Eltech-Lab energosamaradorlik sinovlarini ötkaza olmadi. Tovarlar yarim yil bojxonada qolib ketgan
|22:14 / 24.08.20249 93713 min
Kun.uz fevral oyida sovutkiç va konditsioner importyorlariga energosamaradorlik testlari qimmatga tuşayotgani haqida yozgandi. Oradan yarim yil ötib, “Özeltexsanoat” huzuridagi laboratoriya sinovlarni ötkaza olmagani, yiğilib qolgan arizalarni yopiş UzTest'ga qolib ketgani ma’lum böldi. Bu orada ayrim tadbirkorlar bojxonada qolib ketgan tovarlari tufayli soliq organlari bilan sudlaşişga majbur bölgan. Mazkur voqealar fonida maişiy texnika importi keskin qisqardi.
Foto: Kun.uzFoto: Kun.uz
Gap nimada?
Kun.uz joriy yilning fevral oyida maişiy texnikalar importida yangi talab kiritilib, energosamaradorlik testlarini ötkaziş majburiy bölgani haqida yozgandi. Fevraldan Özbekistonga olib kiriladigan sovitkiç, muzlatkiç va konditsionerlar energosamaradorlik böyiça sinovdan ötkazila boşlandi. Bu sinov bayonnomasini olmasdan turib, ularga muvofiqlik sertifikati berilmaydi va tovarni Özbekistonda sotiş mumkin bölmaydi.
Bunday talab 2019 yildagi prezident qaroriga asosan kuçga kirgan. Unga muvofiq, 2022 yil 1 yanvardan boşlab ilgari foydalanişda bölgan generator uskunalari, kuçlanişni pasaytiruvçi transformatorlar, elektr dvigatellar, şuningdek, energiya samaradorligi “B” va undan quyi toifadagi energiya sarflovçi maişiy elektr priborlarini Özbekiston Respublikasi hududiga olib kiriş taqiqlangan. Bu toifaga 18 turdagi maişiy texnikalar kiradi. Sinov laboratoriyalarini işga tuşiriş katta mablağ talab qilgani bois bu tartib amalda 2024 yil boşidan kuçga kirgan va dastlabki bosqiçda sovitkiç, muzlatkiç va konditsionerlar energosamaradorlik testlaridan ötkazila boşlangan.
Tahririyatga murojaat qilgan importçilar sinov bayonnomasini oliş qimmatga tuşayotgani haqida aytgandi. Bunga sabab energosamaradorlik böyiça faqat bitta korxona – “Özeltexsanoat” uyuşmasi huzuridagi “Eltech-Lab”MÇJ sinov bayonnomasini berayotgandi. Şu tufayli sovitkiç va muzlatkiçlar olib kiruvçi 30 dan ziyod importyorlar navbati kelişini kutayotgandi.
Tadbirkorlar yarim yil kutişga majbur bölgan
Kun.uz'ga ma’lum bölişiça, “Eltech-Lab”fevral oyida ötkazişni boşlagan sinov testlari natijasini may oyiga qadar ham taqdim eta olmagan.
“Özeltexsanoat” uyuşmasining bayonot berişiça, joriy yilning ikkinçi çoragidan boşlab, uyuşma huzuridagi “Eltech-Lab” MÇJda energosamaradorlik böyiça (sovitkiç, muzlatkiç va konditsioner) sinov jarayonlari töxtatilgan.
“9 turdagi tovarni testdan ötkaziş uçun ariza berganman. May oyigaça Eltech-Lab kutib turing, navbatingiz kelmadi deb, işni çözib yurdi. Sertifikat ololmay yugurib yurganimda Eltech-Lab'dan taşqari UzTest laboratoriyasi ham oçildi. Eltech-Lab'dan may oyining oxirida pulimni qaytarib olib UzTest'ga olib bordim va javobini ötgan hafta oldik. UzTest 2 oyda test natijalarini çiqarib berdi”,
Mavzuga oid
– deydi Kun.uz bilan suhbatlaşgan importçi tadbirkor.
Uning sözlariga köra, bu orada soliq organi tadbirkorni sudga bergan.
“Toşkent şahar soliq boşqarmasining da’vosiga asosan Toşkent tumanlararo iqtisodiy sudi firmamga nisbatan “Taşqi savdo operatsiyalari amalga oşirilişi monitoringini olib boriş va nazorat qiliş tartibi töğrisida”gi nizomga asosan 174 163 320,75 söm jarima sanksiyasi undiriş töğrisida ajrim çiqardi. Soliq organi menga “tovarga pul çiqarib, tovar olib kirmagansan” degan aybni qöydi. Ammo sudga tovarim bojxona omborida turgani, çegaradan ötgani, lekin sertifikat bahona bojxona rasmiylaştiruvidan ötkazişning iloji bölmaganini aytdim. Lekin sud argumentlarimni qabul qilmadi. Işni apellyatsiyaga berdim, bir oy içida iş qayta köriladi. Sinov UzTest'ga ötganidan keyin 2 turdagi tovarimni bojxona rasmiylaştiruvidan ötkazdim, lekin agar iş apellyatsiyada körilgunça, hammasini ötkaza olmasam, bu reytingimga salbiy ta’sir qiladi”, – deydi u.
Kun.uz suhbatlaşgan yana bir tadbirkor fevral oyidan beri boşqa birorta ham tovar olib kira olmaganini aytadi. Boşqa importçi esa 10 ming dona tovar olib kirib, bojxona rasmiylaştiruvidan ötkaza olmagani uçun reeksport qilib tovarlarini qaytarib olib çiqib ketişga majbur bölganini ta’kidladi.
“Prezidentning tadbirkorlar bilan oçiq muloqotidan oldin Savdo-sanoat palatasi ötkazgan tadbirkorlar bilan uçraşuvda neça marta borib şu muammoni kötardik, lekin ijobiy hal qilib berişgani yöq”, – deydi tadbirkorlar.
Importçilar maişiy texnika importini qiyinlaştiriş aslida davlat manfaatlariga töğri kelmasligini aytmoqda. Çunki ular katta miqdorda QQS va bojxona tölovlarini tölab, şu vaqtgaça qonuniy yöl bilan tovar olib kirgan.
“Endi bu soliqlar ham yöq. Kamiga şu vaqtgaça qonuniy işlagan tadbirkorlar soliq tölamay, noqonuniy yöllar bilan import qilişni boşladi. Biz rasmiy işlasak, özimizga yaxşi, onlayn marketpleyslarda sotamiz. Lekin qonuniy yöl bilan olib kirişning iloji bölmaganidan keyin importçilar majbur bölyapti”, – deydi bir importçi tadbirkor.
Ma’lum bölişiça, 2024 yil may oyidan boşlab, Texnik jihatdan tartibga soliş agentligi huzuridagi Özbekiston ilmiy sinov va sifat nazorat markazi (“UzTest”) Janubiy Koreya Respublikasining 2 mln 300 ming dollar miqdoridagi grand mablağlari hisobiga elektrotexnika mahsulotlarining energosamaradorlik sinovlarini ötkaza boşladi.
Agentlikning dastlabki rejalariga köra, bu laboratoriya işga tuşişi bilan respublikada bu yönalişdagi ikkita sinov laboratoriyasi bölişi (birinçisi – “Eltexsanoat” qoşidagi “Eltech-Lab”, ikkinçisi – agentlik qoşidagi “UzTest”), natijada maişiy texnikalar importida navbatlar kamayib, energosamardorlik böyiça sinovlarni ötkaziş muddati qisqarişi kerak edi.
Amalda esa “Eltech-Lab” “UzTest”ning sinov laboratoriyasi işga tuşgunga qadar sinovlarni ötkaza olmagan va importyorlarning arizalarini yopa olmagan. “UzTest”davlatmuassasasi bölim boşliği Muzaffar Xayriddinov Kun.uz'ga bergan izohida bu jarayonni quyidagiça tuşuntirdi.
“UzTest” DM sinov majmuasida sinov jarayonlari uzoği 1 oy vaqt olyapti. Çunki hozirgi holatda “Eltech-Lab” MÇJ arizalarini qabul qilib sinovdan ötkazmagan maişiy texnikalar yiğilib qolgan.
Hozirgi kunda sinov labaratoriyalari soni 2 tani taşkil etadi. Biri – markaz qoşidagi sinov majmuasida taşkil etilgan laboratoriya, ikkinçisi – markaz va “Texnopark” MÇJ hamkorligida oçilgan, “Texnopark”da joylaşgan laboratoriya.
“Eltech-Lab” MÇJ qabul qilgan barça arizalar “UzTest” DM sinov majmuasi tomonidan töliq amalga oşirib bölindi.
“UzTest” DM sinov majmuasi mutaxassislari uşbu soha böyiça Janubiy Koreya Respublikasida malaka oşirib qaytişgan. Misol uçun, ularda ham mutaxassislar bor, lekin ular sinovlar böyiça berilgan savollarga javob bera olmagan va sinov jarayonlarini amalga oşira olişmadi. Biz ularga ayrim jarayonlarni notöğri amalga oşirayotganini isbotlab berdik, natijada “Eltech-Lab” energosamardorlik sinovlarini ötkaza olmasligini tan oldi va bu sinovlardan voz keçdi. “Texnopark” MÇJ ham “Eltech-Lab” bilan işlamasligini aytdi va laboratoriyasini “UzTest” DMga berdi”, deydi u.
Xayriddinov “UzTest”dagi energosamaradorlik sinovlarimay oyining boşlarida yölga qöyilgani, maişiy texnikalarning turlari kesimidagi narxlar uztest.uz saytiga joylanganini aytdi (uşbu materialni çop etiş vaqtida saytga kirişning imkoni bölmay turibdi). Tadbirkorlarning narxlar “Eltech-Lab”dan farq qilmasligi va qimmatligi haqidagi şikoyatlariga u şunday javob berdi:
“Bizning laboratoriya uçun ham xarajat qilingan, bundan taşqari “Texnopark”ning laboratoriyasi uçun ijara tölaymiz. “UzTest”DM saytida barça narxlar keltirilgan. Biz davlat taşkiloti bölganimiz uçun kalkulyatsiyamiz oçiq manbada bor”.
Davlat muassasasi vakili yangi laboratoriyada ham hozirça “Eltech-Lab”dagi kabi faqat muzlatkiç, sovutkiç va konditsionerlar energosamaradorlik sinovlaridan ötkazilayotgani, keyinroq boşqa mahsulotlar ham qamrab olinişini bildirdi. Bölim boşliği navbatlar qaçon qisqarişi, test natijalari natijalarining çiqiş muddatini qisqartiriş haqidagi savolga şunday javob berdi:
“Kuz kelyapti, mavsum tugaydi, keyingi mavsumgaça hammasi joyiga tuşadi. Yoz uçun konditsionerlar olib kelmoqçi bölgan tadbirkorlar harakatini qişdan boşlaydi. Navbat ham kamayib qoladi. Töğri, 1-2 kunda tekşirişning iloji yöq, kamida 3 hafta vaqt talab qilinadi. Energosamaradorlikdan taşqari, boşqa parametrlar ham bor – bularni ham sinovdan ötkaziş kerak, lekin standardlarda belgilangan vaqtdan keçiktirilmaydi”.
Muzaffar Xayriddinovning ta’kidlaşiça, energosamaradorlik sinovlari ötkazilganda nosoz texnikalar ham aniqlangan. Tadbirkorlarga “A” toifaga tuşmaydigan maişiy texnikalarni olib kirmaslik yuzasidan tuşuntiriş berilgan.
“Importyorlarning xorijiy hamkorlariga ham sinov natijalarini körsatib isbotlab beryapmiz. Ba’zi işlab çiqaruvçilar yorliqqa energosamaradorlikni “A” toifa deb körsatib qöyadi, lekin sinovdan ötkazilganda, “B” yoki “C” toifa bölib çiqadi.
Bundan buyoğiga bu ötmaydi. Endi bizga bunday maişiy texnikalarni yuborişdan oldin “Özbekistonga bu ötmaydi, tekşirişi mumkin, kompaniya obrösiga putur yetişi mumkin” deb öylab köradi.
Birinçi marta bölgani uçun bojxonada turgan tovarlarni qaytarmayapmiz, keyingi holatlarda bunday texnikalar kiritilmasligini tadbirkorlarga tuşuntiryapmiz. Hozirça köp tadbirkorlar tuşunyapti, xorijdagi işlab çiqaruvçilar bu davlatda tekşirilmaydi deb, “A” toifaga kirmaydigan texnikalarni ham ötkazib yuborgan. Oldin xohlagan narsasini bizga sotardi, lekin endi bunday qila olmaydi”, – dedi u.
Avvalroq tadbirkorlar bir xil markali tovar yangi partiyada kelsa, qayta sinovdan ötkazilişi kerakligidan norozi bölgandi. Kun.uz'ning bu boradagi savoliga javoban “UzTest”hozirça har bir yangi partiya tekşirilişi, keyinroq onlayn reyestr işga tuşirilib, ilgari sertifikat berilgan va energosamaradorlik sinovidan ötgan bir xil markadagi maişiy texnikalar qayta tekşirilmasligini ma’lum qildi.
“Hozirça qayta tekşirişga töğri kelyapti. Masalan, Samsung muzlatkiçini olsak, u bitta davlatda bir xil zavoddan çiqmaydi, Xitoyda ham, Qozoğistonda ham çiqadi. Reyestrni işga tuşirganimizdan keyin har xil zavodlarda işlab çiqarilgan brendlar mahsulotlarini tizimlaştiriş imkonimiz böladi”, – dedi Muzaffar Xayriddinov.
Notarif çeklovlar fonida: Maişiy texnika importi keskin qisqardi
Bojxona qömitasi Özbekistonga eng köp import bölayotgan tovarlarga oid ma’lumotlar bazasini işga tuşirdi. Kun.uz oçiqlangan ma’lumotlarni örgangan holda, ayrim turdagi elektrotexnika mahsulotlarining importi sezilarli miqdorda kamayganiga e’tibor qaratdi.
Ma’lum bölişiça, 2024 yilning yanvar-iyul oylarida 556,8 mln dollarlik elektrotexnika mahsulotlari import qilingan. Bu guruhdagi tovarlar importi ötgan yilga nisbatan 1,7 foizga qisqargan.
Xususan, ötgan yilning dastlabki 7 oyida 43,8 mln dollarlik 281 ming 193 dona konditsioner olib kirilgan bölsa, joriy yilning şu davrida bu körsatkiç qiymat jihatdan 14,8 mln dollarga, miqdor jihatdan 137 ming 297 donagaça kamaygan. Miqdoriy qisqariş 51,2 foizni taşkil qilgan.
Sovitkiç va muzlatkiçlar importi esa 35,4 foizga: 185 ming 426 donadan 119 ming 805 donagaça qisqargan.
Yanvar-iyul oylarida Özbekistonga 128 ming 690 dona mikrotölqinli peç import qilingan bölib, bu – ötgan yilning mos davri (147 ming 821 dona)ga nisbatan 19 ming 131 donaga kam. Qisqariş – 13 foiz.
Şuningdek, bu davrda dazmol importi 45,8 foizga (597 ming 387 donadan 323 ming 440 donaga), televizor importi 43,3 foizga (153 ming 125 donadan 86 ming 771 donaga) kamaygan.
Ayni paytda, kir yuviş maşinalari importi 16,5 foizga (159 ming 626 donadan 186 ming 64 donagaça), elektr suv isitkiçlari olib kiriş esa 2,2 foizga (87 ming 234 donadan 89 ming 160 donaça) oşgan.
Maişiy texnika importi qisqarişi 2024 yil 1 fevraldan boşlab Özbekistonga 13 turdagi maişiy texnika olib kirişda işlab çiqaruvçining vakolatli vakili yoki rasmiy dilerlari böliş talabi qöyilgani, şu bilan birga energosamaradorlik testlari bilan boğliq bölişi mumkin.
Kun.uz Eltech-Lab energosamaradorlik testlarini ötkazişni töxtatgani, bungaça tadbirkorlar bir nerça oy kutişga majbur bölib vaqt va mablağ yöqotgani yuzasidan “Özeltexsanoat” uyuşmasiga bir qator savollarni yubordi.
Bundan taşqari, 2024 yil 10 yanvarda qabul qilingan 15-sonli prezident qaroriga muvofiq, “Eltech-Lab” MÇJda sinov laboratoriyasini jihozlaş uçun davlat budjetidan 25 mlrd söm ajratilişi közda tutilgan. Bu mablağlar taqdiri nima bölgani borasida ham tahririyat uyuşmaga sörov yubordi.
