PISA tadqiqotida prezident maktablari ham qatnaşayotgani muhokamalarni keltirib çiqardi

Kun.uz manbalariga köra, testlarda iştirok etayotgan maktablar orasida çindan ham prezident va ixtisoslaştirilgan maktablar mavjud. Ammo ular ataylab tanlab olinmagani, har bir bosqiç uçun alohida protokol borligi aytilmoqda.

MMTV rasmiysi esa Kun.uz söroviga javoban holat yuzasidan axborot tayyorlanayotgani, tez orada rasmiy munosabat e’lon qilinişini bildirdi.

“Prezident maktablari alohida qatlam deb olinişi kerak edi”

Yana bir ta’lim mutaxassisi Komil Jalilov PISA'da maktablar qanday tanlab olinişiga e’tibor qaratdi. Uning ta’kidlaşiça, tadqiqotda ikki bosqiçli stratifikatsiya qilingan tanlaş metodidan foydalaniladi.

“Bu degani – maktablar turli xususiyatlariga köra (şahar / qişloq, oddiy / ixtisoslaşgan, maktab hajmi, öquvçilarning kelib çiqişi va hokazo) stratalarga (kategoriyalarga) bölinadi. Masalan, mamlakatda qişloq maktablari uluşi 60 foiz. Demak, tanlanmaga tuşgan qişloq maktablari soni şu nisbatni aks ettirişi kerak.

Agar mamlakatda öquvçilarni qobiliyatiga köra ajratadigan yoki alohida öquv dasturlari böyiça öqitadigan maktablar bölsa, ular alohida kategoriya deb olinadi. Ya’ni oddiy til bilan aytganda, prezident maktablari alohida qatlam deb olinib, ularning içidan neçtadir maktab (bu maktabdagi öquvçilar sonining mamlakatdagi umumiy öquvçilar sonidagi uluşini hisobga olgan holda) tasodifan tanlab olinişi kerak edi”, – deydi u.

“Bu butun tizim körsatkiçlarini sezilarli darajada özgartiriş uçun yetarli emas”

Ta’limni rivojlantiriş respublika ilmiy-metodik markazi xodimi Raşid Tojiboyevga köra, prezident maktablari tasodifiy tanlab olinmagan, balki ularning barçasi ingliz tilida imtihon topşiriş imkonini ta’minlaş maqsadida maxsus jalb qilingan.

Tojiboyev maxsus tanlanganlar milliy körsatkiçlarga “sezilarli ta’sir qilolmaydi”deb hisoblaşini bildirdi.

“Statistik jihatdan qaralganda, prezident maktablari öquvçilari umumiy iştirokçilarning 3,8 foizini taşkil qilişi mumkin. Agar uşbu öquvçilarning barçasi PISA testida eng yuqori 6-darajaga erişgan taqdirda ham, bu umumiy milliy ballar körsatkiçi taxminan 15 ballga oşişiga olib kelişi mumkin. Bu esa butun tizim körsatkiçlarini sezilarli darajada özgartirişi uçun yetarli emas. Amalda 6-darajani oliş ham oson emas, Nazarboyev maktablari tajribasiga köra, eng yaxşi şaroitdagi öquvçilar ham bu darajaga ommaviy yetişa olişmagan”, – deydi u.

Tojiboyevga köra, prezident maktablarining PISA tadqiqotidagi iştiroki, ta’lim tizimidagi imkoniyatlar tengsizligi muammosini oçib beradi. Bu maktablarga ajratilayotgan moliyaviy resurslar va ular bilan boşqa maktablar örtasidagi tafovut qanday natija berayotgani haqida çuqurroq tahlil qiliş imkonini beradi.

“Tadqiqotlar şuni körsatadiki, PISA natijalari bilan mamlakatlarning YaIM örtasida ijobiy korrelyatsiya mavjud. Iqtisodiyoti barqaror va rivojlangan davlatlarda öquvçilarning PISA baholari ham yuqoriroq böladi.

Unga köra, agar mamlakat 4 yil davomida ta’limga ajratiladigan mablağni har yili 7–8 foizga oşirib borganda, PISA testlaridagi örtaça ballarda 3,2 foizlik ösiş kuzatiladi. Bu PISA tizimidagi standart oğişga köra taxminan 3 yoki 4 ball demakdir.

Özbekiston misolida qaralganda, agar 2026 yildan boşlab ta’lim budjeti hozirgi 59 trillion sömdan har yili 8 foizga oşirib borilib, 2029 yilda 80 trillion sömga yetkazilsa, bu katta sarmoya evaziga PISA matematika böyiça ballar atigi 3–4 ballga oşişi mumkin. Bu esa Özbekistonning 2030 yilgaça PISA natijalari böyiça top-30 davlat qatoriga kiriş maqsadini söroq ostiga qöyadi”, – deydi Raşid Tojiboyev.

Respublika ta’lim markazi vakili ayrim tanlab olingan maktab öquvçilari öqituvçilar tomonidan testlarga oldindan tayyorlantirilayotgani haqidagi xabarlarga ham munosabat bildirdi. “Agar bu holat tasdiqlansa, bu baholaş natijalarining işonçliligiga salbiy ta’sir körsatişi mumkin”, – dedi u.

Tarmoqda tarqalgan, tasdiqlanmagan miş-mişlarda tanlab olingan maktablarda 8-sinf öquvçilari boşqa darslardan ozod qilinib, PISA imtihonlariga tayyorlantirilayotgani, ularni öqitişga boşqa maktablarning öqituvçilari ham jalb etilayotgani haqida söz boradi.

Eslatib ötamiz, Özbekiston PISA tadqiqotida ilk marta 2022 yilda iştirok etib, past natijalarni qayd etgan edi. Özbekistonlik bolalar 81 ta mamlakat orasida matematika böyiça 72-örinni, tabiiy fanlar va öqiş savodxonligi yönalişlarida 80-örinni egallagandi.