“Rossiya uxlayotgan ajdarni uyğotdi” - NATO klassik davrga qaytyaptimi?
|20:49 / 13.07.202429 92422 min
Şimoliy Atlantika alyansi a’zolari Vaşingtondagi sammitda taşkilotning 75 yilligini nişonladi. Xöş, dunyodagi eng qudratli harbiy ittifoqning 75 yillik tarixi qanaqa keçdi, buguni qanday, kelajak maqsadlari nima? NATO va Özbekistonning milliy manfaatlari örtasida qanday boğliqlik bor?
“Geosiyosat”ning navbatdagi soni ham siyosatşunoslar bahsiga aylanib ketdi.
— Avvalo alyans nima uçun tuzilgani, uning muhim yutuqlari va xatolariga töxtalsak.
Kamoliddin Rabbimov: — Ikkinçi jahon uruşi davrida AQŞ va SSSR birgalikda faşizmga qarşi kuraşdi. Lekin 1949 yilda yangi sovuq uruşni his qilgan AQŞ va uning ittifoqçilari kollektiv mudofaa taşkilotini tuzadi, ya’ni NATOni. NATO – harbiy blok, uning qoidasiga köra, tarkibdagi birorta davlatga hujum bölsa, qolgan barça davlatlar birgalikda uruşga kiradi. NATO 1989 yilga kelib sovet ittifoqini mağlub qilişga muvaffaq böldi. NATOning qadriyatlari birinçi navbatda siyosiy, unga a’zo böladigan davlat demokratik bölişi, boşqa davlatlar bilan ziddiyati minimal bölişi kerak. Yangi a’zo qabul qilişda barça davlatlar rozi bölişi lozim, veto köygan davlat esa nega veto qöyganini tuşuntirişga majbur emas.
Sovet ittifoqi qulagaç, NATO özi uçun yangi mazmun izladi, ya’ni ittifoq yöq, yangi tahdid ham körinmayapti, nima bilan kuraşamiz endi, taşkilot umri tugadimi, degan masala qöyildi. Ma’lum vaqt NATOning e’tibori ekstremizm va terrorizmda böldi. NATO tarixida öşa barça davlatlar birgalikda uruşga kirişi moddasi bir marta işlatilgan 2001 yil 11 sentabrdan keyin, ya’ni AQŞni himoya qiliş uçun Afğonistonga kirgan NATO kuçlari.
Keyingi 20 yilda NATO tafakkuri yana klassik davrga qaytyapti. NATOga tahdid bor degan tafakkur Qrim anneksiyasidan oldinroq şakllangan edi, 2007 yilda Putinning Myunhenda çiqişi Ğarbga işonçsizligining eng yuqori nuqtasi bölgandi. Umuman, NATO davlatlari qaçondir Rossiya va Xitoy bilan global töqnaşuv böladi, degan tafakkurda bölgan. 90 yillardayoq ba’zi AQŞ senatorlari NATO faqatgina transatlantik taşkilot emas, balki global taşkilot bölişi kerak, degan fikrni ilgari surib, unga Yaponiyani, Avstraliyani, Yangi Zelandiya va Janubiy Koreyani a’zo qiliş kerak, Markaziy Osiyoda ham ba’zi davlatlar a’zo bölişi kerak, degan fikrlarni aytgan. 75 yillik sammitda Yaponiya, Janubiy Koreya, Avstraliya va Yangi Zelandiya rahbarlari asosiy mehmon sifatida iştirok etdi.
Şuhrat Rasul:
Mavzuga oid
— Sammitning kun tartibidagi asosiy masala Ukraina böldi, keyingi masala esa NATOni konsolidatsiya qiliş böldi. NATOning har bir a’zosi öz YaIMdan 2 foizini mudofaaga ajratişiga kelişildi. Ukraina uruşidan oldin 9 ta davlat şu darajaga erişgan, hozir 23 ta davlat 2 foizdan ajratyapti. Polşa 4 foiz, Boltiqböyi davlatlari 3 foiz, Ruminiya ham 3 foizga yaqin ajratyapti. 9 ta davlat esa 2 foizga yetgani yöq. Özi bu masala Tramp tomonidan ilgari surilgan edi, Yevropa davlatlari esa e’tibor qilmayotgandi.
Fransiya va Germaniya liderlari Yevropaning xavfsizlik masalalari böyiça sub’yektligini oşiryapti. Makron Ukrainani Yevropaning eşigi deb atab, Yevropa xavfsizligining muhim nuqtasi deb atadi. Şols esa Yevropa uçun yangi davr boşlanganini aytdi. Sammitda emotsional holatlar ham böldi Rossiyaning Kiyevdagi bolalar şifoxonasiga bergan zarbasi sabab.
Şuhrat Rasul
— NATOning harbiy amaliyotlariga ham töxtalsak.
Abduvali Soyibnazarov: — NATO kommunizm tarqalişiga yöl qöymaslik maqsadida tuzilgan va bu maqsadga 1991 yilda erişildi. Özi kommunizm tarqalişi 60-yillardan keyin töxtagan, keyingi maqsad Sovet ittifoqini parçalaş bölgan. Yuqorida aytilgandek, Sovet ittifoqi qulagaç, asosiy duşman yöqoldi, endi nima qilamiz, degan masala örtaga taşlanadi va terrorizm, ekstremizm, fundamentalizmga qarşi kuraşamiz, degan narsa paydo böldi.
Sovet ittifoqi tarqalgaç, NATO dunyoda köp xatolarga yöl qöydi. Masalan, Bosniyada 7 mingdan ortiq musulmonlar qirilgan, şunda NATO bu qirğinning oldini olişi mumkin edi, çunki Bosniyada tinçlikparvar kuçlari bor edi. 2001 yildagi Afğonistonda boşlangan harbiy harakatlar ham xato böldi. Buni AQŞ tomonidan uyuştirilgan deyiş mumkin NATOdagi birlikni saqlaş, Markaziy Osiyoda örnaşiş uçun. Iroq, Liviyadagi harakatlar, Isroil-Falastin mojarosida ham NATO qurollari işlatilyapti, begunoh odamlar ölimiga a’zo davlatlar katta hissa qöşyapti.
Ukraina uruşiga kelsak. Rossiya Ukrainani dengiz çiquvçi davlat sifatida yöqotmoqçi. Ukrainani parçalab janubi-şarqda öziga qöşib oladigan yoki unga moyil bölgan davlat yaratmoqçi. NATO esa Rossiya hududida 10-15 ta davlat taşkil etmoqçi. Özi uruşga qöşilmay, Ukraina orqali Rossiyani uzoq muddatli uruşga jalb etib, uni holsizlantiriş, lekin Rossiya ham bunday uzoq muddatli uruşga tayyor ekanini körsatdi.
Sammitda Ukrainani qöllaş uçun 2025 yilda 40 mlrd yevro ajratilişi qaror qilindi, bu keyingi yil ham uruş davom etişini körsatadi. NATO xohlaganda uruşning oldini olgan bölardi. 2021 yil oxirida Putin NATO davlatlariga öz talablarini aytdi, bulardan biri Ukrainaga NATO qöşinlarini joylaştirmaslik, NATOga qöşmaslik va Markaziy va Şarqiy Yevropa davlatlarida raketa hujumlaridan mudofaa tizimlarini joylaştirib Rossiyani örab olmaslik edi. Ammo bu rad etildi. Bu uruşda Ukraina mağlubiyati NATO davlatlari parçalanişiga, Rossiya mağlubiyati esa uning bir neçta davlatga bölinib ketişiga yöl oçişi mumkin.
Xayrulla Umarov: — Har qanday taşkilotning vazifasi birorta lider davlatning öz pozitsiyasini xalqaro maydonda ifoda etiş, kiçkina davlatlar esa xavfsizlik maqsadida şu taşkilotda birlaşadi. Şimoliy Atlantik deb nom qöyilgan NATOga, bu sof AQŞ geosiyosiy maktabi hosilasi, deyiş mumkin.
NATOning birinçi boş kotibi taşkilot maqsadi taşqarida Sovet ittifoqini, içkarida Germaniyani bostirib turişimiz kerak, degan. Alber Mihen ham AQŞning asosiy vazifasi Germaniya va Yaponiyani bostirib turiş, degan. Germaniyada 52 ming kişilik, Yaponiyada 53 ming kişilik harbiy bazasi bor.
NATO tölov badali 18 foizga ösgan va 1 trln 260 mlrd dollarni taşkil etgan. A’zo davlatlarning uçdan ikki qismi qurol-yaroğni AQŞdan sotib olişi kerak. AQŞni harbiy sanoat lobbisi boşqaradi, ular uruşdan manfaatdor. Yugoslaviyaga 542 mlrd dollarlik bomba taşlangan, buning uçun esa qança zavodlar işlaşi, qança odam daromad topişi kerak. Bosniyadagi musulmonlar qirğinida ham qirğin tugagaç, kirib borişgan NATO qöşinlari.
Xayrulla Umarov
Şuhrat Rasul: — NATO himoya instituti sifatida tuzilgan. Uning doktrinalari ham SSSR hujum qilişi ehtimoli bilan tuzilgan. Bular 20-asr uçun möljallangan nazariyalar bölgan. Yevropa davlatlari öz xavfsizligini AQŞga yuklab qöygan deb körilar edi, sovuq uruş yakuni böyiça xulosalansa. Ukraina uruşidan keyin esa vaziyat mutlaqo özgardi, Putinning orzusi Yevropa davlatlarining sub’yektligini oşiriş edi. Bugun Putin maqsadiga erişdi, Yevropa davlatlari sub’yektligini oşirdi, 2 foiz YaIMni mudofaaga sarflayapti. Natijada YeI davlatlari harbiy qudrati AQŞ bilan tenglaşişi yoki oşib ketişi mumkin, çunki iqtisodiy potensial ham AQŞ bilan teng. Yevropada 17 ta davlatning rivojlangan harbiy sanoat kompleksi bor. Yevropaning kuçayişi Rossiya foydasiga bölmaydi.
Rossiya özining oldiga qöygan strategik maqsadlariga erişolmadi. 2021 yil oxiridagi Putinning ultimatumi teskari effekt berdi. Şvetsiya va Finlandiya NATOga qöşildi, NATO çegaralari uzaydi, Germaniyaga qurollar qaytarib olib kelinyapti AQŞdan.
Xayrulla Umarov: — Bugungi kunda AQŞning 900 dan ortiq harbiy bazalari bor xorijiy davlatlarda. Hozirgi vaziyatda Yevropa xavfsizlik taşkiloti jim turibdi, NATO iş köryapti. Bu degani anglosaksonlar atlantizm maktabi iş köryapti yevrosentirizmni tiygan holda.
Şvetsiya va Finlandiya NATOga qöşilişida 6 oy oldin tarğibot, tuşuntiriş işlari olib bormasdan turib referendum ötkazildi.
Kamoliddin Rabbimov: — Şvetsiya va Finlandiyada jamoatçilik fikri juda yaxşi şakllangan, OAV erkin, siyosiy plyuralizm kuçli, hokimiyat tez almaşib turadi, avtoritarizm yöq, ijtimoiy munosabatlar erkinlikka asoslangan. Rossiya Ukrainaga bostirib kirgaç, bu jamiyatlarda ijtimoiy tafakkur kordinal özgardi. Ya’ni Rossiya agressiya töğrisidagi tafakkur özgardi. Şvetsiya va Finlandiyada jamiyatda Rossiya tahdidi bor deydiganlar 30-40 foizdan oşmasdi, uruş boşlangaç, 70-80 foizga kötarildi.
1999 yilda 50/50 sammiti bölgan edi. Agar şu sammitga qarasak, AQŞ prezidenti Klinton oldida aynan Islom Karimovni körişimiz mumkin. Biz u vaqtda NATO bilan yuqori darajada hamkorlik qilayotgan edik. Biz NATOga 2 xil qaraşimiz mumkin. NATO Rossiya va Xitoyni tiyib turadigan bölsa, biz uçun bu taşkilot tahdid emas. Turkiya matbuotiga qarasak, NATO sammiti qattiq tanqid qilindi, ya’ni Yaqin Şarqdagi vaziyat nuqtai nazaridan. Turkiya matbuoti ikki strandartlilik mavjud deyapti. Ispaniya boş vaziri ham biz nega Ukrainaga kuçli açiniş bilan qaraymizu, Falastinga kelganda bunday qilmaymiz, u yerda katta genotsid bölyapti, dedi. Biz ham Falastin nuqtai nazaridan NATOni tanqid qilişimiz mumkin. Lekin Markaziy Osiyoning strategik, tarixiy manfaatlari tomonidan NATO bizga duşman emas, duşman bölmagan ham.
Şuhrat Rasul: — Birinçi prezidentimiz NATO haqida katta intervyu bergan edi va uning maqsad-vazifalarini yaxşi tuşuntirib bergan. NATO himoya taşkiloti, agressiv, kommunistik ğoyalardan özini himoya qiladi, bugungi kunda dunyodagi strategik balansni uşlab turuvçi real kuç, degandi.
Xayrulla Umarov: — NATOdan Markaziy Osiyoga xavf yöq. Lekin Margarit Tetçerning kundaligini öqisak, unda NATOning 2 ta duşmani bor: sovet ittifoqi va islom dini, deyilgan. Özbekiston demokratik davlat, lekin biz islom dinining ikkinçi markazimiz, ya’ni islom dini ilmi bizda rivojlangan. 1991 yildan beri 23 ta harbiy operatsiya ötkazgan NATO, ularning aksariyati musulmon davlatlarida bölgan.
— Unda Turkiyaning a’zoligini qanday izohlaysiz?
Xayrulla Umarov: — Turkiyaning a’zo bölişi sovet ittifoqining aybi bilan bölgan. 1952 yilda sovet ittifoqi Turkiyaga nota yöllab, Bosfor va Dardanell böğozini berişni talab qiladi. Öşa paytda Turkiya NATOga yuzlanadi. Özi NATO – xristian davlatlar ittifoqi.
Şuhrat Rasul: — NATOning ustavida xristian davlatlar ittifoqi degan narsa yöq.
Xayrulla Umarov: — Boş ştab boşliği doim AQŞ generali bölgan, boş kotiblar boşqa davlatlardan bölsa ham. Bu degani AQŞ manfaatlariga xizmat qiladi.
Kamoliddin Rabbimov: — NATO Afğonistonga kirayotganda Özbekiston qöllab-quvvatladi, Xonobod bazasi ham berildi. Iroqqa kirişida ham Islom Karimov intervyu berib, ma’naviy qöllagan edi. Özbekiston pozitsiyasi NATO manfaatlari bilan bir xil kelgan şu masalalarda.
Kamoliddin Rabbimov
Xayrulla Umarov: — Öşa paytlarda Rossiyaning Özbekistonda siyosiy va harbiy bosimi bölgan. Karimov kuçlar muvozanatini uşlaşni bilgan, öşa vaqtda Rossiyaga qarşi turiş uçun NATOni qöllagan. Rossiya bosimini kesiş kerak edi.
Hozir Rossiya bilan vaziyat yumşagan. AQŞ Xonobod bazasiga örnaşgaç, 1000 km radiusdagi havo hududini nazorat qila boşlagan, bu Rossiya, Xitoy hududlariga ham töğri keladi. Şuning uçun Özbekiston olib çiqib ketişni talab qildi.
— Sammitda aytilgan bayonotlar oddiy ritorikalarmi yoki real qadamlar bormi?
Abduvali Soyibnazarov: — NATO davlatlari taşkilot fondiga YaIM 2 foiz ajratişini Tramp talab qilgandi bir vaqtlar. Hozir bu talab amalga oşdi.
Bundan taşqari, Xitoyga nisbatan ham ritorikalar bor. BMT Xavfsizlik kengaşi doimiy a’zosi sifatida xavfsizlikka putur yetkazyapti, Rossiyani qöllayapti, deyildi. Eron, Şimoliy Koreya ham şu qatorda tilga olingan. Ukrainaning yaqin muddatda NATOga kirişini qöllaş ham aytildi. Yaqin 5-10 yil içida qabul qilmasliklari mumkin. Çunki doim Fransiya, Germaniya kabi davlatlar Rossiya omili sabab buni istaşmagan.
Abduvali Soyibnazarov
Şuhrat Rasul: — Deklaratsiyalar katta ehtimol bilan amalga oşadi. Katta maqsadlar qöyilyapti. 2000 yillar boşida global qarama-qarşilik yöq edi, Putin hali Myunxendagi nutqini sözlamagan, öz ambitsiyalarini aytmagandi. NATO 25 yil davomida byurokratik, harbiy potensiali söngan taşkilotga aylanib qolgandi. Ukraina uruşi sabab endi taşkilot qayta uyğondi. Rossiya bilan çegaralarda jami 50 ta harbiy brigadalar şakllantiriş közda tutilyapti, har birida 7 ming kişi böladi, bu degani 350 ming qöşin böladi, yarimoy şaklida Rossiya örab olinadi. Real holat şunday, heç qanday ğoyalar, nazariyalar ahamiyatsiz bu yerda. Bitta odamning ambitsiyasi, Ukrainani qöşib olamiz, degani sabab şunday böldi. NATO Rossiyadan iqtisodiy tomondan 25 barobar kuçli. 2025 yil oxirida YeIda 155 kalibrli öq dorilar 2 mln 900 ming dona işlab çiqarilişi belgilandi va bu maşina işga tuşdi, pullar ajratildi. Endi bunday tendensiya davom etib, qudrati oşib boraveradi NATOning.
Kamoliddin Rabbimov: — Xayrulla Umarov 90-yillar örtasida Rossiya ittifoq böliniş şartnomasini bekor qilganini aytdi. Bu yerda kontekstni töğri aniqlaş kerak. U vaqtda Rossiya Dumasida asosiy örinni kommunistik partiya egallagan edi. Rossiya birinçi prezidenti Yelsin liberal şaxs edi, uning imperiyaçilik kayfiyati Putinnikidan 100 barobar kam edi deyiş mumkin. Şuning uçun u paytda Rossiya tomonidan imperiyani tiklaş uçun bizga tahdid bölmagan, unaqa qudrat ham yöq edi. Keyinçalik, 2002-2014 yillar oraliğida dunyo bozorida neft narxi 147 dollargaça çiqdi va Putinning qölida trillionlab dollar paydo böldi, Yelsin davrida bunday imkoniyat yöq edi.
Putin 2008 yilda Gruziyaga hujum qildi, Moldova, Boltiqböyi davlatlari, Ukraina doimiy bosim ostida böldi. Ular özlariga yaqin millatli davlatlar edi. Şunday ekan, Putin Markaziy Osiyodagi musulmonlar, turkiylarga rahmdillik qilarmidi, mantiqan töğri kelmaydi bu.
Sovet ittifoqini tiklaş töğrisidagi qaror kompartiya qarori bölgan, bunga boşqa partiya öz vetosini qöygan. Ya’ni bu faqat kommunistlarning loyihasi bölgan, Yelsin yoki Rossiya davlatçiligining emas.
NATO Ukraina uruşidan oldinroq asosiy fokusni Xitoyga qaratayotgan edi. Rossiya potensial duşman sifatida körilmas edi, lekin Ukraina uruşidan keyin duşman sifatida e’lon qilindi. Lekin aholisi katta bölgan, potensiali oşib borayotgan, özini vazmin tutayotgan Xitoy birinçi raqamli sifatida köriladi baribir. Sammitda ham asosiy fokus Xitoyga qaratildi. Töğridan töğri emas, Rossiyaga yordam berayotgan, avtoritar polisni şakllantirayotgan davlat sifatida ta’riflandi.
Xayrulla Umarov: — 1994 yilda Yevropada xavfsizlik va hamkorlik taşkiloti sammitida Yelsin va Klinton örtasida gap qoçadi, Yelsin Rossiyada yadro quroli borligini eslatadi. Şunda ikki davlat rahbarini alohida xonaga olinib muzokara ötkazişadi va ikki davlat öz ta’sir doiralarini belgilab oldi, deyiladi. Ya’ni Boltiqböyidan taşqari barça sobiq ittifoq davlatlari Rossiya ta’siri ostida bölişiga, qolgan butun dunyo esa AQŞ ta’sirida bölişiga kelişilgan.
1996 yilda Rossiya MDH davlatlari böyiça strategik yönalişlarini belgilovçi hujjat qabul qiladi. Jumladan, radiolokatsion stansiyalar masalasi. Bunday stansiya Özbekistonda xam bor edi. Rossiya har doim muzokaralarda harbiy baza kiritiş töğrisida bosim qilardi.
1999 yilda AQŞning BMTdagi vakili Madlen Olbrayt biz Rossiyaning öz çegarasidan boşqa joydagi manfaatlarini tan olmaymiz, deydi. Umuman, şunday vaziyatlar. Biz uçun Özbekiston manfaatlari muhim, ikki tomon ham masofada turgani yaxşi. Iqtisodiy, ijtimoiy, gumanitar xamkorlik bölişi mumkin, lekin harbiy emas. Özbekiston Ukraina masalasi böyiça neytral böladi.
— Rossiya harbiy holatga ötgan tarzda 3-4 yil çidaşi mumkin, deyilyapti. NATO-çi, Ukrainani qança vaqt qöllay oladi?
Xayrulla Umarov: — Birinçi örinda AQŞ prezidenti kim bölişi muhim. Harbiy sanoat kompleksi haqidagi ma’lumotlar maxfiy. Jarayondan kelib aytiş mumkinki, Ukraina bitta snaryad otsa, Rossiya önta otyapti, demak, Rossiya harbiy sanoat kompleksi işlayapti, yonidagi davlatlar ham yordam beryapti.
NATOdagi qurollar AQŞniki, 70-80-yillarda işlab çiqarilgan. Abrams tanklari ham eskirgan, utilizatsiya qiliş qimmat turadi, ularni Ukrainaga berişyapti. Lekin Ukrainada işlayotgan dron texnologiyalari yangi. Rossiya ham koinotda sputnik orqali raketa boşqariş tizimlariga tösqinlik qilişga harakat qilyapti.
— Sammit arafasida F16 qiruvçi samolyotlari masalasi yana markaziy mavzular qatoriga kirdi, özi va’da qilingan bu samolyotlar Ukrainaga berilişi qançalik aniq?
Xayrulla Umarov: — Bu samolyotlar eski rusumli, yangilari berilmaydi. Ukrainaga berilayotgani – boşqaruv tizimi eski avlod texnologiyalari, ular Rossiya qöşinlariga xavf tuğdira oladi, lekin umumiy vaziyatni özgartira olmaydi.
Şuhrat Rasul: — F16 samolyotlari berilişi boşlandi deyildi, oy oxirigaça berilib qolar. Yuriy Şvetsning aytişiça, bu samolyotlar Ruminiya, Polşa va Slovakiyaga joylaştiriladi, çunki Ukrainada infratuzilma qilinmagan, Rossiya raketalari nişoniga aylanmasligi uçun.
— Bu davlatlar ham uruşga tortilib ketmaydimi? Ğarb nimani kutyapti samolyotlar berilişi uçun?
Şuhrat Rasul: — Medvedov kabi şaxslar agar şunday bölsa, biz u davlatlarga ham hujum qilamiz, deb keladi. Şvets buni ham oçiqladi. “Hozir javob navbati – Rossiyada, bu samolyotlarni yöq qiliş uçun zarba beroladimi”, degan masalani qöydi.
Nimaga berilmayapti, desak. Ğarb ham hamma narsa birdan bölişi tarafdori emasdek körinyapti. Boş maqsad – Rossiyani holsizlantiriş. Bu uning boşqa possovet davlatlariga agressiya qilmasligi uçun ham kerak. Boşidanoq aytilgan bu. Tramp davrida davlat kotibi Pompeo Markaziy Osiyo davlatlariga kelganida press-konferensiyalarda ularning suvereniteti, hududiy yaxlitligini alohida e’tirof etib ketgan, bunga urğu berişni davlatlarning özi söragani ham aytiladi.
Ruminiya, Polşa va Slovakiyadan samolyotlar uçişi Ğarbning eskalatsiya darajasini kötariş qadami böladi. Rossiya bunga javoban nima qila olişini endi kuzatamiz.
— Rossiya propagandaçilari NATO Rossiyani 10 ga yaqin davlatga bölinib ketişini xohlaşi haqida gapiradi. Bu Yevropaning öziga xavf emasmi?
Kamoliddin Rabbimov: — Bu AQŞning yoki NATOning rasmiy pozitsiyasi emas, Rossiyani parçalaş maqsadini qöymayapti ular. Ukrainadagi uruş boşlangaç, Ğarbdagi nodavlat taşkilotlar Rossiyadagi etnik kamçiliklar, hududiy muammolar haqida hisobotlar tayyorladi, lekin keyinçalik bu masala yopildi. Bugungi kunda Ğarb Rossiyani parçalamoqçi emas, çunki şunday bölsa, Xitoy nihoyatda kuçayib ketişi mumkin. Xitoyni tiyib turuvçi ma’lum davlatlar kerak. Sababi, Putindan keyin keladigan şaxs baribir Ğarb bilan kelişişga urinişi aniq, çunki Rossiya – sönayotgan davlat, yiliga yarim million demografik qisqariş böladi. Rossiya qudratli davlat sifatida qolişiga ikkita omili bor: gaz-neft sotiş potensiali va katta yadro salohiyati.
NATO va AQŞning asosiy maqsadi – Rossiyani uzoq muddatli holsizlantiriş. Uruş boşlanganida Ğarb kaska va bronejilet berayotgandi xolos, bugun esa qiruvçi samolyotlar beriş darajasiga keldi. Kollektiv ğarbning birinçi vazifasi – Ukrainaning mağlub bölişiga imkon bermaslik va Rossiyani uzoq muddatli holsizlantiriş.
Şuhrat Rasul: — Bu yordam tub buriliş yasamasligi mumkin. 50 taça F16 beriladi bu yil. Rossiyada şunga muqobil SU34/35 samolyotlari bor.
Ğarb Rossiyani birdaniga emas, bosqiçma-bosqiç mağlub qilmoqçi. Rossiyada inflatsiya tezlaşa boşlagan. Hozirgi yuqori inflatsiya giperinflatsiyaga aylanib ketsa, nazoratsiz iqtisodiy jarayonlar boşlanib ketişi mumkin. Bir tomondan tovar kirişi siqilyapti, Xitoyning eng katta banki Rossiya bilan hamkorlikni töxtatdi, 12 avgustgaça qolgan banklar ham töxtatyapti, çunki 13 avgustdan sanksiyalar kuçga kiradi. Rossiya Markaziy banki raisi biz koinlarga murojaat qilişimiz kerak, deyapti, ammo Rossiya kabi katta davlatni koinlar qutqara olmaydi.
Rossiyaning mağlubiyatiga içkaridagi tizimli iqtisodiy muammolar sabab bölişi mumkin. Putinning özi ham Rossiyani heç kim yengolmaydi, Rossiya içki muammolar sabab yengilişi mumkin, dedi.
— Xitoy banklari Rossiyaga nisbatan sanksiyalarga qöşilyapti, bu ikki davlat köringanidek yaqin döstlar emasmi?
Abduvali Soyibnazarov: — Putin may oyida Xitoyga borganda hamkorlikni kengaytiriş böyiça bitim imzoladi. Endi sanksiyalarni aylanib ötiş yöllari qidirilyapti, balki topilgandir ham. Rossiya boşqa hamkorlari bilan ham savdoda milliy valutalarga ötyapti, sanksiyalarni çetlaş uçun bu.
NATO qaçongaça Ukrainani qöllaydi, deydigan bölsak. Qaçonki Rossiya Qora dengiz sohillarini butkul egallasa, Rossiyaga qarşilik qiliş befoyda bölib qoladi. Rossiyaning asosiy maqsadi – Ukrainani Qora dengizga çiqarmaslik.
