AQŞda saylovlar boşlandi: Tramp «Mister Veto»ga aylanadimi?
|19:043 0647 min
Benzin qimmatlaşgan, Eron bilan uruş tugamagan, amerikaliklar orasida prezident Donald Trampni qöllab-quvvatlaş eng quyi darajaga yaqinlaşgan. Şunday şaroitda AQŞda oraliq saylovlar bölib ötmoqda.
Donald Tramp 2-noyabr kuni Vaşingtondagi Linkoln memoriali oldida. Foto: AP/Alex BrandonDonald Tramp 2-noyabr kuni Vaşingtondagi Linkoln memoriali oldida. Foto: AP/Alex Brandon
AQŞda bugun, 3-noyabr kuni oraliq saylovlar bölib ötmoqda. Ular prezidentlik muddatining örtasida ötkaziladi va köpinça hokimiyat işiga baho sifatida qaraladi.
Saylovda Vakillar palatasining barça 435 örni, Senatning 100 örindan 35 tasi va 36 ta ştat gubernatori saylanadi. Hozir Kongressning ikkala palatasini ham respublikaçilar nazorat qilmoqda. Vakillar palatasida ularning 218 ta, demokratlarning 214 ta örni bor, bitta deputat mustaqil, ikki örin esa böş. Senatda nisbat 53 ga 47 – respublikaçilar oldinda, demokratlar tarafida ikki mustaqil senator ham bor.
Köpçilikka ega böliş uçun demokratlarga Vakillar palatasida 218 ta, Senatda esa 51 ta örin kerak. Senatda ovozlar 50 ga 50 bölib qolsa, hal qiluvçi ovozni respublikaçi vitse-prezident J.D. Vens beradi.
Ammo tarix respublikaçilar foydasiga emas. Reuters’ning yozişiça, Ikkinçi jahon uruşidan beri ötgan oraliq saylovlarning ikkitasidan boşqa barçasida prezident partiyasi Kongressda öz mavqeini yöqotgan. Dastlabki natijalar Toşkent vaqti bilan 4-noyabr tongidan kela boşlaydi.
Sörovnomalarda kim oldinda va nega?
Sörovnomalar va mustaqil tahlilçilar Vakillar palatasida demokratlarni favorit deb hisoblaydi, Senat uçun kuraş esa oçiq.
Reuters/Ipsos’ning 2-noyabrda yakunlangan sörovida iştirokçilarning 46 foizi Kongressni demokratlar, 38 foizi respublikaçilar boşqarişini istagan. Bir hafta avval bu farq 11 punkt edi.
Saylovçilarni eng köp qiynayotgan masala – qimmatçilik. Sörov iştirokçilarining 78 foizi uçun yaşaş narxining qimmatlaşuvi ovoz berişda juda muhim yoki eng muhim masala.
Mavzuga oid
Trampning keng qamrovli boj siyosati va fevral oyida Eronga hujum qiliş qarori narxlarni oşirgan. AQŞ Energetika axborot boşqarmasiga
, oktabr oxirida benzinning örtaça narxi galloni (3,8 litr) uçun 4,27 dollarni taşkil etgan. Bu bir yil avvalgidan 1,23 dollar qimmat.
Şu bois prezident Donald Trampning faoliyatini qatnaşçilarning atigi 32 foizi maʼqullagan.
Senatda vaziyat murakkabroq: demokratlar barça örinlarini, jumladan, Miçigandagi örinni saqlab qolişi kerak. Buning ustiga, ular Tramp 2024-yilda 10 punktdan ortiq farq bilan yutgan kamida ikki ştatda ğalaba qozonişi lozim.
Saylov oldidan sönggi ommaviy çiqişida Tramp Vaşingtondagi taʼmirlangan hovuz yonida asosan quvurlar, granit va ustunlar haqida gapirdi.
Foto: White House
«Negadir amaldagi prezident oraliq saylovlarda yutmaydi. Ammo biz bunga juda kuçli urindik», dedi u. New York Times’ning yozişiça, bu nutq «çöloq ördak» (vakolati tugab borayotgan rahbar) bosqiçiga kirayotgan Tramp uçun nimalar muhimligini yaxşi körsatdi. Past reyting hamda saylovçilarning iqtisod, korrupsiya va tugamagan uruşdan noroziligiga qaramay, ehtimol, aynan şular tufayli – Trampni hamon şunday loyihalar qiziqtiradi.
Demokratlar ğalabasi Trampni qançalik çeklaydi?
Demokratlar Kongressni egallasa, Tramp uçun yangi qonunlar qabul qildiriş ança qiyinlaşadi, ammo uning hokimiyati töliq çeklanmaydi. Trampning özi esa bunga tayyor. 1-noyabrda eʼlon qilingan New York Post podkastidagi intervyusida u respublikaçilar yutqazsa, «bir-ikki oy» veto qöyib, keyin murosaga kelişini kutayotganini aytdi. «Öylaymanki, men ‘Mister Veto’ bölaman. Keyin esa qaysidir paytda, ehtimol, kelişuvlar qilamiz», dedi u.
Vetoni yengiş uçun esa Kongressning ikkala palatasida uçdan ikki ovoz kerak. Ammo demokratlarda bunday köpçilik bölişi dargumon.
Kongressni egallaş demokratlarga Trampni tergov qiliş, qonunlarni tösiş va xarajat ustuvorliklarini çeklaş imkonini beradi. Biroq savdo, taşqi siyosat va davlat apparati ustidan keng vakolatlar baribir prezidentda qoladi.
Reuters manbalariga köra, Oq uy aprel oyidan beri immigratsiya, bojlar, uy-joy va xarajatlar böyiça Kongress roziligisiz köriş mumkin bölgan çoralarni aniqlamoqda. Tramp bunday boşqaruvdan özini qançalik qulay his qiladi, degan savolga manbalardan biri «juda qulay» deb javob bergan. Oq uy esa respublikaçilar yutqazişi haqidagi taxminlarni rad etib, OAVni yolğon talqin tarqatişda aybladi.
Demokratlarning ham dastaklari bor. Ular Tramp vakolatidan özi, ittifoqçilari yoki homiylari manfaati uçun foydalanganmi-yöqmi, tergov qilişni rejalaştirmoqda. Buni ijroiya çoralari bilan çetlab ötib bölmaydi. Senatda köpçilikni olsa, demokratlar Trampning nomzodlarini, jumladan, Oliy sudga nomzodlarni ham tösib qöyişi mumkin. Impiçment esa birinçi navbatdagi reja emas.
Uruşlar töxtaydimi?
Taşqi siyosat prezidentning «qöli eng erkin soha»si, şu bois saylov bu yerda kam özgariş yasaşi mumkin. Xususan, Tramp Eronga qarşi uruşni Kongress roziligisiz boşlagan va olib borgan. Hozir AQŞ zarbalari töxtab turibdi, ammo tinçlik bitimi yöq. Eron Hörmuz böğozida kemalar qatnovini tösib turibdi, muzokaralar esa vositaçilar orqali ketmoqda.
«Biz şunday ğalabaga erişdik va tez orada, u yoki bu yöl bilan, buni yiğiştirib qöyamiz», dedi Tramp 1-noyabr kuni. «Yo ular kelişuvga boradi, yo biz şunçaki buni tugatamiz», deya qöşimça qildi u.
Kongress oldinroq bu uruşni çeklaşga urinib ham körgandi. Iyun oyida ikkala palata prezidentdan qöşinlarni Eronga qarşi harbiy harakatlardan olib çiqişni talab qilgan rezolyutsiyani qabul qildi. Biroq u qonun kuçiga ega emas va Oq uy rasmiysi uni «ahamiyatsiz» deb atadi. Maʼmuriyat esa harbiy harakatlar 7-apreldagi sulh bilan tugaganini taʼkidlaydi.
Amerikalik saylovçilar ovoz berişni boşladi / Foto: EPA
Agar Kongress majburiy kuçga ega hujjat qabul qilişga kirişsa, Tramp unga veto qöyişi mumkin. Brookings instituti tahlilçilari fikriça, Kongressda demokratlarning ehtimoliy köpçiligi ham vetoni yengişga yetarli ovoz töplaşi dargumon. Şu bois demokratlar moliyalaştirişni uşlab qoliş kabi yöllar bilan Trampga bosim ötkazişi mumkin. Ukrainadagi uruş böyiça muzokaralarni ham AQŞ Kongressi emas, Oq uy olib boradi.
Xullas, saylov uruşlarni töğridan töğri töxtata olmaydi. Ammo demokratlar Kongressi tinglovlar, byudjet va tergovlar orqali Tramp uçun Eron uruşining siyosiy narxini oşirişi mumkin.