Ayollar yoki erkaklar - firibgarlar kimni ko‘proq aldashadi?

Kiberfiribgarliklar turlari nimalardan iborat?

Kiberfiribgarliklar internet orqali amalga oshiriladigan turli xil aldovlar bo‘lib, ularni bir nechta asosiy turlarga ajratish mumkin:

1.Romantik firibgarliklar (Romance Scams). Bu turda firibgarlar odatda, tanishuv saytlari yoki ijtimoiy tarmoqlarda soxta profil yaratadi, emotsional yaqinlik o‘rnatib, ishonch qozonadi, turli bahonalar bilan (kasallik, qarindoshining muammosi, aviabilet puli, vizani rasmiylashtirish va h.k.) pul so‘rashi mumkin.

Kimlar qurbon bo‘ladi?

• Yolg‘iz insonlar, yolg‘izlikni his qilganlar;
• Munosabat izlayotgan katta yoshli kishilar;
• Mehribon va ishonuvchan shaxslar, ko‘pincha ayollar.

Firibgarlar juda manipulyativ, muloyim, emotsional yondashadi. Suhbatlar haftalab, oylab davom etadi — inson bu aloqani haqiqiy deb hisoblaydi.

2. Investitsiya va moliyaviy firibgarliklar (Investment & Crypto Scams). Bu turdagi aldovlarda “oson daromad”, “yirik foyda” va’da qilinadi. Firibgarlar o‘zini treyder, investor yoki kriptovaluta mutaxassisi qilib ko‘rsatadi. Sizdan avval oz miqdorda pul so‘rashadi, keyin foyda ko‘rsatib, yanada ko‘proq mablag‘ talab qilishadi.

Kimlar qurbon bo‘ladi?

• Tez boyishni xohlaganlar;
• Moliyaviy savodxonligi past bo‘lganlar;
• Odatda, erkaklar va 30 yoshdan yuqori insonlar.

“Qonuniy” vebsaytlar va grafikalar orqali aldovga juda ishonchli ko‘rinish berishadi. Ilk tranzaksiyalar "muvaffaqiyatli" chiqqandek ko‘rsatiladi.

3. Online shopping scams (savdo aldovlari). Yolg‘on internet magazinlar yoki ijtimoiy tarmoqlardagi reklamalar orqali "arzon" tovarlar taklif etiladi. Pul to‘langanidan so‘ng tovar yetkazilmaydi yoki sifatsiz bo‘ladi. Ayrim hollarda shaxsiy ma’lumotlar ham o‘g‘irlanadi.

Kimlar qurbon bo‘ladi?

• Internet orqali tez-tez xarid qiladiganlar;
• Chegirmalar va "eksklyuziv takliflar"ga moyil bo‘lganlar.

4. Tech support scams (texnik yordam firibgarliklari). Firibgarlar o‘zini Microsoft, Apple yoki bankning “texnik xodimi” deb tanishtiradi. Kompyuteringizda virus bor deb aytilsa, sizdan dastur o‘rnatishni yoki qo‘shilishni so‘rashadi. So‘ngra pul talab qilinadi yoki sizning qurilmangiz nazoratiga ega bo‘lishadi.

Kimlar qurbon bo‘ladi?

• Axborot texnologiyalarini yaxshi bilmaydigan katta yoshdagi insonlar;
• Kompyuteridagi muammoni tez hal qilishni xohlaganlar.

Romantik firibgarliklarda ayollar, investitsion firibgarliklarda erkaklar ko‘proq aldanishadi

Har bir jins turli firibgarliklarga qarshi turli darajada rayeksiya bildiradi. Tadqiqotlar va statistika natijalariga ko‘ra, ayollar va erkaklar har xil turdagi kiberfiribgarliklarda qurbon bo‘lish ehtimoliga ega. Jinslarga ko‘ra firibgarliklarda qurbon bo‘lish tendensiyalari turlicha bo‘lishi mumkin.

Avstraliyaning ScamWatch ma’lumotiga ko‘ra, 2019 yilda romantik firibgarliklar bo‘yicha ayollar 54.9% hisobda, erkaklar esa 43.3% hisobda qurbon bo‘lgan. Bunda yalpi zarar summasining 75.3%i ayollarga tegishli, erkaklar ulushi esa 24.6%.

Biroq umumiy yo‘qotishlarga qaraganda erkaklar o‘rtacha ko‘proq pul yo‘qotgan. Milliard dollarlargacha zarar Avstraliya, AQSh kabi mamlakatlarda hisoblanmoqda, chunki erkaklar maxfiy investitsiya firibgarliklariga moyil bo‘lib, katta summada pullarni sarflamoqda.

Avstraliya misolida 2024 yilda romantik firibgarliklar bo‘yicha ayollar $20.1 mln, erkaklar esa $13.3 mln zarar ko‘rgan. Filippin poytaxti Manilada aniqlangan firibgarlik jinoyatida 5000 ga yaqin erkaklar kripto investitsiya va’dasi orqali aldangan. Investitsion firibgarliklarda 35 yoshdan katta erkaklar ko‘proq qurbon bo‘lishi aniqlangan.

Ilmiy tahlillar shuni ko‘rsatdiki, odatda emotsional jihatdan sezgir va ruhiy jihatdan qo‘llab-quvvatlash izlagan insonlar firibgarliklarda qurbon bo‘lish ehtimolini orttiradi.