Toşkentda minglab quyoş panellari örnatgan tadbirkor – imkoniyatlar va muammolar haqida
|16:43 / 15.07.202412 615
Tadbirkor Komil Islomov Toşkentda öziga tegişli 10 dan ortiq yoqilği quyiş şoxobçalarida quyoş panellarini örnatgan. Bu obektlar kunduzi elektr energiyasiga bölgan ehtiyojini özi qoplab, ortiqça tokni davlatga sotadi. Kun.uz tadbirkorning bu yönalişdagi tajribasi bilan qiziqdi, duç kelayotgan muammolarini tingladi.
Komil Islomovning sözlariga köra, poytaxtdagi öndan ortiq AYoQŞlarida örnatilgan quyoş panellarining umumiy quvvati 4 megavattga teng. Şu orqali tadbirkor elektr tokiga bölgan ehtiyojining 25 foizini özi örnatgan panellar yordamida qoplayapti.
“Şaharda 11 ta, viloyatda 2 ta filialimiz bor. Benzin, metan kabi yoqilğilarni sotiş bilan şuğullanamiz. Bugungi kunda Özbekiston bozoriga elektromobillar kirib kelyapti, ertangi kun şu sohaga yönalyapti. Tadbirkorning maqsadi – doim foyda oliş. Ötgan yili quyoş panellari böyiça propaganda ketganda, bizga talablar qöyildi. Taxminan, 50 ming dollarga quyoş panellarini olsak, talab böyiça körsatkiçni yopgan bölardik. Bu vaqtda elektr energiyasining narxi 450 söm edi, lekin narx kötarilişi borasida gaplar bor edi. Hisob-kitob qilib, biznes reja qilganimizda bu loyiha 9-10 yilda özini oqlaşi kerak edi.
Komil Islomov
9,6 megavatt quyoş panellarini olib keldik, Huawei kompaniyasidan inverterlar va qimmat bölsa ham yaxşi mahsulotlarni olib keldik, bularni faqat özimizning obektlarga qöyiş asosiy maqsad edi. Salkam 1 yil böldi, iqtisodiy hisob-kitoblarimiz özimiz öylagan prognozlarni berdi. Ikkinçi tomondan, elektr energiyasining narxi 450 sömdan 900 sömga kötarilgani panellarning özini oqlaş davrini 9 yildan 4,5–5 yilga tuşirdi. Bu hali hammasi emas, yuridik şaxslar uçun narxlar yana oşişi mumkin”, – deydi tadbirkor.
“Bizga joylar kerak”
“Bitta narsani aytiş mumkin, bu loyiha iqtisodiy samarador. Şaharda qança obektimiz bölsa, hammasiga örnatib böldik. Bizga qöşimça joylar kerak, qöşimça joylar masalasida şunday takliflar bermoqçimiz: propaganda vaqtida quriliş işlarimiz bitmay töxtab qoldi. Şu narsalarga davlat tomonidan ruxsat berilsa, qöyayotgan panellarimiz, özimiz işlatayotgan elektr tokidan ortiqça bölib, elektromobillarni quvvatlaş stansiyalarini örnatmoqçimiz. Elektromobil köp elektr tokini talab qiladi, ularga talab oşib boryapti, demak elektr energiyaga talab ham oşadi, Buni qoplaş uçun biznesda yaxşi imkoniyat bor. Bu narsa daromadliligini amaliyotimizda isbotladik”,
Mavzuga oid
10 min
– deydi u.
Boşlanib oxiriga yetmagan loyiha
Komil Islomov Toşkent şahrida joylaşgan şoxobçalaridan birining kiriş qismiga beton ustunlarni örnatgan. Bu ustunlar usti yopilib, tom qismiga quyoş panellari örnatilişi, panellardan olingan tok elektromobillarni zaryadlaş qurilmalariga yetkazilişi kerak edi. Bu taşabbusni avvaliga hokimiyat qöllab-quvvatlagan, lekin keyin mas’ul idoralar “qurilişni töxtatişi kerakligi, aks holda jarimaga tortilişi mumkinligi”ni aytgan. Natijada elektromobillarni quyoş bilan zaryadlaydigan loyiha töxtab qolgan.
Tadbirkor bunday ustunlardan yana birini Sergeli tumanidagi şoxobçalardan birining hovli qismida qurişni boşlagan. U bunday metall boğlamali konstruksiyalarni keyinçalik yeçib oliş mumkinligini aytadi.
“Yengil konstruksiyalar örnatişga ham tayyormiz, qaçonki bu joyda quriliş qilişga töğri kelsa, bu metallarni yeçib olib ketiş imkonini beradi. Agar davlatning talabi bölsa, şartnoma ham qilişimiz mumkin”, deydi suhbatdoşimiz.
Komil Islomov ötgan yili Xitoydan 50 ta quvvatlaş stansiyasini olib kelgan. Özining aytişiça, bundan ham köproq panellarni olib kela oladi, lekin bunda joy bilan boğliq huquqiy masalalar bor.
“AYoQŞlarning oldida ham qilsa böladi, lekin hujjat böyiça bizniki emas. Davlat talabi böyiça bu joy auksionga çiqarilişi kerak, auksionga çiqarilsa, uddaburonlar sotib oladi-da, bizga ikki barobar qimmati bilan sotadi. Buni biznesga qiziği yöq. Undan köra, bizga uzoq muddatli ijara qilib berişsa, biz soliqlarni ham, ijara pulini ham tölaşga tayyormiz. Vaziyat şundayki, bu joyning heç kimga foydasi tegmaydi. Bu joyni kapital quriliş qiliş uçun söramayapmiz.
Balki qaçondir hukumat buni töğri tuşunib, biznesni qöllab-quvvatlar. Yaqinda prezidetning tadbirkorlar bilan uçraşuvi bor, yetib boradigan bölsa, qaraşlar özgarişi mumkin. Bizning maqsadimiz hammaga foyda keltiriş. Odamlarga yaxşi bölsin, iş örni yaratilsin, biznesga yaxşi bölsin, foyda körsin, davlatga yaxşi bölsin, soliq olsin”.
“Davlat yetkazib bergan tokimizning pulini tölamayapti”
Tadbirkor öz egaligidagi 14 ta obektning barçasiga quyoş panellarini örnatgan, 13 ta obektdan olingan elektr tokining 60 foizini davlatga sotadi. Hozirgi quyoşli kunlarda ayniqsa elektr toki işlab çiqariş ortgan, ammo obektlarning 100 foiz ehtiyoji faqat kunduzi quyoş panellaridan olingan tok evaziga qoplanadi. Keçasi esa umumiy tarmoqdan foydalanişga töğri keladi.
“Bu yerda ham bir oğriqli masalamiz bor – qonunçilik böyiça “elektroset” bizdan oladigan tokni 20 foiz arzonga sotib oladi. Bugungi kungaça 800 mln sömlik tok sotgan bölsak, pulini ololmadik. 7-8 oy içida davlatga 1 mln 110 ming kilovatt tok sotganmiz. Boşida kamroq böldi, lekin borgan sari tok işlab çiqarişni oşirib boryapmiz. Va’da qilişyapti, kelasi oyda tölab beramiz deb, şu narsalarni ham nazoratga oliş kerak. Tölab bermagan taqdirda ham qayta hisob-kitob qiliş kerak – biz işlatgan elektr toki pulini davlatga sotgan tokimiz hisobiga qoplab bersa ham rozi bölardik. Davlatdan olişimiz uçun oldindan 100 foiz tölov qilişimiz kerak, lekin sotgan tokimizning pulini oylab, yillab ololmayapmiz”.
Kutilmagan xarajatlar
Tadbirkor eng katta quvvatli quyoş panellarini Sergeli tumanidagi AYoQŞga örnatgan, u yerdagi 3 ta obektda jami 1 megavatt quvvatga ega quyoş panellari bor.
Bu yerdagi AYoQŞda metan-şoxobçalar va kompressorlar işlaşi tufayli iste’mol hajmi ançagina katta. Bir oyda obektning özida 182 mln sömlik tok işlatiladi. Islomovning aytişiça, reja böyiça 1,5 megavattlik panellar qöyiladigan bölsa, 200 mln sömlik tok işlab çiqariş mumkin böladi.
“Şu binoning tepasiga 800 kilovatt quvvatli quyoş panellari örnatilgan, hamma binolarimizning usti bilan hisoblaganda 1 megavatt quyoş panellari örnatilgan. Bir kunda 7–7,5 megavatt tok işlab çiqaryapti, taxminan 6,5-7 mln sömlik tok olamiz. Iqtisodiy tomondan, kreditning özi va foizini qoplagan holda, 5 yilda özini oqlaydi va foydaga çiqadi.
Bu binoning bir tomonini quyoş panellaridan olingan tok evaziga elektromobillarni zaryadlaş qurilmalarini örnatmoqçi edik, qolgan joyda 120 örinli avtomobillarga texnik xizmat körsatiş ustaxonasi bölişi kerak edi. Lekin hokimiyat tomonidan şunday qaror çiqdiki, quriliş qilinayotgan maydonning har bir kvadrat metriga tölov belgilandi, bu obektga 3 mlrd 700 mln sömlik tölov hisoblandi. Undan taşqari bu yerda loyiha işlari bor, taxminan 450-500 mln sömlik qurilişgaça xarajatlar ham bor. Endi boşimiz qotib qoldi, buni qilişimizga arziydimi-yöqmi? Bu quriliş qilayotgan har bitta tadbirkorning muammosi bölsa kerak. Bunaqa holatda iş örni yaratiş imkonsiz.
7200 metr kvadrat maydonga 800 kilovatt quvvatga ega panellar örnatilgan. Quyoş panellari şahar böyiça 35-37 gradusga qöyiladi, biz yangiçaroq texnologiya qöyib, oyma oy nazorat qiladigan qilganmiz. Iyun oyida 8 foizgaça tuşadi, dekabr oylariga borib 52 gradusgaça kötariladi. Sababi quyoşdan maksimal foyda oliş. Quyoş 90 gradus bölgan vaqti köproq tok beradi, şuning uçun maksimal foydalaniş uçun boşqa joylarga nisbatan 15-20 foizga köproq tok olyapmiz”.
“Imkoniyatlarni boy berdik”
Islomov quyoş panellari propagandasi vaqtida Ahmad Doniş va Amir Temur köçalarida, Oloy bozoriga yondoş hududda avtomobillar töxtaş joylariga quyoş panellari örnatişni taklif qilganini aytadi. U hokimiyatlar bilan kelişib, 9,6 megavatt quvvatga ega quyoş panellarini olib kelgan, loyihalar işlab çiqib, taqdimot qilingan va tadbirkor pulni ham özi tikişini aytgan. Ammo bu loyihalar töxtab qolgan. Şu sababli Komil Islomov yuqori turuvçi rasmiylarni bu masalaga e’tibor berişga çaqiryapti.
Ahmad Doniş köçasida qurilişi rejalaştirilgan avtomobillar töxtaş joyida örnatiladigan quyoş panellari va elektromobillarni zaryadlaş stansiyasi loyihasi
Oloy bozoriga yondoş hududda qurilişi rejalaştirilgan avtomobillar töxtaş joyida örnatiladigan quyoş panellari va elektromobillarni zaryadlaş stansiyasi loyihasi
Oloy bozoriga yondoş hududda qurilişi rejalaştirilgan avtomobillar töxtaş joyida örnatiladigan quyoş panellari va elektromobillarni zaryadlaş stansiyasi loyihasi
“Quyoş panellari narxi biz olgan vaqtimiz 1 vatti 23 sentdan edi, bugungi kunda narx 13 sentgaça tuşdi. Davlatdan olinadigan narx 450 söm edi, hozir 900 söm böldi. Menimça, bu ham oxirgi narx emas.
Toşkentda quyoş panellari örnatilgan hududlar umumiy maydonning 1 foizini ham taşkil qilmasa kerak. Butun dunyoga qarasangiz, yöl örtalari, kanallarning ustlariga örnatilgan. Lekin bizda şunça imkoniyat bölib ham, undan foydalanmayotganimiz tadbirkorlarning yutqazişi. Bu soha foyda olib kelmaydi, degan fikr bor köpçilikda. Lekin tadbirkor sifatida aytişim mumkin, tikkan pulingiz özini 5 yilda qoplasa, bu yaxşi narsa, ammo bu hozirça 5 yil, keyingi yillarda 2-3 yillarga tuşiş ehtimoli ham yöq emas”, – deydi suhbatdoşimiz.
