Bugun ukrainaliklarning qanchasi urush tugashini xohlayapti – bu savolga ukrain xalqining o‘zida ham, Kiyevdagi siyosatchilarda ham javob bor. Bu javob sub’yektiv yoki xayoliy emas, u – professional va reprezentativ sotsiologik tadqiqotlar mahsuli. Axborot asrida ijtimoiy kayfiyatdan boxabar bo‘lib turish – xoh demokratik bo‘lsin, xoh avtoritar – barcha davlatlar uchun birdek hayotiy ahamiyatga ega.
Rossiya-Ukraina urushi boshlangan 2022 yilda 90 foizdan ortiq ukrainaliklar “to‘liq g‘alabaga erishuncha urushishimiz kerak!” degan fikrda edi. Bugun 69 foiz ukrainaliklar muzokaralar orqali urushni tezroq tugatish tarafdori. Shunday bo‘lsa-da, 67 foiz ukrainalik agar masala davlat mustaqilligi haqida ketsa, urushni davom ettirishga rozi.
41 foiz fransuzlar esa Fransiyada avtoritar boshqaruv bo‘lishiga rozi: “Agar kimdir hokimiyatda uzoq qolib, tartib o‘rnatsa, mas’uliyatni bo‘yniga olsa – bunga rozimiz”. Bu bilan fransuzlar keyingi 2 yilda 6 marta bosh vazir almashishi va muttasil inqirozlardan charchaganini bildirishmoqda.
Bu misollar – Ukrainadagi va Fransiyadagi ijtimoiy fikr, jamiyat kayfiyatini ifodalovchi so‘rovnomalardan parchalar edi. Dunyo davlatlarida jamoatchilik fikrini o‘rganish – sanoatlashgan va institutlashgan tartibda amalga oshiriladi. Nafaqat demokratiyalarda, balki o‘zining barqarorligini va rivojlanishini to‘g‘ri modellashtirish harakatidagi avtoritar davlatlar ham o‘zlaridagi jamoatchilik fikrini tizimli o‘rganadi, kerakli xulosalar chiqaradi, o‘z siyosatlarini to‘g‘rilab boradi.
Jamoatchilik fikrini o‘rganish deyarli bir asrdan beri mavjud. Bugun dunyoda juda taniqli jamoatchilik fikrini o‘rganish markazlari mavjud. Pew Research, RAND Corporation, Gallup, Chatham House, Levada-sentr va boshqalar professional tadqiqot markazlari sifatida nom qozongan.
Oldinlari reprezentativ, ya’ni aholining fikrini xolis ifodalovchi sotsiologik tadqiqotlar o‘tkazish ancha qimmat turardi. Keyingi vaqtlarda informatsion texnologiyalar rivoji, Big Data, ijtimoiy tarmoqlar – bularning barchasi aralash va mukammal jamoatchilik fikrini o‘rganishga imkon bermoqda. Ijtimoiy fikr va kayfiyatni o‘rganish – tez va nisbatan arzon bo‘lib bormoqda.
Nima uchun dunyo davlatlari ijtimoiy fikrni o‘rganib borishadi? Nafaqat biznes uchun, mijozlar nimalarni xohlashini bilish uchun. Balki siyosiy hokimiyatlar uchun odamlarning fikri, qarashi, kayfiyatini bilish – juda katta bilim va imkoniyatlar beradi. Ijtimoiy fikrni bilmaslik yoki bilib, inobatga olmaslik – katta inqirozlarga olib keladi. Mukammal bilish va to‘g‘ri ishlarni qilishga tayyor turish – mustahkam va mustahkam hokimiyatlar poydevori, asosi hisoblanadi.
