körsatiladi.
Telegram auditoriyasi soni 900 millionga yetgan.
Durov Twitter Ilon Mask tomonidan sotib olinganini olqişlagan, uning fikriça, şundan keyin ijtimoiy tarmoq «yanada söz erkinligi tarafdoriga aylanmoqda» va innovatsiyalar joriy etişga harakat qilmoqda. Bu esa butun ijtimoiy tarmoqlar sanoatiga yaxşi ta’sir körsatmoqda.
Batafsil
Mavzuga oid
Intervyu avvalida Taker Karlson Pavel Durovdan özining qayerdan ekanini sözlab berişini söragan. Tadbirkor bunga javoban bu «uzun tarix» ekanini aytgan. Durov SSSRda tuğilgani, u tört yoşligida oila Italiyaga köçib ötgani va u şu yerda maktabga çiqqani, «natijada öziga xos yevropalikka aylangani» haqida gapirgan. SSSR parçalangaç oila Rossiyaga qaytadi, bu yerda Durov oliy ta’lim oladi va «VKontakte» ijtimoiy tarmoğiga asos soladi.
Durovning sözlariga köra, «VKontakte» ilk bor 2011-2012 yillarda, muxolifatçilar ijtimoiy tarmoqdan namoyişlarni uyuştirişda foydalana boşlaganida Rossiya hukumati bosimiga duç kelgan. Öşanda Rossiya hukumati «VKontakte»dan namoyişçilarning guruhlarini bloklaşni talab qiladi, ammo ijtimoiy tarmoq bundan boş tortadi. Durovning izohlaşiça, öşanda kompaniya qaysidir tomonda bölmagan, ammo uning rad javobi söz erkinligini himoyalaşga qaratilgandi. «Hukumatga bu umuman yoqmagandi», — deya qöşimça qilgan u.
Köp ötmay Ukrainada ham namoyişlar boşlanadi, Rossiya rasmiylari esa undan iştirokçilar va taşkilotçilarning şaxsiy ma’lumotlarini taqdim etişni talab qilişadi. «Bizning javobimiz şunday bölgandi: „Töxtang, bu axir boşqa mamlakat. Biz siz söraganingiz uçungina ukrainalik foydalanuvçilarimizga xiyonat qila olmaymiz“», — degan Durov.
Durovning sözlariga köra, Rossiya hukumati keyinroq uning qarşisiga ikki tanlov qöygan: barça talablarni bajarişni boşlaş yoki kompaniyadan ketiş, öz uluşini sotiş va mamlakatni tark etiş. «Men keyingisini tanladim. Bu biroz oğriqli edi, çunki bu mening ilk kompaniyam bölgan, unga köp kuç va vaqt sarflaganman, ammo men uçnu erkin böliş muhimroq edi», — degan u.
Durov Telegram’ni yaratiş ğoyasi uyidagi tintuvlardan keyin paydo bölganini aytadi. U «VKontakte» ijtimoiy tarmoğidagi muxolifat guruhlarini öçiriş talabini rad etişidan keyin Rossiya kuçişlatar idoralari tomonidan ötkazilgan tintuv vaqtida u xavfsiz aloqa vositasiga ega emasligini anglab yetgan va muloqot qiliş şifrlaş bilan himoyalangan ilova yaratiş yaxşi ğoya bölişi mumkinligi haqida öylagan. Bunday ilova uçun kodni Durovning akasi Nikolay yozgan, uning özi esa funksiyalar va dizayn bilan şuğullangan.
Suhbatda Taker Karlson «ayrim odamlar» Telegram ni «Rossiya hukumatining bir qismi» deb bilişini qistirgan. Durovning sözlariga köra, messenjerning hukumat bilan aloqalari haqidagi miş-mişlar Telegram auditoriyasi ösayotganiga toqat qila olmayotgan raqobatçilar tomonidan tarqatiladi va qöllab-quvvatlanadi. U messenjerda har kuni 2,5 million foydalanuvçi röyxatdan ötayotgani, ularning jami soni esa 900 millionga yetganini, şu bilan birga kompaniya marketing uçun «bir dollar» ham sarflamaganini qöşimça qilgan.
Hozirda Telegram jamoasi joylaşgan Dubayga kelguniça Durov boşqa bir qança lokatsiyalarni, jumladan Berlin, London va Singapur şaharlarini variant sifatida körib çiqqan, ammo hammayoqda byurokratik murakkabliklar bilan töqnaşgan. Xususan, Germaniyada Yevroittifoq hududidan taşqarida işlovçi top darajadagi dasturçilarni yollaş muammo bölgan, deb şikoyat qiladi tadbirkor.
Durov şuningdek AQŞga köçib ötiş haqida ham öylagan, ammo u yerdagi maxsus xizmatlarning «haddan taşqari» yuqori e’tibori unga yoqmagan. Telegram asosçisining sözlariga köra, Ştatlarga sönggi taşrifi vaqtida uning muhandisini ilovaga bekdorlar [yaşirinça kirişni ta’minlaydigan dastur] kiritiş uçun yollaşga urinib köradi. Bundan taşqari, uning özi ham kuzatuvlardan bezor bölgan, AQŞga har bir taşrifi vaqtida uni aeroportda FQB agentlari qarşi olişgan. Şuningdek, tanlovga San-Fransiskoga safari vaqtida hayotida ilk bor talonçilikka uçragani ham ta’sir körsatgan. Öşanda Twitter ofisiga taşrifidan keyin köçada unga hujum qilganlar telefonini olib qöymoqçi böladi. Iş muştlaşuvgaça boradi, u gadjetni saqlab qolişni uddalaydi, ammo bu holat uni karaxt holatga soladi.
Durov özi yetti yildan buyon yaşab kelayotgan Dubayning ustunliklari sifatida biznes yuritiş qulayligi, butun dunyo böylab odamlarni yollaş imkoniyati, past soliqlar va rivojlangan infratuzilma ekanini keltirgan. Tadbirkorning sözlariga köra, Dubayda unga mahalliy rasmiylar tomonidan heç qaçon bosim bölmagan. «Bu barça bilan döst bölib yaşaşni istaydigan betaraf mamlakat. U geosiyosiy jihatdan heç bir superqudratli davlat bilan boğlanmagan. Öylaymanki, bu bizniki kabi neytral platforma uçun eng yaxşi joy», — deya qayd etgan u.
Durov AQŞ, Rossiya va Xitoy kabi «yirik geosiyosiy öyinçilar» hisoblangan mamlakatlarga bosmaslikka harakat qilişini qöşimça qilgan. Uning sözlariga köra, bunday mamlakatlar hukumatlarining Telegram’ga e’tibori kuçaymoqda, platforma esa siyosiy jihatdan betaraf bölib qolişni istaydi, degan Durov. U qaysidir tarafda turiş zaruratini bugungi kunning eng katta muammosi deb hisoblaydi.
Şu bilan birga, Durov Telegram’ga eng katta bosim davlatlar tomonidan emas, balki Google va Apple korporatsiyalari tomonidan ekanini aytadi. «Gap söz erkinligi haqida ketganda, aslida bu ikki kompaniya siz öz telefoningizda öqişingiz yoki kirişingiz mumkin bölgan barça narsani senzura qilişi mumkin», — degan Durov.
Uning sözlariga köra, Google va Apple agar Telegram ularning «tavsiyalari»ga rioya etmasa, messenjer ilovalar dökonlaridan olib taşlanişi haqida «aniq qilib aytişgan». Bunday holatda «dunyo aholisining katta qismi har kuni foydalanadigan qimmatbaho qurilmasidan foydalaniş imkoniyatidan mahrum böladi», deydi Durov. U şuningdek, korporatsiyalar öz qoidalariga amal qilinişi masalasida juda kamdan kam hollarda murosa qilişi, şu tufayli Telegram ayrim kontentlarni öçirişiga töğri kelişini ta’kidlagan.
Intervyu vaqtida Karlson Twitter (hozirgi X) Ilon Mask tomonidan sotib olinişiga töxtalgan. Durov Tesla va SpaceX asosçisi ijtimoiy tarmoq rivojlanişi uçun qilayotgan işlarni qöllab-quvvatlaşini bildirgan. «Biz buni qator sabablarga köra ajoyib yutuq deb bilamiz. Birinçi sabab — bu şunçaki innovatsiya. Siz X köp narsalarni sinab körayotganiga guvohsiz. Ulardan ayrimlari xato bölib çiqadi. Ayrimlari esa iş beradi, ammo nima bölganda ham ular innovatsiyalar kiritişga urinmoqda», — degan Durov bunday yondaşuv butun sanoatga ijobiy ta’sir körsatişini qöşimça qilgan holda.
U Meta asosçisi Mark Tsukerberg bilan ön yildan ortiq vaqt oldin uçraşganini eslagan. Uning sözlariga köra, Tsukerberg öşanda undan xalqaro ekspansiya böyiça rejalari bor yoki yöqligiga qiziqqan, Durov esa undan Facebook Rossiyadagi uluşini oşirişi ehtimoli haqida söragan. Ularning ikkisi ham bir-birining savollariga rad ma’nosida javob qaytargan.
Durov şuningdek loyihaga vençur investorlarni jalb etmasligi, çunki mustaqillikni saqlab qolişni istaşi, uning uçun biznes va şaxsiy hayotdagi asosiy ustuvorlik — erkinlik ekanini aytgan.
«Men uçun [Telegram] heç qaçon pul topiş vositasi bölmagan. (...) Menda köçmas mulk ham, samolyotlar ham, yaxtalar ham bölmagan. Bu mening hayot tarzim emas. (...) Siz ularni sotib olişni boşlaganingizda ular sizni öziga jismonan boğlab oladi. (...) Ikkinçi sababi — men asosiy e’tiborim Telegram’ga qaratilişini istayman, ammo bilamanki, agar uy, samolyot yoki şunga öxşaş nimadir sotib olsam, ularni çiroyli qilişga urinib, vaqtimni sarflaşimga töğri keladi, — deya qayd etgan Durov.
