So‘nggi yillarda Toshkent dunyoning havosi eng iflos shaharlari qatoridan joy olib kelmoqda. Bu poytaxt hayoti uchun katta ekologik muammolardan biriga aylanyapti.
Sabablar
Poytaxt havosining ifloslanishiga bir nechta omillar sabab bo‘lmoqda. Eng asosiy manba – transport vositalaridan chiqadigan tutun va chiqindi gazlar. Poytaxtda mashinalar sonining yildan yilga ortishi havoga zararli moddalar chiqarilishini keskin kuchaytirgan. Qish mavsumida esa aholi va korxonalar tomonidan ko‘mir yoki past sifatli yoqilg‘idan foydalanish muammo ustiga muammo qo‘shadi. Qurilish maydonlaridagi chang-g‘ubor, yashil hududlarning qisqarishi, sanoat korxonalarining chiqindilari ham umumiy fonni yanada og‘irlashtiradi.
Iqlimshunos Erkin Abdulahatovga ko‘ra, Toshkentda 22-23 sentabr kunlari kuzatilayotgan havo ifloslanishi atmosfera oqimlarining almashinishi oqibatida ro‘y bermoqda. Uning aytishicha, ushbu davrda havoda chang zarrachalari ko‘payadi va bu tabiiy havo ifloslanishi hisoblanadi. Antisiklon sharoitida tongda va kechqurun havodagi chang miqdori ortishi mumkin.
Mutaxassisning ta’kidlashicha, joriy yil bahorining so‘nggi oyi va butun boshli yoz oylari o‘tgan yilgi shu davrga nisbatan juda issiq va favqulodda quruq bo‘ldi. Hatto, poytaxtda, masalan, so‘nggi to‘rt oyda yerni ho‘l qiluvchi yomg‘ir yog‘madi. Mazkur holat butun mintaqada shu kabi tamoyil bilan kuzatildi.
“Mintaqaga navbatdagi sovuq havo oqimlari kirib kelishi davomli frontold shamollarni keltirib chiqardi, bu esa ayrim hududlarda chang to‘zoni va chang bo‘ronlariga sabab bo‘ldi. Navbatdagi sovuq antitsiklonning 21–22 sentabr kunlari mintaqaga kirib kelishi natijasida respublikaning ko‘plab hududlarida chang bo‘ronlari kuzatildi. Xususan, 21 sentabr kuni voha va respublika markazlarida katta masshtabli chang bo‘ronlari sodir bo‘ldi, havoda mayda RM2.5 va RM10 zarrachalari miqdori keskin ortdi.
22 sentabr kuni Kaspiy dengizi orqali kirib kelgan noodatiy antitsiklonning sharqiy qismi frontold shamollar tufayli Qizilqum sharqi, Aydarko‘l ko‘llar tizimi va Jizzax g‘arbiy hududlarida ko‘tarilgan chang havo g‘arbga yo‘naldi. Shu kuni ikkinchi yarim kunida ayni yo‘nalishdagi shamol Chordara suv ombori atrofida shimolga burildi. Ushbu chang massasi Toshkentga soat 15:00 da yetib keldi. Kechki paytgacha, soat 19:00 gacha, poytaxt janubi-g‘arbidan chang oqimlari kirib kelishi davom etdi.
Toshkent xalqaro aeroportida soat 18:30 da ko‘rinish masofasi 4000 metrgacha pasaygan g‘ubor hodisasi qayd etildi. Joriy chang havo miqdori 2021 yil 4 noyabrdagi darajadan ancha past bo‘lsa-da, O‘zgidrometning poytaxt turli hududlariga o‘rnatilgan avtomat stansionar stansiyalari RM2.5 mayda zarrachalari miqdori ruxsat etilgan milliy standartdan 5–6 barobar oshganini qayd etdi
