AQŞdagi sirli dronlar: ular haqida nimalar ma’lum?

AQŞ hukumati Nyu Yorkka noma’lum dronlarni aniqlaş tizimini jönatişga qaror qilgan. Bu haqda Nyu York ştati gubernatori Keti Hoçul ma’lum qildi. Uning sözlariga köra, uşbu çora dronlar paydo bölişi sababli Styuart xalqaro aeroportida uçiş-qöniş yölagi vaqtinça yopilişi ortidan qöllangan.

«Mening qöşimça resurslarni ajratiş böyiça talablarimga javoban federal hamkorlarimiz Nyu Yorkka dronlarni aniqlaş tizimini yöllaşdi. Ştat hukumatlariga mayda dronlarga qarşi mustaqil kuraşiş uçun köproq vakolatlar beriş kerak», degan Keti Hoçul.

Şunga qaramasdan, FQB dronlarning jiddiy xavf tuğdirişiga şubha bilan qaramoqda.

Dronlar qanaqa körinişda?

11 dekabr kuni AQŞ Içki xavfsizlik vazirligi tomonidan ötkazilgan brifingdan söng Nyu Jyersi ştati yiğilişi a’zosi Doun Fantaziya uşbu dronlarni an’anaviy usullar bilan aniqlaş deyarli imkonsiz ekanini ta’kidladi.

Uning sözlariga köra, uşbu pilotsiz parvoz qurilmalarining diametri taxminan 1,8 metrni taşkil etadi, qoronğida çiroqlari öçirilgan holda harakatlanadi va bir-biri bilan «muvofiqlaştirilgan tarzda» parvoz qiladi.

13 dekabr kuni AQŞ Içki xavfsizlik vaziri Alexandro Mayorkas dronlar köpaygani haqidagi xabarlar sababi federal qonunlar 2023 yildan boşlab dronlarga tungi parvoz qilişga ruxsat bergani bilan boğliq bölişi mumkinligini bildirdi.

«Bu endi odamlar dronlarni oldingiga nisbatan köproq körayotganining asosiy sabablaridan biri bölişi mumkin», — degan Mayorkas öz bayonotida.

Dronlar xavf tuğdiradimi?

Amerikaning bir neça rasmiy idoralari vakillari jurnalistlar bilan suhbatda dronlar tomonidan xavf mavjudligini tasdiqlovçi dalillar yöqligini ta’kidlaşdi.

«Menimça, reaksiya biroz ortiqça böldi», — dedi FQB xodimlaridan biri.

Içki xavfsizlik vaziri Alexandro Mayorkas ABC News bilan suhbatda, «şimoliy-şarqda topilgan dronlar»ga boşqa davlatlar aloqasi haqida heç qanday ma’lumotga ega emasligini bildirdi.

«Biz uşbu masalani diqqat bilan örganmoqdamiz», — dedi u.

Mayorkasning qöşimça qilişiça, agar xavotirga sabab böladigan holatlar yuz bersa yoki boşqa davlatlar aralaşuvi yoki jinoiy faoliyat aniqlansa, ular bu haqda Amerika xalqini xabardor qilişadi.

Oq uy bayonoti: dronlar tahdid emas

16 dekabr kuni AQŞ prezidenti ma’muriyati milliy yoki jamoat xavfsizligi uçun tahdid aniqlanmaganini ma’lum qildi. Oq uyning strategik aloqalar böyiça koordinatori Jon Kirbiga köra, dronlar haqidagi xabarlarning aksariyati oddiy holatlar bilan boğliq.

«Bizningça bu xabarlarda qonuniy tijorat dronlari, havaskor qurilmalar, huquq-tartibot organlari dronlari, vertolyotlar yoki hattoki közga dron bölib köringan yulduzlar haqida söz borgan bölişi mumkin», — dedi Kirbi. Uning aytişiça, FQB 100 ga yaqin xabarni tekşirmoqda, lekin hozirgaça heç qanday noqonuniy harakatlar yoki xavf aniqlanmagan.

Kirbi Oq uyning oçiqlikka intilişini ta’kidlab, şunday dedi: «Biz taxminlar yoki haddan taşqari şoşilinç xulosalarga örin qoldirmaymiz. Faqat aniq ma’lumotni taqdim etamiz».

Pentagon vakili general-mayor Patrik Rayder har kuni AQŞ havosida minglab dronlar uçayotgani va bu odatiy hol ekanini aytdi. «Dronlarni köriş xavfsizlikka tahdid yoki zararli faoliyatdan nişona emas», — dedi u.

FQB va Içki xavfsizlik vazirligi 12 dekabr kuni tarqatgan bayonotga köra, topilgan dronlar milliy yoki jamoat xavfsizligiga tahdid soladigan heç qanday dalil yöq. FQBning ta’kidlaşiça, aksariyat hollarda dron deb qabul qilingan narsalar uçuvçi boşqarayotgan samolyotlar bölgan. 2023 yil noyabridan buyon FQBga bu borada beş mingga yaqin xabar kelib tuşgan bölib, faqat 100 tasi tekşirişga arzirli deb topilgan.

Tramp nima dedi?

AQŞning saylangan prezidenti Donald Tramp 16 dekabr kuni matbuot anjumanida hukumat dronlar bilan boğliq vaziyatdan xabardor ekanini ta’kidladi.

«Bizning harbiylar ularning qayerdan uçib çiqqanini bilişadi. Agar garajdan uçgan bölsa, u yerga qaytib kirişlari mumkin. Harbiylarimiz dron qayerdan kelganini va qaysi yönalişda uçib ketayotganini biladi, lekin bu haqda heç narsa aytmoqçi emas», degan Tramp.

Tramp özining ijtimoiy tarmoqlardagi postida Jo Bayden ma’muriyatini mavjud ma’lumotlarni oşkor qilişga yoki dronlarni urib tuşirişga çaqirdi: «Har bir hududda ğalati dronlar kuzatilmoqda. Bundan hukumatimiz bexabarmi? Men bunga işonmayman! Jamoatçilikka aniq ma’lumot bering yoki ularni zudlik bilan urib tuşiring!»

Demokrat senator Riçard Blyumental ham dronlarni zarurat bölsa, urib tuşirişni taklif qildi. Uning fikriça, dronlarni radioelektron kuraş vositalari orqali zararsizlantiriş mumkin va bu havoda ularni fizikaning öziga xos usullari bilan yöq qilişdan xavfsizroqdir.

FQB va Nyu Jyersi politsiyasi fuqarolarni dronlarga qarata öq uzmaslikka çaqirdi, çunki bu ortiqça xavf tuğdirişi mumkin. Masalan, havoda dron deb qabul qilingan samolyotlarga zarar yetkazilişi mumkin. Ba’zi aholi lazer vositalaridan foydalanib, samolyotlarning uçuvçilari közini qamaştirgan holatlar ham kuzatilgan.

Oq uy vakili Jon Kirbining aytişiça, AQŞda 1 milliondan ortiq dronlar mavjud va ularning minglab turlari har kuni havoda uçadi.

Fuqarolik aviatsiyasi boşqarmasi ma’lumotlariga köra, 792 ming dron rasman röyxatdan ötgan bölib, ularning yarmidan tijorat, yarmidan esa havaskorlik maqsadlarda foydalaniladi. Dronlar asosan suratga oliş, qişloq xöjaligi, huquqni muhofaza qiliş sohalarida foydalaniladi. Boşqarma ma’lumotlariga köra, 122 metr balandlikdan pastdagi uçişlar köp hollarda maxsus ruxsat talab etmaydi.

Dronlar qayerdan uçib kelgan?

Noma’lum pilotsiz parvoz qurilmalarining qayerdan uçib kelgani yoki ularni kim boşqarayotgani aniq emas. Nyu Jyersi ştatidagi respublikaçi vakil Jyeff Van Dryuning fikriça, bu dronlar Atlantikada turgan Eronning «ona kemasi»dan uçirilgan bölişi mumkin.

Biroq Illinoys ştatidagi demokrat Raja Krişnamurtining ta’kidlaşiça, dronlar uçirilişida Xitoy iştiroki ehtimoli ham yöq emas.

Pentagon uşbu taxminlarni rad etdi. 11 dekabr kuni Fox News telekanaliga bergan intervyusida Van Dryuning «Eron kemasi» haqidagi gaplariga Pentagonning matbuot kotibi Sabrina Singh şunday javob berdi:

«AQŞning şarqiy sohili yaqinida heç qanday Eron kemasi yöq. Qolaversa, bunday «ona kema» dronlarni AQŞga uçirayotgani haqidagi fikrlar mutlaqo notöğri».

Garçi, AQŞ hukumati fuqarolarni tinçlanişga çaqirgan bölsa-da, mahalliy amaldorlar va siyosatçilar pilotsiz parvoz qurilmalari haqida köproq ma’lumot beriş va suriştiruv uçun qöşimça resurslar ajratişni talab qilmoqda.

The Wall Street Journal xabariga köra, AQŞning şarqiy sohili böylab köplab amaldorlar hukumatdan noqonuniy uçayotgan dronlarni yöq qiliş huquqini ham talab qilmoqda.