G‘irromchi sug‘urta kompaniyasi va basketbol afsonasining mardligi

1993 yil, aprel. Milliy basketbol assotsiatsiyasi muntazam ligasidagi navbatdagi o‘yini bo‘lib o‘tmoqda. Tanaffus paytida qiziqarli tanlov o‘tkazadi. Unga ko‘ra, xohlovchilar maydon chetidan to‘p irg‘itib, narigi tomondagi savatchaga tushirishi kerak edi. Bir yigit shu ishni uddalaydi. Biroq yutuqni to‘lashi lozim bo‘lgan sug‘urta kompaniyasi g‘irromlik qiladi va pullarini berishdan bosh tortadi. Oxir oqibat yigitga yutuqni “Chicago bulls” jamoasi to‘lab beradi.

Bugun AQSh sportini basketbol o‘yinisiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. Bu sport turi muxlislar tashrifi bo‘yicha Amerika futboli va beysboldan so‘ng uchinchi o‘rinda turadi.

Basketbol AQShda eng ko‘p o‘ynaladigan o‘yin hisoblanadi va  bilan mamlakatda 26 milliondan ortiq odam shug‘ullanadi.

Shuningdek, AQSh va Kanada jamoalari ishtirok etadian Milliy basketbol assotsiatsiyasi ligasi dunyo miqyosida eng ko‘p tomosha qilinadigan turnir hisoblanadi.

Jamoaviy o‘ynaladigan boshqa sport turlarida bo‘lgani kabi AQShda bo‘lib o‘tadigan basketbol o‘yinlari juda qiziqarli va keskin kurashlar ostida kechadi.

Shu bilan birga tanaffus paytlarida zaldagi muxlislar uchun turli tanlovlar o‘tkaziladi va o‘yinlar qiziqarli shouga aylanadi.

1993 yilda ana shunday tanlovlarning biri mojaro bilan yakun topadi. “Chicago bulls” jamoasiga homiylik qiluvchi kompaniya mukofot uchun va’da qilingan 1 mln dollarni g‘olib yigit Don Kelhunga to‘lab berishdan bosh tortadi.

Million dollarlik aniq zarba

1993 yil 14 aprel. Chikago shahridagi arenada MBA muntazam ligasida ishtirok etuvchi “Chicago bulls” va “Miami Heat” jamoalari bellashmoqda.

O‘sha paytda AQShlik jahonga mashhur basketbolchi Maykl Jordan “Chicago bulls” jamoasi sharafini himoya qilar va u ham maydonda edi.

O‘yinga tanaffus berilgan paytda “Chicago bulls” jamoasi, “Koka-kola” kompaniyasi Lettuce Entertain You restoranlar tarmog‘idan iborat tashkilotchilar yutuqli tanlov o‘tkazadi.

Tanlovga ko‘ra, avval muxlislar orasidan tasodifiy yo‘l bilan bir necha kishi tanlab olinadi. So‘ng ular navbati bilan basketbol maydonining bir chetidan, ikkinchi chetidagi savatchaga to‘pni uloqtirishi kerak edi.

Qoida aniq: 23 metr uzoqlikdan savatchaga to‘pni aniq tushirgan qatnashchi g‘olib bo‘ladi va u 1 mln dollarga ega chiqadi. Agar bu ishni bir necha kishi bajarsa mukofot puli ular orasida teng taqsimlanadi.

Yutuqni “Chicago bulls” jamoasiga homiylik qilayotgan “American Hole 'N One” sug‘urta kompanisi to‘lab berishi lozim edi.

Tanlov boshlangach bir necha kishi to‘pni uloqtiradi, biroq savatchaga tushira olmaydi. Aslida bu ish juda qiyin bo‘lib, shu sababli ham tashkilotchilar tanlovga yutuq sifatida katta mablag‘ qo‘ygandi.

Navbat kanselariya do‘koni sotuvchisi bo‘lib ishlovchi Don Kelhunga keladi. Yigit uloqtirgan to‘p to‘g‘ri borib savatchaga tushadi. Shunda arenada o‘tirgan muxlislar yigitni olqishlay boshlaydi.

O‘sha paytda tanaffus olgan basketbolchilar tanlovni kuzatishayotgandi. Ular ham navbati bilan yigitni quchoqlab, tabriklashadi. Jumladan, maydonda bo‘lgan Maykl Jordan ham.

Don Kelhunning qo‘liga 1 dollarlik yutuqqa ega chiqqani haqidagi banner-sertifikat topshiriladi. Yigit o‘sha kuni xursand holda sevimli jamoasining arenasidan chiqib ketadi. Ertasi kuni esa muammo boshlanadi...

G‘irromlik

Don Kelhun ancha-muncha basketbolchilar ham amalga oshirolmaydigan ishni uddalab, mukofot puliga ega chiqqandi. Biroq 23 metrdan to‘pni savatchaga hech kim tushira olmasligiga ishonib pul tikkan sug‘urta kompaniyasi yutuqni to‘lashga kelganda g‘irromlik qilardi.

Kompaniya Don Kelhunga mukofot puli berilmasligini e’lon qilib, buning ikkita sababini keltiradi. Birinchi sababga ko‘ra Don Kelhun to‘pni uloqtirayotganda chiziqni bosgan.

Ikkinchisi, u avvalroq bir muddat kollejdagi jamoa safida basketbol o‘ynagan. Kompaniya tanlov oddiy muxlislar o‘rtasida o‘tkazilganini va unda Donning ishtiroki xato bo‘lganini aytadi.

Ya’ni, sug‘urta kopaniyasi tanlov ishtirokchilari so‘ngi 5 yilda basketbol bilan muntazam shug‘ullanmagan bo‘lishi kerak edi, deb turib oladi.

Shundan so‘ng sug‘urta kopaniyasining vajlari bo‘yicha tekshiruv o‘tkaziladi. Eng avval Don Kelhun to‘pni uloqtirayotgan paytda chiziqni bosganmi yoki yo‘q, shu tekshiriladi.

Jarayon tasvirga tushirilgandi. Video sinchiklab ko‘rilganda Donning chiziqni bosmagani ma’lum bo‘ladi. Ikkinchi sabab bo‘yicha ham komissiya yigitni haq deb topadi.

Chunki shartga ko‘ra, tanlovda professional sportchi, hatto faoliyatini tugatgan bo‘lsa ham qatnashishi mumkin emasdi. Don Kelhun esa hech qachon basketbol bilan professional tarzda shug‘ullanmagan, shunchaki kollejdagi havaskor jamoada o‘ynagandi.

Sug‘urta kopaniyasining ikkita vaji ham o‘rinli emas, deb topiladi. Biroq ular baribir 1 mln dollarni to‘lashni xohlamaydi.

O‘sha paytda Don Kelhun bilan sodir bo‘lgan hodisa va sug‘urta kompaniyasining g‘irromliq qilayotgani AQSh OAV lari e’tiboriga tushadi va ular birin ketin hodisa haqida yoza boshlaydi. Ammo bu ham sug‘urta kopaniyasining fikrini o‘zgartira olmaydi.

Hodisaga “Chicago bulls” jamoasining aralashuvi

Don Kelhunga qilingan g‘irromlik ommaga oshkor bo‘lgach muxlislar “Chicago bulls” jamoasini ham ayblay boshlaydi. Chunki tanlov jamoaning uy arenasida, uning o‘yini paytida tashkillashtirilgandi.

Qolaversa gazetalar va turli telekanallar har kuni Don Kelhunga qilingan g‘irromlik haqida maqola hamda ko‘rsatuvlar berib, muxlislarni yanada junbushga keltiradi.

Bu orada bir yilcha vaqt o‘tib ketadi va Don Kelhun sug‘urta kompaniyasidan o‘z yutug‘ini ololmaydi. Kunlarning birida “Chicago bulls” jamoasi rahbariyati 1 mln dollarlik yutuq bo‘yicha matbuot anjuani o‘tkazishi haqida e’lon beradi.

Matbuot anjumanida jamoa rahbariyati sug‘urta kompaniyasidan farqli ravishda Don Kelhun 1 mln dollarni haqqoniy yutganini tan oladi. So‘ng sug‘urta kompaniyasi to‘lashdan bosh tortgan pullarni jamoa to‘lab berishini ma’lum qiladi.

Faqat jamoa rahbariyati Donga pullarni birdaniga emas, har yili 50 ming dollardan 20 yil davomida to‘lab borilishini aytadi. Yigitning bunga ko‘nishdan o‘zga chorasi qolmaydi.

O‘shandan keyin Don Kelhun 2013 yilgacha 20 yil davomida har yili “Chicago bulls” jamoasidan 38 ming dollardan olib turadi. Qolgan 12 ming dollar daromad solig‘i uchun ushlab qolinadi. Shu tariqa yigit o‘zi yutgan mukofot pullarini to‘liq oladi.

Garchi bir urinishda million dollarni yutgan bo‘lsa-da Don Kelhun millionerga aylana olmaydi – u kanselariya mahsulotlari sotiladigan magazindagi ishini davom ettiradi.

Mashmashaga Maykl Jordanning aralashuvi

Don Kelhun to‘pni savatchaga tushirgan kuni afsonaviy basketbolchi Maykl Jordan ham maydonda edi. Boshqalar kabi u ham g‘olibni tabriklaydi.

O‘yin so‘ngida “Chicago bulls” jamoasining barcha o‘yinchilari Don Kelhun savatchaga tushirgan to‘pga dastxat qo‘yib berishlari lozim edi. O‘shanda faqat bir kishi – Maykl Jordan bu ishni qilmaydi. Jamoadoshlari dastxat qo‘yayotganda u indamay kiyinish xonasiga kirib ketadi.

Mayklning dastxat qo‘ymagani sababi bor edi. 1992 yilda u Upper Deck kompaniyasi bilan shartnoma imzolagandi.

Ushbu kelishuvga ko‘ra, Upper Deck Jordanning dastxati tushirilgan turli mahsulotlarni ishlab chiqaruvchi yagona kompaniya hisoblanardi.

Sportchi va kompaniya o‘rtasida tuzilgan shartnomada Jordanning futbolka, to‘plar va boshqa narsalarga dastxat qo‘yishi cheklangandi. Jordan faqat xayriya tadbirida yoki kasal bolalar uchun dastxat qo‘yishi mumkin edi.

Don Kelhun nima qilib bo‘lsa ham Jordanning dastxatini olishni maqsad qiladi va “Chicago bulls” jamoasining o‘yinlariga muntazam tusha boshlaydi. Biroq mashhur o‘yinchining dastxatini ololmaydi.

Oradan bir yilcha vaqt o‘tadi. Sug‘urta kompaniyasi hamon mukofot pulini to‘lab berishni kechiktirib kelar, Don esa da’vogar sifatida yurgandi. Bir kuni yigit Maykl Jordan o‘g‘lining o‘yinlarini ko‘rish uchun u o‘qiydigan maktabga borib turishini eshitadi va o‘sha yoqqa otlanadi.

Biroq tan soqchilar uni Mayklning oldiga qo‘ymaydi. Ular sportchi baribir dastxat bermasligini ta’kidlaydi. Don u yerdan chiqib ketayotganida tan soqchilardan biri uni quvib yetadi va Maykl chaqirayotganini aytadi.

Yigit Jordan bilan uchrashganda sportchi Donni taniydi va “Pulingizni oldingizmi?” deb so‘raydi. Yigit olmaganini bildiradi.

Shundan so‘ng Jordan “Chicago bulls” rahbariyatiga bosim o‘tkazadi va yigitga yutuqni to‘lab berishni talab qiladi. Avvaliga jamoa rahbariyati ko‘nmaydi.

Biroq bir muddat o‘tgach klub rahbariyati o‘zining eng yaxshi o‘yinchisi qo‘ygan talabga ko‘nishga majbur bo‘ladi.