Tinçlik kengaşining ilk yiğilişi: ular Ğazoga tinçlik olib keladimi?

Falastinliklar esa qariyb 2 million aholisi yaşaydigan hudud kelajagi muhokama qilinayotgan bölsa-da, ularning vakillari kengaşga taklif qilinmaganidan norozi.

Ğarbning nufuzli OAVlari bu kengaş a’zolarini asosan Yaqin Şarq davlatlari va Trampning könglini olişga intilayotgan yoki uning e’tiborini qozonmoqçi bölgan yetakçilaridan iborat, deya baholamoqda.

AQŞning Yevropadagi ittifoqçilari Kengaşning vakolatlari kölami tufayli unga kirişdan boş tortgan. Ularga köra, bu BMTning roliga soya solişi mumkin.

Tramp Kengaş BMT örnini egallamoqçi degan xavotir bildirayotgan tanqidçilarga javoban «kun kelib men bu yerda bölmayman, BMT esa böladi», dedi. «Menimça u ança kuçli böladi va Tinçlik kengaşi deyarli BMT ustidan nazorat qilib, uning töğri işlaşini ta’minlaydi,» deya qöşimça qildi u.

Hamasning qurolsizlanişi

Ötgan yili oktyabrdagi sulh kelişuvining ikkinçi bosqiçida – Hamas qurollarini topşirişi, xalqaro kuçlar joylaştirilişi ortidan Isroil qöşinlari Ğazodan çiqişi kerak edi. Ammo bu borada aniq muddat belgilanmagan.

Isroil boş vaziri Binyamin Netanyahu Hamas qurolsizlanmagunça heç qanday qayta quriş bölmasligini aytgan, bu esa falastinliklarni keng kölamli vayronagarçilik orasida noaniq holatda qoldirmoqda.

Tinçlik kengaşining arab va musulmon a’zolari esa Isroilni kundalik zarbalar orqali sulhni izdan çiqarişda ayblab, AQŞni öz yaqin ittifoqçisini tiyişga çaqirmoqda. Ular Hamasni qurolsizlanişga çaqirgan bölsa-da, Isroil qöşinlarining çiqişi ham xuddi şunçalik muhimligini ta’kidlamoqda.

Isroil qurolsizlantirişni oğir qurollardan — masalan, granatomyotlardan tortib, taxminan 60 mingta miltiqqaça bölgan barça qurollarni qamrab oladigan jarayon sifatida ta’riflaydi. Hamasning yuqori martabali amaldorlari ötiş davrida tartibni saqlaş uçun xavfsizlik kuçlari ayrim qurollarni saqlab qolişi kerakligini aytgan.

Associated Press naşri muzokaralarda iştirok etayotgan ikki amaldorga tayanib yozişiça, muhokama qilinayotgan ğoyalardan biri — Hamas qurollarini taşqi nazorat ostida muhrlangan omborlarga joylaştirib «muzlatib qöyadi». Yana bir fikr esa guruh oğir qurollardan voz keçib, politsiya vazifalari uçun ayrim töpponçalarni saqlab qolişidir. Qurolsizlaniş murakkab jarayon bölib, bir neça oy davom etişi mumkin.

Kengaşdagi nutqida Tramp Hamasni qurolsizlantiriş uçun kuç işlatiş şart bölmasligiga umid bildirdi. Uning aytişiça, Hamas qurolsizlanişga va’da bergan: «ular buni qilayotganga öxşaydi, lekin buni köramiz», dedi Tramp.

Xalqaro barqarorlaştiriş kuçlari

Sulh kelişuvi – a’zo davlatlardan askarlar jalb qilingan vaqtinçalik Xalqaro barqarorlaştiriş kuçini ham nazarda tutadi. Uning vakolati batafsil belgilanmagan. Tavsifiga köra, ular yordam yetkazib berişni himoyalaş, qurol kontrabandasining oldini oliş hamda falastinlik politsiya kuçlarini tayyorlaşni öz içiga oladi.

ISF kuçlariga rahbarlik qiluvçi amerikalik harbiy – general mayor Jasper Jyeffers Ğazo uçun 12 ming nafar politsiya va 20 ming nafar askar kerak bölişini aytdi.

Payşanba kungi yiğilişda Indoneziya, Marokaş, Qozoğiston, Kosovo va Albaniya xalqaro kuçlar uçun qöşin yuborişga va’da berdi. Xususan, Indoneziyaning özi Ğazoda tinçlikni ta’minlaş uçun 8 ming yoki undan köproq askar yubormoqçi. Misr va Iordaniya esa Falastin politsiyasini tayyorlaş majburiyatini oldi.

Xalqaro qöşinlar dastlab – Isroil töliq nazoratida bölgan, jiddiy zarar körgan va deyarli böş qolgan Rafahga joylaştiriladi. Keyin, butun sektor böylab tarqaladi. Trampning kuyovi Jared Kuşner Ğazodagi quriliş işlarini aynan Rafahdan boşlamoqçi.

Bundan taşqari, Falastin politsiya kuçini şakllantiriş jarayoni boşlangan: unga kiriş uçun «bir neça soat içida 2 000 kişi ariza topşirgan». Xalqaro barqarorlaştiriş kuçlari politsiyaga yordam beradi.

Uruşdan keyingi boşqaruv

Sulh bitimiga köra, Hamas Ğazodagi hokimiyatni siyosiy jihatdan mustaqil falastinlik ma’murlardan iborat qömitaga topşirişi kerak. AQŞ 15 kişilik qömitani belgilagan: BMTning sobiq maxsus vakili Nikolay Mladenov kengaşning Ğazo böyiça vakili sifatida ularni nazorat qiladi.

Mladenov ötgan hafta Hamas hokimiyatni topşirmagunça va sulh buzilişlari töxtamagunça qömita işlay olmasligini aytdi.

«Biz faqat qömitani noqulay ahvolga solyapmiz va oxir-oqibat uni samarasiz qilyapmiz,» dedi u Myunxen xavfsizlik konferensiyasida. «Bularning barçasi juda tez harakatlanişi kerak».

Falastin ma’muriyatining sobiq vazir örinbosari Ali Şaat boşçiligidagi qömita esa hamon Misrda. Isroil ularning Ğazoga kirişiga ruxsat bermayapti.

Noaniqlik

Tramp Tinçlik kengaşi yuqoridagi rejalarning birortasi uçun aniq muddatlarni körsatmadi. Falastinliklar, jumladan köplab tinç aholi vakillari esa Isroil deyarli har kuni sulhni buzib berayotgan zarbalaridan halok bölişda davom etmoqda.

Kelgusi oylar davomida Tinçlik kengaşining samaradorligini sinovdan ötkazadigan asosiy 4 ta masala bor. Bular: Hamas a’zolarini qurolsizlantiriş, Isroil qöşinlarining sektordan çiqişi, qayta quriş jamğarmasining hajmi hamda uruşdan jiddiy zarar körgan Ğazo aholisiga humanitar yordam oqimini oşiriş.

«Agar bu yiğiliş tez va amalda sezilarli özgarişlarga — ayniqsa humanitar yönalişda özgarişlarga olib kelmasa, uning işonçliligi tezda yemiriladi,» deydi tahlilçilar.