Germaniyaning Federal razvedka xizmati (BND) AQŞ prezidenti lavozimida bölgan davrda Barak Obamaning telefon suhbatlarini yillar davomida tinglagan. Obamaning Air Force One hukumat samolyoti (“birinçi raqamli bort”)da bölgan paytdagi suhbatlari ham kuzatuv ostiga tuşgani haqida yakşanba, 4 yanvar kuni Die Zeit gazetasi xabar berdi.
Gazeta manbalariga köra, BND samolyotdagi aloqa şifrlanişi yetarliça himoyalanmagani sababli muzokaralarga kiriş imkoniga ega bölgan. Siyosatçining telefon suhbatlari uçun, jumladan, Germaniya razvedkasiga ma’lum bölgan önga yaqin çastota işlatilgan — aynan şu holat BND'ga muntazam ravişda suhbatlarni kuzatib boriş imkonini bergan. Asosan, bu AQŞ prezidentining boşqa davlat rahbarlari hamda öz ma’muriyati a’zolari bilan bölgan suhbatlari edi.
OAV “birinçi raqamli bort”dagi aloqa kanallari qaysi paytdan boşlab buzib kirişga uçraganini aniq bilmaydi — Die Zeit ta’kidlaşiça, bu hatto Obamaning oldingi prezident kiçik Jorj Buş davrida ham sodir bölgan bölişi mumkin. Tinglaş işlari esa 2014 yilda töxtatilgan: nemis razvedkasi AQŞ davlat kotibi Hillari Klintonning telefon suhbatlarini ham tinglagan bölişi mumkinligi ma’lum bölganidan keyin, GFR kansleri idorasi bunday harakatlarni töxtatişni topşirgan.
Die Zeit yozişiça, Obama prezidentligi davrida AQŞ Berlin tomonidan rasman kuzatuvga sanksiya berilgan davlatlar röyxatiga kirmagan. Demak, öşa paytda GFR kansleri bölgan Angela Merkel, ehtimol, razvedka idorasining bunday harakatlaridan xabardor bölmagan. Şu sababli, gazeta ma’lumotlariga köra, Obamaning suhbatlari stenogrammalarini juda oz nusxada çop etişgan; ularga faqat razvedka xizmatidagi ayrim tanlangan rahbarlar kiriş huquqiga ega bölgan, öqib çiqqanidan söng esa bunday hujjatlar yöq qilingan. Biroq tinglaş orqali olingan ma’lumotlarni BND AQŞ pozitsiyasi böyiça tayyorlangan tahliliy baholaş materiallariga qöşgan va ularni kansler idorasiga yuborgan.
Voqeaning öta nozik tomoni şundaki, öşa davrning özida Merkel AQŞ razvedkasini — uning mobil telefoni tinglangani haqidagi janjal sabab qattiq tanqid qilgan edi. OAV yozişiça, kamida 2012–2014 yillarda AQŞ Milliy xavfsizlik agentligi — AQŞ razvedka hamjamiyati tarkibidagi Mudofaa vazirligi bölinmasi Germaniya, Şvetsiya, Norvegiya va Fransiyadagi yetakçi siyosatçilar hamda yuqori lavozimli amaldorlar, şu jumladan GFR kanslerini ham kuzatgan. Ayrim ma’lumotlarga köra, agentlikka tinglaşda Daniya maxsus xizmatlari yordam bergan.
Janjal fonida Merkel “döstlar ustida kuzatuv olib borişni qabul qilib bölmaydi” degan maşhur bayonotini aytgan. U, şuningdek, davlatlar “kuzatuv maniyasi oğirligi ostida qulab tuşişi” mumkinligini ta’kidlagan va Die Zeit eslatişiça, sodir bölgan voqeani GDRdagi “Ştazi” maxfiy politsiyasi faoliyati davridagi vaziyat bilan qiyoslagan.
