Die Zeit: BND yillar davomida Obamaning samolyotidan qo‘ng‘iroqlarni tinglab kelgan

Germaniyaning Federal razvedka xizmati (BND) AQSh prezidenti lavozimida bo‘lgan davrda Barak Obamaning telefon suhbatlarini yillar davomida tinglagan. Obamaning Air Force One hukumat samolyoti (“birinchi raqamli bort”)da bo‘lgan paytdagi suhbatlari ham kuzatuv ostiga tushgani haqida yakshanba, 4 yanvar kuni Die Zeit gazetasi xabar berdi.

Gazeta manbalariga ko‘ra, BND samolyotdagi aloqa shifrlanishi yetarlicha himoyalanmagani sababli muzokaralarga kirish imkoniga ega bo‘lgan. Siyosatchining telefon suhbatlari uchun, jumladan, Germaniya razvedkasiga ma’lum bo‘lgan o‘nga yaqin chastota ishlatilgan — aynan shu holat BND'ga muntazam ravishda suhbatlarni kuzatib borish imkonini bergan. Asosan, bu AQSh prezidentining boshqa davlat rahbarlari hamda o‘z ma’muriyati a’zolari bilan bo‘lgan suhbatlari edi.

OAV “birinchi raqamli bort”dagi aloqa kanallari qaysi paytdan boshlab buzib kirishga uchraganini aniq bilmaydi — Die Zeit ta’kidlashicha, bu hatto Obamaning oldingi prezident kichik Jorj Bush davrida ham sodir bo‘lgan bo‘lishi mumkin. Tinglash ishlari esa 2014 yilda to‘xtatilgan: nemis razvedkasi AQSh davlat kotibi Hillari Klintonning telefon suhbatlarini ham tinglagan bo‘lishi mumkinligi ma’lum bo‘lganidan keyin, GFR kansleri idorasi bunday harakatlarni to‘xtatishni topshirgan.

Die Zeit yozishicha, Obama prezidentligi davrida AQSh Berlin tomonidan rasman kuzatuvga sanksiya berilgan davlatlar ro‘yxatiga kirmagan. Demak, o‘sha paytda GFR kansleri bo‘lgan Angela Merkel, ehtimol, razvedka idorasining bunday harakatlaridan xabardor bo‘lmagan. Shu sababli, gazeta ma’lumotlariga ko‘ra, Obamaning suhbatlari stenogrammalarini juda oz nusxada chop etishgan; ularga faqat razvedka xizmatidagi ayrim tanlangan rahbarlar kirish huquqiga ega bo‘lgan, o‘qib chiqqanidan so‘ng esa bunday hujjatlar yo‘q qilingan. Biroq tinglash orqali olingan ma’lumotlarni BND AQSh pozitsiyasi bo‘yicha tayyorlangan tahliliy baholash materiallariga qo‘shgan va ularni kansler idorasiga yuborgan.

Voqeaning o‘ta nozik tomoni shundaki, o‘sha davrning o‘zida Merkel AQSh razvedkasini — uning mobil telefoni tinglangani haqidagi janjal sabab qattiq tanqid qilgan edi. OAV yozishicha, kamida 2012–2014 yillarda AQSh Milliy xavfsizlik agentligi — AQSh razvedka hamjamiyati tarkibidagi Mudofaa vazirligi bo‘linmasi Germaniya, Shvetsiya, Norvegiya va Fransiyadagi yetakchi siyosatchilar hamda yuqori lavozimli amaldorlar, shu jumladan GFR kanslerini ham kuzatgan. Ayrim ma’lumotlarga ko‘ra, agentlikka tinglashda Daniya maxsus xizmatlari yordam bergan.

Janjal fonida Merkel “do‘stlar ustida kuzatuv olib borishni qabul qilib bo‘lmaydi” degan mashhur bayonotini aytgan. U, shuningdek, davlatlar “kuzatuv maniyasi og‘irligi ostida qulab tushishi” mumkinligini ta’kidlagan va Die Zeit eslatishicha, sodir bo‘lgan voqeani GDRdagi “Shtazi” maxfiy politsiyasi faoliyati davridagi vaziyat bilan qiyoslagan.