Trampning «muhim bayonoti». Kiyevga – qurollar, Moskvaning savdo hamkorlariga 100 foizlik bojlar bilan tahdid
|17:01 / 15.07.202511 23611 min
AQŞ prezidenti Donald Tramp Moskvani 50 kun içida Ukraina mojarosini hal qilişga çaqirdi, aks holda Rossiya va uning savdo hamkorlariga 100 foiz miqdorida ikkilamçi sanksiyalar joriy etişini ta’kidladi. Bundan taşqari, AQŞ va NATO Kiyevga «çindan ham ulkan miqdorda qurol-yaroğ» yetkazib berişga kelişib olgan.
Foto: APFoto: AP
Oval kabinetda NATO Boş kotibi Mark Ryutte bilan uçraşgan Donald Tramp Vladimir Putindan hafsalasi pir bölganini va Ukrainadagi mojaroni hal qiliş böyiça Moskvaning pozitsiyasidan norozi ekanini ma’lum qildi.
«Biz juda, juda norozimiz. Agar 50 kun içida tinçlik kelişuviga erişa olmasak, juda katta bojlar kiritamiz. Tariflar 100 foiz atrofida böladi», dedi Tramp va bular Rossiyaning savdo hamkorlariga qaratilgan «ikkilamçi tariflar» bölişini qöşimça qildi.
«Prezident Putindan hafsalam pir böldi, çunki biz ikki oy oldin kelişuvga erişamiz deb öylagandim, ammo bu kelişuvga erişilmaydiganga öxşaydi. Şundan kelib çiqib, 50 kun içida kelişuvga erişilmasa, ikkilamçi bojlarni joriy etişni rejalaştiryapmiz. Hammasi juda oddiy… Umid qilamanki, bunday qilişga töğri kelmaydi», – degan Oq uy rahbari.
AQŞ yetakçisiga köra, u Rossiya bilan uruş böyiça «taxminan tört marta» kelişuvga yaqin kelganini his qilgan. Biroq bu amalga oşmagan.
«Biz hozirça kelişa olmagan yagona davlat — Rossiya… Nazarimda, biz allaqaçon tört marta bitim tuzgandik, endi esa uni tuziş haqida gapirişda davom etmoqdamiz.
Men [Putin] bilan köp gaplaşaman, göşakni qöyaman va „Bu yaxşi telefon suhbati böldi“, deyman. Keyin esa Kiyev yoki boşqa bir şaharga raketalar uçirişadi. Bu uç-tört marta sodir bölganda, siz [Putin bilan] bu suhbatlar heç qanday ma’noga ega emasligini tuşunasiz.
Men uyga kelib, birinçi xonimga şunday deyman: «Bugun men Vladimir bilan gaplaşdim. Ajoyib suhbat qurdik. U esa hozirgina navbatdagi şaharga hujum qilinganini aytadi», degan Tramp.
AQŞ prezidenti şuningdek, Ukrainaga milliardlab dollarlik harbiy texnika taqdim etilişini ma’lum qildi: Vaşington «eng yuqori sifatli qurollarni işlab çiqariş» va ularni NATOga yuborişni rejalaştirmoqda, keyin esa alyans ularni «kerakli joy»ga yuboradi.
Reuters agentligi yozişiça, bu harbiy jönatmalar raketa tizimlari va Patriot batareyalarini öz içiga oladi.
«Bu batareyalarning töliq töplami», – dedi Tramp undan aynan Patriot raketalarini yetkazib berasizmi, deb söraşganida.
U boşqa davlatlar tomonidan buyurtma qilingan 17 ta Patriot batareyasining bir qismi yoki barçasi Ukrainaga «juda tez fursatlarda» jönatilişi mumkinligini ta’kidlagan.
Trampning sabri tugadimi?
Mavzuga oid
Biroq, tahlilçilar fikriça, Tramp tomonidan ajratilgan 50 kun juda uzoq muddat bölib, Kremlga manyovr qiliş uçun juda katta imkoniyat beradi.
Bundan taşqari, şu paytgaça Putinga ultimatumlar heç qanday natija bermagan.
«Bir qaraşda Oq uyning bugungi bayonotlari Ukrainani nihoyatda umidlantiradi. Kiyev va’da qilingan mudofaa qurollari uning hududida paydo bölganini körganda yanada ruhlanadi, – deb yozadi BBC ning xavfsizlik masalalari böyiça muxbiri Frenk Gardner. – Ammo Rossiya prezidenti Trampning öt oçişni töxtatiş töğrisidagi 50 kunlik ultimatumiga kelsak, biz buni allaqaçon boşdan keçirganmiz va katta umidlar prezidentlar Tramp va Putin tomonidan birgalikda yöqqa çiqarilgan».
U, şuningdek, may oyida Yevropaning törtta eng yirik davlati – Fransiya, Germaniya, Buyuk Britaniya va Polşa rahbarlari Kiyevda bölib, Moskvaga öt oçişni töxtatiş, aks holda qattiq sanksiyalar qöllaş böyiça ultimatum qöyganini eslatdi.
Öşanda Vladimir Putin bunga javoban Istanbulda Ukraina bilan «töğridan töğri muzokaralar» ötkazişni taklif qilgandi, Tramp esa amalda Ukraina prezidentiga Turkiyaga kelişni buyurgandi. Zelenskiy Turkiyaga keldi, Putin kelmadi, Tramp esa indamadi.
Bu safar hammasi boşqaça bölişi mumkin, deb hisoblaydi Gardner, çunki Donald Tramp heç bölmaganda omma oldida Rossiya yetakçisidan noroziligini bildirmoqda.
«Ammo 50 kun Kremlga manyovr qiliş uçun yetarliça kenglik, tahdidli sanksiyalarga qarşi çoralar tayyorlaş uçun vaqt beradi. Hozirgi harbiy harakatlar sur’atida 50 kun içida Rossiya nazariy jihatdan tungi bombardimonlar paytida Ukrainaga 25 mingtagaça dron va raketalar uçirişi mumkin», – deya fikr yuritadi Gardner.
BBC’ning Şimoliy Amerika böyiça muxbiri Entoni Zurker öz şarhida Oq uyning taşqi siyosatidagi keskin burilişga e’tibor qaratadi.
Zurkerning fikriça, bunga Trampning şunçaki sabr kosasi tölgani sabab bölgan. Aprel oyidayoq AQŞ prezidenti Vladimir Putin Ukrainadagi uruşni töxtatişdan, jumladan, tinç aholi obektlarini bombardimon qilişni davom ettirişdan çin dildan manfaatdormi, degan savolni bera boşlagan edi.
«Menimça, u uruşni töxtatişni istamayotganga öxşaydi, u şunçaki meni manipulyatsiya qilyapti», deb yozgandi Tramp öşanda Truth Social ijtimoiy tarmoğida.
Endi Tramp nafaqat qurol va’da qilmoqda, balki Rossiyaning öziga ham, Moskva bilan biznes olib borayotganlarga ham bojlar bilan tahdid qilmoqda.
Va, aftidan, bunday buriliş AQŞning barça siyosiy kuçlariga ma’qul.
Senatning Xalqaro munosabatlar qömitasi rahbariyatiga kiruvçi demokrat senator Jin Şahin duşanba kuni «prezident nihoyat Ukraina masalasida öziga kelayotgani» haqida gapirdi.
«Bu bayonot [qurol-yaroğ yetkazib beriş töğrisida] NATO Putinning Ukrainaga qarşi bosqinçilik uruşi va uning ittifoqimizga putur yetkazişga urinişlari qarşisida ortga çekinmasligini körsatuvçi kuçli signaldir», – dedi u.
Tramp yangi sanksiyalarni qanday vakolatlar asosida joriy etmoqçi ekani haqidagi savolga aniq javob bermagan bölsa-da, Kongress Rossiyani murosasizlik uçun jazolaşning yangi usullarini taqdim etadigan yangi qonun qabul qilişga tayyor körinadi, deydi Vaşingtondan Entoni Zurker.
«Rossiyaga nisbatan bu qadam prezident irodasining mustahkamligi uçun yangi sinov böladi va bir vaqtning özida uning „Birinçi navbatda Amerika“ şioriga ergaşuvçilarning loyalligini tekşiradi», – deb yozadi Zurker.
Ittifoqçilar reaksiyasi
NATO boş kotibi Mark Ryutte bu qarorni «çinakamiga katta voqea» deb atadi. Uning sözlariga köra, bu Ukraina havo hujumidan mudofaa, raketalar va öq-dorilar uçun «haqiqatan ham katta miqdordagi harbiy texnika» olişi mumkinligini anglatadi.
«Agar men Vladimir Putinning örnida bölganimda va yaqin 50 kun içida nima rejalaştirilayotganini eşitganimda, Ukraina bilan muzokaralar stoliga ötiriş kerakligi haqida öylagan bölardim», – dedi Ryutte.
U Tramp Ukrainaga Rossiyaga qarşi mudofaa qobiliyatini saqlab qoliş imkonini beradigan qaror qabul qilgani va buning uçun yevropaliklar tölaşini qöşimça qilgan. AQŞ prezidenti esa bunga javoban bu «mutlaqo mantiqiy» ekanini aytdi.
BBC diplomatik muxbiri Pol Adams Tramp prezidentlik lavozimiga qaytganidan keyin birinçi marta Kiyevga Amerikaning yangi qurollarini taqdim etişiga urğu qaratdi.
«Bir neça oy davom etgan oğriqli muzokaralardan keyin AQŞ NATOning boşqa a’zolariga qurol sotadigan, ular esa keyin uni Kiyevga beradigan böldi. Ukraina qurol oladi. AQŞ bundan foyda köradi. Hamma mamnun», – deb yozadi Adams.
Yevropa Ittifoqi taşqi siyosat idorasi rahbari Kaya Kallas AQŞ prezidentining Rossiyaga nisbatan qat’iyroq pozitsiyasini olqişladi, biroq 50 kunlik ultimatum «juda uzoq» ekanini aytdi.
«Prezident Trampning Rossiyaga nisbatan qat’iy pozitsiyada ekani juda ijobiy. Boşqa tomondan, ular har kuni begunoh fuqarolarni öldirayotganini hisobga olsak, 50 kun juda uzoq muddat», – dedi Kallas xonim jurnalistlarga.
Ukrainaga va’da qilingan Patriot tizimlari
Sönggi oylarda Ukraina Ğarb ittifoqçilaridan öz şaharlarini havo hujumlaridan himoya qiliş uçun köproq Amerikaning Patriot havo mudofaa tizimlarini taqdim etişni söramoqda (bunday majmualar boşqa tizimlardan farqli ölaroq, ballistik raketalarni ham tutib qolişga qodir).
Tramp qöşimça Patriot tizimlarini topişga urinib körişini bir neça bor aytgan, biroq buni amalga oşiriş oson emasligi, çunki ularga talab juda katta ekanini ta’kidlagan.
Ukrainaga Amerika qurollarini yetkazib beriş uçun yevropalik ittifoqçilar pul tölaşi sxemasini Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy iyun oyida NATO sammitida taklif qilgandi.
Rimdagi sammit çoğida Germaniya kansleri Fridrix Mers Berlin AQŞdan Patriot komplekslarini sotib olişga va ularni Ukrainaga yetkazib berişga tayyorligini aytdi va ötgan hafta Trampdan buni söraganini bildirdi. «Amerikaliklarning özlariga ba’zilari kerak, lekin ularda köp... Hozirça yetkazib beriş amalga oşirilişi yoki yöqligi hal qilinmagan», – dedi u.
Ötgan hafta bu haqda Donald Trampning özi ham gapirdi.
«Biz ularga juda muhtoj bölgan „Patriotlar“ni yuboramiz, çunki Putin köpçilikni hayratda qoldirdi. U silliq gapiradi, keyin keçqurun hammani bombardimon qila boşlaydi. Ammo bu yerda kiçik muammo bor: bu menga yoqmayapti», – dedi Tramp yakşanba kuni jurnalistlarga.
Kreml Trampning AQŞ Kiyevga qöşimça qurol-yaroğ yuborişi haqidagi bayonotiga izoh berib, Ukrainaga qurol-yaroğ yetkazib beriş «davom etgani va davom etayotgani»dan kelib çiqişini aytdi.
Rossiya prezidenti matbuot kotibi Dmitriy Peskov Vaşington tomonidan «qimmatga tuşiş va hokazolar haqida köp gapirilgani», ammo qurol-yaroğ va öq-dorilar jönatilişi töxtamayotganini ta’kidlagan.
