Chikungunya – tropik va subtropik mintaqalarda uchraydigan virusli kasallik. U odamdan odamga o‘tmaydi, faqat chivin chaqishi orqali yuqishi mumkin.
Dastlab 1952 yilda Tanzaniyada aniqlangan. “Chikungunya” so‘zi makonde tilidan olingan bo‘lib, “bukchaytirib qo‘yadigan” degan ma’noni anglatadi, bu atama kasallik bo‘g‘im og‘rig‘i tufayli odamning bukchayib yurishiga ishora qiladi.
Asosan, Amerika, Afrika va Osiyoda uchraydi. Yevropada tarqalishi esa boshqa mintaqalardan virus yuqtirib qaytgan sayohatchilar va ularning yuklariga qo‘shilib kelgan chivinlar bilan bog‘liq.
Belgilari
Kasallik odamlarda kuchli isitma va bo‘g‘im og‘riqlari bilan namoyon bo‘ladi. Shuningdek, quyidagi simptomlar ham kuzatiladi:
- mushak og‘rig‘i;
- charchoq;
- toshma;
- bosh og‘rig‘i;
- ko‘ngil aynishi;
- bo‘g‘im shishi.
Bo‘g‘im og‘rig‘i, odatda, bir necha kun davom etadi, ammo ba’zan hafta, oy yoki hatto yillab o‘z ta’sirini ko‘rsatishi mumkin. Ayrim hollarda ko‘z, yurak va asab tizimi bilan bog‘liq asoratlar qoldirishi ehtimoli mavjud. Yangi tug‘ilgan chaqaloqlar va surunkali kasalligi bor keksa yoshdagilarga kuchliroq ta’sir ko‘rsatadi. Odam chikungunya kasalligidan bir marta tuzalganidan so‘ng, odatda, bu virusni qayta yuqtirib olmaydi, chunki tanada unga qarshi immunitet hosil bo‘ladi.
Tarqalishi
2025 yil boshidan iyul o‘rtalarigacha 16 mamlakatda jami 240 000 dan ortiq chikungunya holati hamda 90 ta o‘lim qayd etilgan.
Amerika mintaqasi. Virus tarqalishi eng ko‘p Braziliyada kuzatilgan – 185 553 ta. Boliviyada 4 721 ta, Argentinada 2 836 ta va Peruda 55 ta kasallanish holati aniqlangan.
Osiyo va Afrika mintaqasi. Hindiston, Shri-Lanka, Mavritaniya, Pokiston va Xitoy bo‘ylab jami 34 000 dan ortiq holat ro‘yxatga olingan. Xitoyning Guangdong viloyati, ayniqsa Foshan shahri iyun oyidan beri 7 000 dan ortiq infeksiya tarqalishi bilan epidemiya markaziga aylangan. Hududda keng ko‘lamli chora-tadbirlar amalga oshirilgan: bemorlar shifoxonalarda yotqizilgan, dronlar yordamida suv to‘planadigan joylar aniqlangan, shuningdek, chivin lichinkalarini yo‘q qiluvchi biologik usullar qo‘llangan.
