Trampning revanşi: liberal Amerika tugayaptimi?

Biroq, Trampning boşqa çoralari nolegal migratsiya darajasi sezilarli kamayişiga olib keldi. 2021 yilda esa Bayden bu çoralarni bekor qildi va çegarani noqonuniy kesib ötişlar soni rekord darajaga kötarildi.

Yanvarda 47-prezident lavozimiga ötirar ekan, Tramp bunga çek qöyişni va garçi bu butun mamlakat böylab ommaviy reydlar ökaziş zaruriyatini keltirib çiqarişi va iqtisodiyotga salbiy ta’sir qilsa ham, har yili millionlab migrantlarni çiqarib yuborişni niyat qilgan. 

Tramp Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirişini töxtatişni ham va’da qilgan. Bu işni u juda tez, yanvar oyida qasamyodga kelgunça amalga oşirmoqçi. Lekin buni qanday qilib amalga oşirişini oçiqlamagan.

Demokratlar uning rejasi Kiyevni bosib olingan hududlaridan voz keçib, Zelenskiy tilga olgan jiddiy xavfsizlik kafolatlarisiz Moskva bilan yaraşişga majburlaş ekanini ta’kidlab kelişgan.

Modomiki şunday bölib çiqqan taqdirda ham, bu diplomatiya yakunini oldindan aytib bölmaydi. Trampning birinçi muddati Rossiya bilan munosabatlarni qaytadan işga tuşirişga urinişlardan boşlangan, biroq yangi sanksiyalar, 60 dan ortiq rossiyalik diplomatlar AQŞdan çiqarib yuborilişi va Ukrainaga «Javelin» rusumli tankka qarşi komplekslar yetkazilişi bilan tugagan.

Tramp avvalgi prezidentlik lavozimida qöl urgan hamda demokratlar va respublikaçilar yetakçilari ma’qullagan yagona işi – Xitoy bilan munosabatlarni jiddiy qayta körib çiqiş bölgan. Bayden umuman olganda Tramp çizgan oçiqça ziddiyat kursini davom ettirdi, Harris ham unga oğişmay amal qilişni va’da qilayotgandi.

Biroq Tramp stavkalarni kötarmoqçi va Xitoydan keltirilgan import tovarlarning barçasiga 60 foizlik boj joriy etmoqçi (boşqa davlatlardan kiradigan tovarlar uçun 10 foizlik boj nazarda tutilmoqda).

Pekin simmetrik javob berişi hisobga olinsa, ikki barqudrat davlat örtasida misli körilmagan savdo urişi yuzaga kelişi va bu Amerika, şuningdek, jahon iqtisodiyoti uçun avvaldan taxmin qilib bölmaydigan oqibatlar keltirib çiqarişi mumkin.

Tramp şuningdek, Ğazodagi uruşni yakunlaşini ham ta’kidlagan. Bu esa uning isroilparast pozitsiyasiga ziddir. Ammo qurolli töqnaşuvlarni juda yomon körişi bilan tuşuntiriladi.

Umuman olganda, Trampning ikkinçi ma’muriyatidan AQŞning Yevropa va Yaqin Şarqda röy berayotgan voqealarga qiziqişi pasayişini, resurslarni Xitoyga qarşi kuraşiş yöliga sarflaşini kutiş mumkin. Bu kurs bir paytlar Barak Obama tomonidan örnatilgan va keyingi yillarda muzlatib qöyilgandi.

Içki siyosatda-çi?

Tramp köplab ekologik me’yorlar va tartiblarni bekor qilmoqçi, elektromobillarga majburiy kvotalardan voz keçmoqçi va Amerika tuproğida yangi neft va gaz konlarini burğilaşga ruxsat bermoqçi. Şu munosabat bilan uning respublikaçilarning «Teşaver, bolajon, teşaver» (Drill, baby, drill!) şioriga muhabbati ham yodga olinmoqda.

Bu çoralar AQŞni iqlim özgarişiga qarşi kuraş masalalarida ortga itqitib taşlaşi mumkin.

Tramp şuningdek, soliqlarni pasaytirişni va’da qilmoqda. Lekin buning uçun unga Kongressning qöllovi zarur böladi.

Yaqin orada Tramp 2017 yilda boşlab bergan va kelgusi yili tugaydigan soliq islohoti uzaytirilişini kutiş mumkin. U korporatsiyalar va eng boy amerikaliklarga sezilarli soliq imtiyozlari taqdim etadi.

Trampga oçilgan işlar

Hozir Tramp bir neça jinoiy işlar böyiça ayblanuvçi hisoblanadi — işlarning ayrimlarida unga nisbatan federal hokimiyat da’vo qözğagan, boşqalarida taşabbus ştatlardan çiqqan.

Boz ustiga, u pornoyulduz Stormi Deniyelsga maxfiy tölov amalga oşirgani böyiça aybdor deb topilgan. Hukm 26 noyabr kuni öqiladi, nazariy jihatdan Tramp qamoq jazosiga hukm qilinişi ham mumkin. Biroq, uning saylovdagi ğalabasi vaziyatni murakkablaştirmoqda.

Tramp saylovlarga aralaşiş böyiça jinoiy işda ham ayblanuvçi deb topilgan. Hozir sudya Oliy sudning davlat rahbari prezidentlik lavozimida ötirgan çoğda sodir etgan harakatlari uçun qisman immunitetga ega, degan qaroridan söng ayblovni qayta körib çiqmoqda.

Maxfiy hujjatlar bilan muomala qiliş qoidalarini buzganlik töğrisidagi yana bir federal işni Tramp tomonidan tayinlangan sudya tugatib yuborgan.

Bayden prezidentlik lavozimida qoladigan ikki oy mobaynida federal prokurorlar bu ayblovlarda yanada qat’iy turib olişsa-da, Tramp Oq uyga qadam bosişi hamono u tayinlagan yangi adliya vaziri federal da’volar böyiça ayblovlarni olib taşlaşi mumkin.

Ulardan taşqari, Jorjiya ştatida Tramp va uning yuristlari ötmişda mafiya bosslariga qarşi köproq işlatilgan jinoiy taşkilotlar (RICO Act) böyiça jinoiy iş figuranti hisoblanişadi. Bu holatda ham ayblovlar saylovlarni soxtalaştiriş bilan boğliq, ayrim figurantlar aybini tan olgan, biroq Tramp emas. Bu iş iyul oyida töxtatilgan, öşanda prokuror Fani Uillis bu işni olib boriş uçun özi tayinlagan maxsus prokuror bilan uçraşgan.

Tramp Oq uyda bölib turar ekan, bu jinoiy işlar haqida qayğurmasa ham bölaveradi — amaldagi prezidentlarni jinoiy ta’qib qiliş AQŞ yuridik amaliyotiga zid.

Vakolatlari tugaşi arafasida esa nazariy jihatdan unga muammo tuğdirayotgan ştatlarning gubernatorlari tomonidan afv etilişi mumkin.

Tramp yutuği ksenofobiya ğalabasimi?

Trampning ğalabasi amerikaliklar uning «ksenofobiya, ayollardan jirkaniş, irqçilik, şafqatsizlik va nafrat» platformasini qöllaganini anglatadi, deyiladi Washington Post maqolasida.

Biroq, konservativ publitsistlar bunday ablovlarga javoban gap oddiy saylovçilarning toqatsizligida emas, Bayden ma’muriyati işlarni barbod qilganida deydi va Kamala Harris ham ulardan uzoqlaşa olmagan.

Boş muammolar qatorida ular çegaradagi xavfsizlik bilan boğliq vaziyat inqirozga uçragani va nolegal migratsiya darajasi oşib ketgani, şuningdek, amerikaliklar iqtisodiyotdan noroziligini keltirişadi. Garçi AQŞ iqtisodiyoti sönggi yillar içida ösgan, inflatsiya pandemiya çoğidagi sakraşlardan pasaygan, işsizlik rekord darajasi past körsatkiçlarga şönğigan bölsa ham, ijtimoiy sörovlarda qatnaşganlarning aksariyati Tramp vaqtida yaxşiroq yaşaşganini aytişgan.

Köplab saylovçilar Baydenning mamlakatni taşqi tahdidlardan himoya qila oliş qobiliyatidan köngli sovigan: U AQŞ taşqi dunyodagi birorta keng kölamli uruşlarda iştirok etmayotgan, faqat Afğonistondagi kiçik bir kontingentni ta’minlab turgan bir çoğda hokimiyat tepasiga kelgan edi. Endi esa mamlakat Ukraina va Yaqin Şarqdagi ikkita murakkab mojaroga juda yaqindan öralaşib qoldi va jang olib borayotgan ittifoqçilari va hamkorlarini qöllaş uçun milliardlab dollar sarflamoqda.

Harrisning mağlubiyati bu omillarning yiğindisi bölişi ham mumkin, biroq yanada çuqur reallikni yuzaga çiqarayotgandek.

Köplab respublikaçilar uçun Tramp mamlakatni qutqarib qoluvçi va töğri yölga qaytaruvçi topiniş figurasiga aylanib qolgan.

Bu sobiq prezident Barak Obama liberal amerikaliklar ongida qoldirgan izga öxşaydi. Bayden ham, Harris ham bunday şuhratga yaqinlaşa olmadi, ular şunçaki Trampga muqobil böliş uçun xizmat qilişdi. Obama va uning rafiqasi Mişel Harris uçun faol tarğibot işlari olib borişdi. Lekin byulletenlarda baribir ularning ismi yozilmagan edi.