Instagram ilk bor suratlar almashish platformasi sifatida paydo bo‘lgan bo‘lsa-da, hozirda hayotimizning ajralmas qismiga aylanib ulgurgan. Har kuni millionlab foydalanuvchilar unda surat, video, “story” va “reels”lar bilan bo‘lishadi va asosan, eng baxtli lahzalarini ulashadi. Xo‘sh, bu holat inson ruhiyatiga ijobiydan ko‘ra ko‘proq salbiy ta’sir ko‘rsatmayaptimikan?
Go‘zallik va mukammallik talabi
Instagram va shunga o‘xshash ijtimoiy tarmoqlar odamlarga o‘zini boshqalar bilan solishtirishni o‘rgatadi. Platformadagi surat va videolar ko‘pincha ideal qomat, qimmat mashinalar, hashamatli uylar, qiziqarli sayohatlar va mukammal hayot tarzini aks ettiradi. Shu sababli foydalanuvchi o‘zini doimiy ravishda boshqalar bilan taqqoslay boshlaydi. Oddiy kundalik hayot esa Instagramʼdagi “baxtli hayot”lar bilan solishtirganda zerikarli, ahamiyatsiz yoki past darajadagidek tuyuladi.
Psixologiyada bu jarayon ijtimoiy taqqoslash (social comparision) deb ataladi. Instagram’dan uzoq vaqt foydalanadigan shaxslarda o‘zini past baholash, tashqi ko‘rinishidan norozilik va “men yetarli emasman” degan tuyg‘u ko‘proq uchraydi. Ayniqsa, yoshlar va o‘smirlar “men kimman?” degan savolga javob izlayotgan davrda bu taqqoslashdan ko‘proq zarar ko‘rishi mumkin.
Instagramʼdagi idealizatsiyalangan hayotlar hammasi ham real vaziyatni aks ettirmaydi. Foydalanuvchi ularni haqiqiy hayot standarti sifatida qabul qilsa, ruhiy bosim oshadi, stress kuchayadi, oilaviy nizolar yuzaga kelishi mumkin va hatto turli sog‘liq muammolari ham paydo bo‘lishi ehtimoli bor.
Uzoq muddat davomida o‘zini boshqalar bilan solishtirib yashash erta qarish, uyqu buzilishi va ruhiy beqarorlikka olib keladi. Shuning uchun ijtimoiy tarmoqlarda go‘zallik va mukammallik talabi bilan bog‘liq kontentni ko‘rishda ongli bo‘lish muhim. Foydalanuvchi doimo yodda saqlashi kerakki, layklar va kuzatuvchilar soni, shuningdek, ideal hayot tasvirlari — bu faqat raqamlar va suratlar. Haqiqiy baxt insonning real hayoti, ichki tinchligi va munosabatlarida namoyon bo‘ladi.
Like va “follower”lar bosimi
Instagram’da “like” va “followers”lar soni ko‘pchilik uchun o‘zini qadrlash mezoniga aylanib qoldi. Oddiy raqamlar sifatida ko‘ringan bu ko‘rsatkichlar aslida inson ruhiyatiga kuchli ta’sir qiladi. Post kam layk to‘plasa, foydalanuvchi o‘zini qiziqarsiz, ortiqcha yoki e’tiborsiz his qiladi. Natijada kayfiyat pasayishi, tushkunlik, xavotir va o‘ziga nisbatan ishonchsizlik kuchayadi. Ko‘plab psixologik tadqiqotlarda qayd etilishicha, ayniqsa o‘smirlar va yoshlar tashqi baholashga ko‘proq bog‘lanadi, chunki ular identitetini shakllantirish jarayonida bo‘ladi.
