Svet narxi «cho‘ntaklarga zarba» bera boshladi: nima qilmoq kerak?

Hozir elektr energiyasida ham, gaz ta’minotida ham, hattoki suvda ham ta’minotchi korxonalarning rasmiy saytiga kompyuterda kirib, shaxsiy kabinetda aniq ma’lumotlarni olishim, sarf-xarajatlarni kuzatishim mumkin. Mobil qurilmalar orqali kirish va varaqlash noqulay. Qolaversa, vaqt ketadi.

Zamonaviy gadjetdan foydalanmaydigan insonlarning ko‘pchiligi bu narsalarni tushunmaydi. Sveti yo gazi o‘chib uzilib qolsa, «ha-a, puli tugabdi-da», deb to‘lab yuraveradi. Oyiga, sutkasiga qancha sarflayotganidan bexabar.

Hozir hammaning qo‘lida smartfon. Qani endi shunday bir universal mobil ilova yaratilsa, hisoblagichning yoki abonent raqami kiritilsa bas — suv, svet va gaz bo‘yicha oldindan to‘lovlar, qarzdorlik va arxiv ma’lumotlari yaqqol ko‘rinib tursa. O‘sha ilova orqali to‘lov qilish imkoniyati yaratilsa.

Bu, birinchidan, kuniga qancha sarf bo‘layotganini kuzatib turish, kerak bo‘lsa energiya resurslari va ichimlik suvni iqtisod qilishga odamlarda rag‘bat uyg‘otadi.

Ikkinchidan, turli tushunmovchiliklarning ham oldini oladi. Hozir aksariyat odamlar tushunmaganidan e’tiroz bildirishmoqda.

Endi limit masalasida bir-ikki og‘iz shaxsiy fikrim.

O‘zi 2022 yil 31 mayda jamoatchilik muhokamasiga qo‘yilgan Vazirlar Mahkamasining «O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «Yoqilg‘i-energetika resurslarining narxlarini o‘zgartirish to‘g‘risida»gi qarori loyihasida ijtimoiy me’yor (ya’ni, limit) elektr energiyasi uchun oyiga 250 kWh edi. Oshirilgan to‘lov uchun boshqa chegara yo‘q edi. Tabiiy gaz uchun esa isitish mavsumida oyiga 700 metr kub, boshqa mavsumlarda 200 metr kub metr limit belgilangan edi.

Bu qaror qabul qilinmadi va alal-oqibatda svet uchun norma 200 kWh’ga, gaz uchun 100/500 metr kubga tushirildi.

Gazni mayli gapirmaylik, chunki u hamma joyda ham yo‘q. Lekin 200 kWh limit o‘ta nochor qatlam uyoqda tursin, o‘rtahollar uchun ham og‘irlik qilmoqda. Oilalar yozning issiq kunlarida konditsionerdan foydalanishadi, chunki har bir xonadonda yo yosh bolalar yo qariyalar bor. Fikrimcha, ijtimoiy biroz oshirilishi kerak.

Hozir yoz. Qishda tabiiy gaz ta’minoti yo‘q joylarda ko‘pchilik elektr isitgichlar yoki yoz rejimiga o‘tkazilgan konditsionerlar bilan uy isitishadi. Ana shunday hududlarga ijtimoiy me’yorni yanada balandroq belgilash kerak bo‘ladi.

O‘zi umuman, svet narxi keskin oshirilganidan so‘ng uning ta’minotida uzilish bo‘lmasligi kerak. Ha, buni bir deganda amalga oshirib bo‘lmasligini ham tushunaman. Lekin shunday kunlarga yetib kelamiz, deb umid qilaman. Muhimi, yig‘ilayotgan mablag‘lar to‘g‘ri yo‘lda sarflansa, elektr energiyasi va gaz ta’minoti uzluksiz va keng qamrovli bo‘lsa bas.

Shuhrat Shokirjonov, jurnalist