Livanda majburiy köçganlar, Amirlikda öldirilgan ravvin va Rossiyadan çöçimayotgan AQŞ - kun dayjesti
|18:52 / 25.11.20248 5709 min
Ötgan kun davomida jahonda röy bergan eng asosiy voqealar va yangiliklar şarhi bilan kundalik xabarnomamizda taniştiramiz.
Ğazodagi vaziyat
Ğazo sektorida oziq-ovqat yetişmovçiligi kuçaymoqda.
Isroilning hujumlari va qamali tufayli Ğazo aholisi oziq-ovqat, ayniqsa, un yetişmovçiligiga duç kelmoqda. Bu holat oçarçilik xavfi sabab xalqaro hamjamiyatda jiddiy taşviş uyğotmoqda.
BMT vakili Stefan Dyujarrikning ma’lum qilişiça, Ğazoda humanitar yordamga suyanib işlayotgan 19 ta nonvoyxonadan faqat 7 tasi işlamoqda.
Isroil qamali zarur mahsulotlarning yetkazilişiga monelik qilmoqda, bu esa köplab nonvoyxonalarning faoliyatini töxtatişiga olib kelgan.
BMTning UNRWA taşkiloti ma’lumotiga köra, Ğazo aholisining unga bölgan ehtiyojining faqat 6 foizi nazorat-ötkaziş punktlari orqali qoplanmoqda.
Isroilning hujumlari yana qurbonlarga sabab bölmoqda.
Ğazo sektori markazida ikki uyga nisbatan amalga oşirilgan Isroil havo hujumlari oqibatida 6 falastinlik halok böldi, köplab kişi yaralandi.
Halok bölganlar orasida ikki nafar bola ham bor. Hujumlar Burayj va Al-Mağozi qoçoqlar lagerlariga nisbatan uyuştirilgan.
2023 yilning 7 oktyabridan buyon Isroilning Ğazo sektoriga amalga oşirgan hujumlari natijasida halok bölganlar soni 44 ming 211 nafarga yetgan.
Ğazo Soğliqni saqlaş vazirligi ma’lumotiga köra, 415 kundan beri Isroilning qurolli hujumlari töxtamay kelmoqda. Faqat sönggi kunning özida 35 kişi halok böldi, yana 94 kişi yaralandi.
Livandagi vaziyat
Isroilning hujumlari oqibatida Livanda majburiy köçirilgan aholi vakillari soni 1,8 milliondan oşdi.
Aniqroq aytiladigan bölsa, 2023 yil 8 oktyabrdan buyon Isroilning Livanga qarşi harbiy harakatlari natijasida 1 mln 862 ming 790 kişi öz uylarini tark etişga majbur böldi. Şulardan faqat 190 ming 102 nafari hukumat tomonidan taşkil etilgan boşpanalarga joylaştirilgan.
Hozirda mamlakat böylab 1177 ta vaqtinçalik turar joy markazlari faoliyat körsatmoqda, ulardan 976 tasi tölib bölgan. Bundan taşqari, 624 mingdan ortiq kişi Livandan Suriyaga köçib ötgan.
Mavzuga oid
Isroil armiyasi ötgan yilning 8 oktyabridan buyon Livan hududiga 14 mingga yaqin havo hujumi amalga oşirgan.
BAAda öldirilgan ravvin
BAA xavfsizlik xizmatlari va Isroilning «Mossad» xizmati BAA hududida ravvin Tsvi Koganning öldirilişi böyiça tergov-suriştiruv işlari olib bormoqda. Ravvin çorşanba kuni bedarak yöqolgan edi.
Isroilning rasmiy manbalari ma’lum qilişiça, Tsvi Kogan «Xabad» taşkiloti vakili bölib, BAAda öğirlangan.
«Mossad» Koganning Eron bilan boğliq guruh tomonidan öldirilganini taxmin qilmoqda. Tergovga köra, uşbu guruh Özbekiston fuqarolarini yollagan bölişi ham mumkin. Ular ravvinni öğirlab, öldirib, söngra Turkiyaga qoçgani gumon qilinmoqda. Ayni paytda gumondorlarning şaxsiga aniqlik kiritilgan.
Avvalroq BAA Içki işlar vazirligi ravvin Tsvi Koganning yaqinlari tomonidan uning yöqolganligi töğrisida xabar kelib tuşgani va uning ötgan payşanba kunidan beri aloqaga çiqmaganini ma’lum qilgan edi.
Bu orada Tsvi Koganning maşinasi, keyinroq uning jasadi ham topilgan. Hozir murdani örganiş jarayonlari olib borilmoqda.
Isroil Boş vaziri ofisi va taşqi işlar vazirligi öz qöşma bayonotida buni «antisemitça va terroristik harakat», deb atadi. Tsvi Kogan isroillik okkupatsion kuçlarning «Givati» brigadasida xizmat qilgan va BAAdagi yahudiy jamoasida ravvin yordamçisi lavozimida işlagan.
U Ğazo sektori markazida özining birinçi uyini qurişni va’da qilgan edi.
Rossiya-Ukraina uruşi
Rossiya hududi uzra 34 ukrain droni yöq qilindi. Rossiya Qurolli kuçlari dronlar Kursk, Lipetsk, Belgorod va Oryol oblastlari ustida urib tuşirilganini ma’lum qilmoqda.
Eng köp dron bir qismi ukrain askarlari tomonidan egallangan Kursk oblasti uzra urib tuşirilgani ta’kidlanmoqda — 27 ta. Kursk viloyati gubernatori Aleksey Smirnovning ma’lum qilişiça, rossiya havo hujumida mudofaa tizimlari uşbu hududda 2 ta ukrain raketacini ham yöq qilgan.
Ukraina ham Rossiyaning 50 ta dronini yöq qilganini ma’lum qildi. Ukraina qurolli kuçlarining xabariga köra, havo hujumidan himoya tizimlari Kiyev, Çerkassk, Kirovograd, Çernihiv, Sumi, Poltava va Jitomir oblastlari uzra dronlarni urib tuşirgan.
Bu orada Ukraina Ğarbdan yangi HHH tizimlarini sörayotgani ma’lum qilindi.
Ukraina taşqi işlar vaziri Andriy Sibiga Rossiyaning «Oreşnik» singari örta masofaga möljallangan ballistik raketalaridan himoyalaniş uçun Ğarbdan qöşimça HHH tizimlarini yetkazib berişni söragan.
«Ukraina şeriklari Rossiyaning şantajidan qörqmasdan, Ukrainaning havo hujumlaridan himoyasini kuçaytiriş uçun barça imkoniyatlarni işlatişi kerak», — deb yozgan Sibiga X ijtimoiy tarmoğidagi sahifasida.
Ukrainaga NATOga hali erta
AQŞ prezidenti Jo Bayden hozirça Ukrainaga NATOga qöşiliş taklifini yubormaslikka qaror qildi, deb yozmoqda Bloomberg agentligi. Oq uy qisqa muddatli istiqbolda bu taklifning muvaffaqiyatli çiqişi ehtimoli kamligini hisobga olgan holda, bu ğoyadan voz keçgan.
Bundan taşqari, Bayden ma’muriyati Donald Trampning 2025 yil 20 yanvarda bölib ötadigan inauguratsiyasigaça Ukraina uçun xavfsizlik böyiça ikki tomonlama kafolatlar işlab çiqişni rejalaştirmoqda.
Şu bilan birga, Oq uy va Pentagon Ukraina mudofaasi uçun Kongress tomonidan ajratilgan sönggi 9 milliard dollar mablağni tezlik bilan işlatişga harakat qilmoqda. Davlat kotibi Entoni Blinkenning ma’lum qilişiça, Bayden «har bir dollar öz vaqtida va maqsadli sarflanişini ta’minlaş»ga va’da bergan.
Vaşington Kiyevga zarur HHH tizimlari, artilleriya va zirhli texnika yetkazib berişga kafolat bermoqda.
Bloomberğga köra, Bayden Ukrainaga qurol-yaroğ yetkazib berişni köpaytirişda çeklovlarga ham duç kelmoqda. Qolgan mablağlar faqat Pentagon zaxirasidagi qurol-yaroğlarni işlatişga sarflanişi mumkin. Ammo bu zaxiralarning haddan taşqari qisqarişi AQŞning öz mudofaa qobiliyatiga xavf tuğdirişi mumkin.
AQŞ Rossiyadan çöçimayapti
17 noyabr kuni AQŞ prezidenti Jo Bayden Ukrainaga Rossiya hududi içkarisiga qarata uzoq masofaga möljallangan ATACMS raketa tizimlarini qöllaşga ruxsat bergan edi.
Ruxsat berilgandan keyin ikki kun içida Ukraina ATACMS raketalari orqali Rossiyaning Bryansk oblasti Karaçev şahri yaqinidagi qurol-aslaha omboriga sakkizta zarba berdi.
The Hill naşri muallifi Dov Zakhaymning fikriça, Baydenning bu qarorini uning prezidentlik muddati yakuniga yetib borayotgani va Rossiyaning yadroviy tahdidlaridan sönggi paytlarda qörqmasligi bilan izohlaş mumkin. Rossiyaning bunday tahdidlari hali amalga oşmagan.
Senator Lindsi Grehemning fikriça, Tramp Ukraina va Vaşington manfaatlariga mos ravişda uruşni tugatişi mumkin.
Gremga köra, Ukraina Yevropada eng katta kamyob va qimmatbaho yerosti resurslariga ega mamlakat. Uning bu resurslari qiymati 2 trlndan 7 trln dollargaça baholanadi.
Şuningdek, Ukraina rivojlanayotgan dunyo uçun oziq-ovqat ombori hisoblanadi, Afrikaga yuboriladigan barça oziq-ovqatning 50 foizi Ukrainadan boradi.
«Ukrainlar Rossiya emas, ularning biz bilan kelişuvga tayyorligi juda muhim. Şuning uçun, Rossiya bu hududni egallamasligiga işonç hosil qiliş bizning manfaatimizga javob beradi», — degan Grehem.
2050 yilgaça iqlim özgarişi
Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti boş direktori Tedros Adxanom Gebreyyesusning ta’kidlaşiça, 2050 yilga kelib iqlim özgarişi tufayli 1,2 milliardgaça odam öz uylarini tark etişga majbur bölişi mumkin.
Gebreyyesusning fikriça, iqlim inqirozi, avvalo, inson salomatligiga, ayniqsa, migrantlarga salbiy ta’sir körsatadi.
Gebreyyesus migrantlar salomatligi masalalarini BMTning Iqlim özgarişi böyiça Ramkali konvensiyasi tomonlarining 29-konferensiyasi deklaratsiyasiga va kelgusi COP yiğilişlariga kiritişni talab qildi.
Uning ta’kidlaşiça, tez özgarayotgan dunyoda barça uçun zarur tibbiy xizmatlarga kiriş imkoniyatini ta’minlaş uçun birgalikda işlaş juda muhim.
