Britaniya qirolining ukasi qo‘lga olinishi: bu haqda nimalar ma’lum?

Britaniya politsiyasi qirol Charlz III ning ukasi – sobiq shahzoda Endryu Mauntbetten-Vindzorni qo‘lga oldi. U mansabidan foydalanib, jinoyat sodir etishda gumonlanmoqda. Politsiya u Buyuk Britaniyaning xalqaro savdo va investitsiyalar bo‘yicha maxsus vakili bo‘lib ishlaganida do‘sti, amerikalik moliyachi va odam savdosida ayblangan jinoyatchi Jyeffri Epshteynga maxfiy ma’lumotlarni bergani haqidagi xabarlarni tekshirmoqda, deb yozadi BBC va The Guardian.

Endryu o‘zining tug‘ilgan kunida qo‘lga olindi – 19 fevral kuni u 66 yoshga to‘lgandi. Qirol Charlz III ukasiga nisbatan surishtiruv ishlarini ma’qullagan. «Aniq qilib aytishga ruxsat bering: qonun tantana qilishi kerak», – degan u va endi huquq-tartibot organlari puxta va adolatli surishtiruv jarayoni o‘tkazishi kerakligi, bunda qirollik xonadoni ularga «har tomonlama yordam ko‘rsatishi»ni qo‘shimcha qilgan.

Endryu qariyb 400 yil ichida Britaniya monarxiyasining hibsga olingan ilk vakili bo‘ldi. The Guardian nashri yozishicha, bundan oldingisi Angliya qiroli Charlz I bo‘lgandi, u 1647 yilda fuqarolik urushi davrida asirga tushgan va xiyonatda ayblanib, qatl etilgandi. Britaniya tojining jinoiy harakat uchun ayblangan oldingi vakili Endryuning singlisi, malika Anna bo‘lgandi. U 2002 yilda iti Vindzorda ikki bolani tishlab olgani uchun 500 funt miqdorida jarimaga tortilgandi. Shu bilan birga, Anna bu ish doirasida qo‘lga olinmagan.

Endryu ko‘p yillar davomida Jyeffri Epshteyn bilan yaqin aloqada bo‘lgan. Ular 1990-yillarda tanishishgan va 2008 yilda Epshteyn o‘smir yoshdagi qizlarni zo‘rlashda ayblanib, qamalganidan keyin ham u bilan aloqalarni saqlab qolgan. Epshteyn Endryuning sobiq rafiqasi Sara Fergyusonga (balki uning o‘ziga ham) puldan yordam qilgani haqida ma’lumotlar bor. Buning evaziga Endryu Epshteynga «hurmatga sazovor bo‘lish, siyosiy yetakchilar va biznes davralariga kirish»ni ta’minladi, deydi Endryuning norasmiy tarjimayi holi muallifi yozuvchi Endryu Louni.

Epshteynning eng mashhur qurboni Virjiniya Juffre 17 yoshida Endryu bilan jinsiy aloqada bo‘lganini aytgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, Epshteyn (o‘zi uchun ham, ayrim taniqli do‘stlari uchun ham yosh qizlarni izlagan) uni Endryuga 2001 yilda, hali 17 yoshdaligida tanishtirgan. O‘zining aytishicha, o‘shanda u Endryu bilan uch marta jinsiy aloqada bo‘lgan, buning uchun Epshteyn unga 15 ming dollar to‘lagan. Endryu Juffre bilan tanishligini rad etgan, ammo Epshteyn bilan do‘st bo‘lganini tan olgan. U bunga afsuslanmasligi, chunki bu tanishlik tufayli savdo va biznesda ko‘p narsani bilib olganini aytgan.

Epshteyn bilan aloqalar Endryuning obro‘si va maqomini yakson etdi. 2019 yilda, Epshteyn o‘limidan ko‘p o‘tmay, u qirollik oilasi a’zolari majburiyatlarini bajarishdan chetlatilgan. 2021 yilda, Juffre qo‘zg‘agan sud jarayonidan keyin esa harbiy unvonlari va «Oliy hazratlari» titulidan ham mahrum bo‘lgan. 2025 yilda, Juffrening o‘limidan keyin e’lon qilingan memuarlari tufayli Endryu York hersogi titulini ham yo‘qotgan va oddiy fuqaroga aylanib qolgan. Matbuotning yozishicha, qirol Charlz III tavakkalchilik qilmaslikka qaror qilgandi – uning ukasi Epshteyn atrofidagi mojaroga chuqur o‘ralashib qolgandi va bu butun oila mavqeyiga putur yetkazishi xavfi paydo bo‘lgandi.

Endryuning qo‘lga olinishi AQSh hukumati yanvar oyi oxirida Epshteyn fayllarini e’lon qilishi ortidan ro‘y berdi. Epshteynning arxividagi xatlardan ma’lum bo‘lishicha, u 2010 yilda Endryuga 26 yoshli chiroyli, aqlli va «ishonchli» rus qiz bilan tanishishni taklif qilgan; Endryu esa bunga javoban tanishishdan mamnun bo‘lishini aytgan. Shuningdek, Epshteynning arxividan Endryu polda chalqancha yotgan qandaydir ayol yonida to‘rt oyoqlab turgani aks etgan fotosurat ham topilgan (bu tasvir qachon, qayerda va qanday sharoitda olingani ma’lum emas).

Bundan tashqari (va bu keyinroq politsiya surishtiruv boshlashiga sabab bo‘lgan), jurnalistlar Epshteynning pochtasidan Endryu 2010 yilda Britaniya savdo elchisi sifatida Hongkong, Vetnam va Singapurga qilgan safarlari yuzasidan maxfiy hisobotlarni u bilan baham ko‘rganiga oid dalillar topilgan. Endryu hisobotlardan birini uni o‘z yordamchisidan qabul qilib olganidan besh daqiqa o‘tganida Epshteynga yuborgan. Boshqa bir xatda Endryu Epshteynga Afg‘onistonning Hilmand viloyatidagi investitsiyaviy imkoniyatlar haqidagi ma’lumotni bergan.

Epshteyn fayllari e’lon qilinganidan keyin Charlz III ukasiga nisbatan tergov jarayoniga to‘sqinlik qilmasligini bildirgandi. «Qirol [Endryu]ning xatti-harakatlari bilan bog‘liq davom etayotgan ayblovlardan chuqur xavotirda ekanini aniq qilib aytdi. <...> Aniq da’volar [uning o‘ziga] qaratilishi kerak bo‘lsa-da, agar politsiya bizga murojaat qiladigan bo‘lsa, biz qo‘llab-quvvatlashga tayyormiz», – degandi 9 fevral kuni qirolning vakili. Bundan tashqari, Epshteyn fayllari e’lon qilingach, Charlz III ukasining Vindzor saroyidan qirollik oilasining Norfolk grafligidagi Sandringhem qo‘rg‘oniga ko‘chishi jarayonini tezlashtirdi. Endryu ham aynan o‘sha yerda qo‘lga olindi.

Payshanba kuni kechqurun Endryuni politsiya uchastkasidan chiqayotgan avtomobilda ko‘rishgan, keyinroq uni Range Rover rusumli avtomobilning orqa o‘rindig‘ida o‘zini pana qilishga urinayotgan holida suratga olishgan. Temza vodiysi politsiyasi bayonotida Endryu Mauntbetten-Vindzor «tergov ostida ozod qilingani» ma’lum qilingan, bu unga nisbatan tergov davom etayotgani, lekin hozircha unga ayblov qo‘yilmaganini anglatadi.