Peter Mojar kim va undan nima kutiş kerak?

Xuddi şu vaqtda Mojar «Fides» bilan aloqani uzgani va kiçikkina «Tisa» partiyasi boşqaruviga ötganini e’lon qiladi, tez orada bu partiya uning rahbarligida katta maşhurlikka erişadi. «Fides» Vengriyadagi eng yirik naşrlarni nazorat qilgani tufayli Mojar asosiy e’tiborni ijtimoiy tarmoqlarga va mamlakat böylab safarlarga qaratadi. U çekka qişloqlar aholisi hamda xorijdagi etnik vengrlar bilan muntazam uçraşuvlar ötkazadi – uşbu ikki guruh ham azaldan «Fides» elektorati hisoblangan.

Bundan taşqari, Mojarga uni tizimdan çiqqan, uning zaif tomonlarini biladigan, şuning uçun Orbanni mağlub eta oladigan nomzod sifatida qabul qilişgani ham qöl keldi. «Biz „Tisa“ uçun emas, balki „Fides“ga qarşi ovoz beramiz. Hamma gap şunda. Vengrlar hozirgi kunda Orbanga qarşi nomzodini qöyadigan bölsa, eçkiga ovoz berişga ham tayyor», – degandi Politico naşriga Yaşillar partiyasidan parlamentga saylangan deputat Timea Sabo. Uning özi ham avvaliga saylovda qatnaşmoqçi bölgan, ammo «Tisa» nomzodi foydasiga poygadan çiqqandi.

U Budapeştning Kiyev va Moskva bilan munosabatlarini qanday özgartiradi?

Mojar – öng markazçi qaraşlarga ega siyosatçi. U Yevroittifoq va AQŞ bilan yaqinlaşiş tarafdori bölib, Orban va Bryussel örtasidagi kelişmovçiliklar tufayli bloklangan milliardlab yevro mablağlar blokdan yeçilişiga erişişni va’da qilgan. Şuningdek, Mojar mudofaa uçun xarajatlarni YaIMning 5 foizi miqdoriga yetkazmoqçi – bu NATO mamlakatlari yetişi kerak bölgan körsatkiç hisoblanadi.

Şu bilan birga, u migratsiyani qat’iy tartibga solişni yoqlaydi, Kiyevga Rossiya bilan uruşi uçun qurol yuborişni ma’qullamaydi va Ukrainaning Yevroittifoqqa kirişini tezlaştirişni qöllab-quvvatlamaydi. Mojar Yevroittifoq a’zoligi uçun nomzodlarning barçasi bir xilda baholanişi kerakligi va Ukraina hozirça a’zo böliş şartlariga javob bermasligini aytadi. «Agar yillar ötib vaziyat özgaradigan bölsa, Vengriya Ukrainaning Yevroittifoqqa a’zolik arizasini ma’qullaş masalasini referendumga qöyadi», – deya va’da bergan Mojar.

Şunday ritorikasiga qaramay, Yevroittifoqdagilar yaqin istiqbolda Ukraina va Vengriya munosabatlaridagi keskinlik yöqolişidan umid qilmoqda. Xususan, Berlin allaqaçon Budapeştni Kiyev uçun 90 milliard yevrolik kreditga Orban tomonidan qöyilgan vetoni bekor qilişga çaqirgan. Şu bilan birga, fevralda «Tisa» vakillari Yevroparlamentda uşbu kredit ajratilişiga qarşi ovoz berişgandi.

Mojar Rossiya bilan munosabatlar «pragmatik» bölişi kerakligini aytgan. Şu bilan birga, u aniq qilib Vengriyani Kremlga energetik qaramlikdan xalos qiliş hamda mamlakatning ğarb tomon kursini mustahkamlaş niyatida ekanini aytgan. «Keling, Şarq va Ğarb örtasidagi paromlar töğrisidagi debatlarni bas qilib, butun umrga Ğarbga qöşilaylik!» – deyiladi «Tisa» partiyasining siyosiy dasturida.

Mojar – Orban kabi populistmi?

Siyosiy metodlariga köra Mojarni populist deb hisoblaş mumkin, ammo u Orbanning «avtoritar populizmi»ga qarşi «demokratik populizm»ga namunadir, deb hisoblaydi vengriyalik politolog Zoltan Adam. U Mojar va «Tisa»ning parlament saylovlaridagi ğalabasi Vengriyaga demokratiyani tiklaş umidini beradi, şu bilan birga, avtokratiya çuqurlaşişi xavfini ham tuğdiradi. Parlamentda konstitutsiyaviy köpçilikka erişgan «Tisa»ni endi tiyib turuvçi demokratik institutlar yöq, çunki ular «Fides» tomonidan yöq qilingan. Bu esa şuni anglatadiki, Mojar ham xuddi Orbanda bölgani kabi töliq hokimiyatga egalik qiladi va bundan qanday foydalaniş uning öziga havola böladi.

Şu bilan birga, Mojar baribir ötmişdoşi tayyorlagan çeklovlarga duç keladi. «Fides» tomonidan muhim lavozimlarga qilingan tayinlovlar, OAV nazorati va hatto Orbanga yaqin hisoblangan prezident Tamaş Şuyok ham ta’sir körsatiş dastagi bölib qolmoqda.

Vengriya muxolifati Mojarni Orbanga qarşi kuç sifatida keng qöllab-quvvatlagan bölsa-da, uning «Fides»dagi ötmişi, şuningdek, uning yetakçilik uslubi (u «bir kişilik şou» deb ta’riflanadigan «Tisa» partiyasini yakka özi boşqaradi) ba’zilarni xavotirga solmoqda. Muxolifatçilarning 2022 yilgi saylovlarda Orbanga yutqazgan nomzodi Peter Marki-Zai Politico naşriga Mojarni «manman», «xudbin» va «pastkaş» deb hisoblaşini aytadi. Ammo Orbanga qarşi turiş uçun aynan şunday xususiyatlar kerakligini qöşimça qilgan. «Biz unga turmuşga çiqmoqçi emasmiz. Bizga şunçaki Orbanni ötmişda qoldiradigan odam kerak. <...> Agar u öz va’dalarini bajarmasa, biz unga toqat qilmaymiz», – deydi Marki-Zai.