Jismoniy şaxslarning xorijdan tovar olib kirişiga çeklovlar kuçaytirilganiga izoh berildi

Ulardan ayrimlari bir oyda 100 martagaça çegarani kesib ötayotganini inobatga olsak, öz ehtiyoji uçun degan niqob ostida aslida tijorat maqsadidagi tovarlarni taşişayotgani oydinlaşadi.

Natijada, taşmaçilar kömagida yirik partiyadagi tovarlar mayda partiyalarda heç qanday bojxona tölovlarisiz Özbekiston içki bozoriga kirib kelmoqda”, – deyiladi Bojxona qömitasi bayonotida.

Qömitaga köra, xorijiy mamlakatlarga tijorat maqsadida boruvçi yölovçilar va ular tomonidan sodir etilgan xuquqbuzarliklar soni sönggi yillarda karrasiga oşib bormoqda.

“Ayrim yölovçilar bir yil davomida örtaça 100-150 tagaça parvozlarni amalga oşirganidan körinib turibdi-ki, ular havo yöllari orqali tijorat tovarlarini şaxsiy ehtiyoj uçun niqobi ostida olib kirişayotgani ma’lum böladi. Ularning umumiy soni birgina poytaxt aeroportida 500 nafardan oşadi. Uşbu yölovçilarning har biri yiliga örtaça 2-3 tonnagaça oğirlikdagi tovarlarni olib kirişmoqda”, – deyiladi rasmiy izohda.

Qayd etilişiça, amaldagi qonunçilikda çegara bojxona postlari orqali tovarlarni notijorat tovar niqobi ostida noqonuniy olib ötiş uçun ma’muriy va jinoiy javobgarlik nazarda tutilgan. 2024 yilda çegara bojxona postlari orqali harakatlangan 600 nafarga yaqin şaxs ana şu huquqbuzarlikni takror va takror sodir etgan. Natijada, ayrim fuqarolar ayni şu turdagi huquqbuzarliklarni sodir etgani uçun bir yilda örtaça 10-20 marta javobgarlikka tortilgan.

2024 yilda, şuningdek, çegara bojxona postlarida “yaşil” yölak orqali harakatlangan 1 190 nafar jismoniy şaxs tomonidan 21 mlrd sömga yaqin tovarlarni noqonuniy olib ötişga bölgan urinişlar aniqlangan.

Bojxona qömitasi kurerlik xizmati orqali yetkazib beriş tartibidagi özgarişlarni ham xalqaro tajriba bilan izohlagan. Yangi tartibga köra, jismoniy şaxslarga kurerlik jönatmalari orqali bir oyda 200 AQŞ dollari qiymatidagi tovarlarni bojsiz olib kiriş mumkin böldi. Ilgari bu me’yor bir çorakda 1000 AQŞ dollarini taşkil qilar edi.

“Tahlillarga köra, bugungi kunda respublikamizga kirib kelayotgan kurerlik jönatmalarining örtaça qiymati 200 AQŞ dollarini taşkil qiladi. Yuqoridagi me’yorni belgilaşda şunga asoslandi.

Yana xorijiy tajribaga yuzlanamiz – tovarlarni kurerlik jönatmalari orqali bojsiz olib kiriş me’yorlari Xitoyda 288 AQŞ dollari, Janubiy Koreyada 150 AQŞ dollari, Gruziyada 125 AQŞ dollari, Ukrainada 100 yevro, Buyuk Britaniyada 188 AQŞ dollari, Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida 41-175 AQŞ dollari va Turkiyada 79 AQŞ dollarini taşkil qiladi”, – deyiladi qömita axborotida.

Qayd etilişiça, kurerlik jönatmalari orqali tovarlarni bojsiz olib kiriş normasini suiste’mol qilgan holda, tovarlarni “notijorat” niqobi ostida olib kirişga urinişlar ortgan. 2023-2024 yillarda 1,1 mingta holatda 8,3 mlrd sömlik bojxona qoidalari buzilişi aniqlangan.

“Nomiga jönatmalar yuborilgan fuqarolarning şaxsi örganilganida ular orasida vafot etgan şaxslar ham aniqlangan, aksariyat hollarda esa fuqarolar nomiga çet eldan jönatma kelganidan xabarlari ham yöq bölib çiqdi.

Bunda, tovarlarni mayda partiyalarga bölib, fuqarolarning şaxsga doir (pasport) ma’lumotlaridan noqonuniy foydalanib soxta yuk-kuzatuv hujjatlari bilan mamlakatimizga olib kiriş sxemasi qöllanilmoqda”, deya qayd etgan Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Bojxona qömitasi.

Iqtisodçilar munosabati

Texas universiteti assistent-professori, iqtisodçi Botir Qobilovning fikriça, Özbekistonda jismoniy şaxslarning xorijdan tovar olib kirişi limitlari pasaytirilgani “yaxşilikka emas”.

“Bunday işlar umuman yaxşilikka emas. Afsus”, – deya izoh qoldirdi u Telegram-kanalida.

Iqtisodçi Otabek Bakirov rasmiylarni oqibatlarga emas, sabablarga e’tibor qaratişga çaqirdi. Uning sözlariga köra, “taşmaçilik” – sun’iy tarzda yaratilgan muammoning oqibati. Bu muammo esa – rasmiy import uçun bojlarning yuqoriligi bilan boğliq.

“Nima uçun uzoqqa bormaylik, qöşni qardoş qozoqlar va qirğizlar şunaqa siz aytgandek “taşmaçilik” bilan şuğullanmaydi? Nima uçun Dubay yo Istanbul aeroportlarida faqat özbekistonliklar özlari bilan boşqa yölovçilarni ham tovar “taşmaçiligi”ga jalb qilişadi? Bir öylab köring. Bilasiz-ku sabablarini.

Balki ajdarho bojlar mavjudligi tufaylidir? Bir töda “mahalliylaştiruvçilar” va mahalliy “importyorlar” foydasiga kiritilgan ajdarho bojlarni olib taşlang. Işoning, heç kim çegara oşib telefon-u, konditsioner olgani qöşni davlatlarga bormaydi. Normal davlatlardagi kabi tovarlar özaro raqobatlaşuvçi va eng optimal import kanallari orqali kirib keladi, soğlom bozor paydo böladi. Iste’molçi kambağallaşmaydi”, – deya rasmiylarga murojaat qildi Otabek Bakirov.