“Xarakter töğri kelmadi” – oilaviy ajrimlarning haqiqiy sabablari qayerda?

Şu bilan birga, rasmiy statistikaga kirmagan holatlar, ya’ni rasman ajraşmagan, lekin alohida yaşayotgan oilalar soni ham ança köp. Agar ular ham hisobga olinsa, vaziyat yanada jiddiy köriniş olişi mumkin.

Muhiddinovaga köra, ajraşişni sun’iy ravişda keçiktiriş har doim ham ijobiy natija bermaydi. Ayrim holatlarda bu oğir oqibatlarga, hatto fojialarga olib kelişi mumkin. Şuning uçun har bir holatga individual yondaşuv zarur.

Sudlarda “formal yondaşuv” muammosi

Amaliyotçi huquqşunos Iroda Qahhorova ajrim işlarida tizimli muammolar borligini ta’kidladi.

“Birinçi örinda bizda sudyalarda iş hajmi juda katta. Ayniqsa fuqarolik yönalişida işlaydigan sudyalar bir kunda elliktalab iş körişadi. Şu sabab ular har bitta işga individual yondaşmaydi. Bunga yana bitta narsani keltirişim mumkinki, bizning qonunçiligimizda oilalarni, ya’ni nikohni bekor qiliş jarayoni faqatgina öşa moddalarimizda yozilgandek qilib körişadi.

Aslida şu oila nega ajraşayotgani, nega şu jarayonga yetib kelgani emas, biz faqat oqibatini körib çiqamiz xolos. Şungaça yetib kelgan jarayon-çi? Balki oilada zöravonlik bölgandir, balki haqiqatan xarakterlar töğri kelmagandir. Heç narsa körilmaydi. Bizda asosan nikohning neça yil davom etgani, farzandlar neçtaligi, nizolar bölgan-bölmagani, himoya orderi olgan-olmagani kabi savollar xolos.

Hammada ham huquqiy savodxonlik yetarli emas. Ular har doim ham himoya orderi oliş kerakligini, qayergadir murojaat qiliş kerakligini bilişmaydi. Bilganlar ham mahalla-köy deydi, uyaladi. Mayli köçaga çiqmasin janjalimiz, deydi. Şu bilan içiga yutib yuradi.

Özbek ayollari sabrli, ança yillardan beri çidab kelayotgan holatlar bölişi mumkin. Amaliyotdan bir holatni aytaman. Himoya orderlari olingan, zöravonlik fakti tasdiqlangan holatda sud nikohni bekor qilişni rad etdi. Bölmasa qonunçiligimizda bor, zöravonlik fakti tasdiqlansa, muddat bermasdan ajraşiş kerak. Lekin biz hozir endi apellyatsiyaga berdik. Ammo öşa jarayon haqiqatda borligini körib turib ham sudyalar oilani saqlab qolişga harakat qilyapti. Nega? Çunki oilani saqlab qoliş bizda prioritet darajasiga qöyilgan. Töğri, qaysidir holatlarda oilani saqlab qolişimiz kerak, bolalar yetim bölmasligi lozim. Çunki bolalarga bu ruhiy tarafdan zarba böladi. Tarozini töğri qöya oliş kerak. Ba’zi holatda oilani saqlab, har kuni otasi onasini urib turgan vaziyatni körganda farzand yaxşi yaşaydimi? Yoki moliyaviy tarafdan yetişmovçilik orqasidan janjal holatida bola öqişini öylay oladimi? U faqat xayolida bugun uruş bölmasin, bugun jim yaşaylik, bugun ovqatimiz bölarmikin, bilan yaşaydi. Bunday oilada ösib-ungan yoş avlod ertaga jamiyatga qanaqa yordam beradi? Bizda öşa oxirroği, uzoqroği körilişi kerak”.

Qahhorovaga köra, ajrimlarda individual yondaşuv va qonunçilikdagi böşliqlarni töldiradigan normalar kiritiş kerak.

Bolalar — asosiy jabrlanuvçi

Mutaxassislar ajrimlarda eng katta zararni bolalar körayotganini ta’kidlaydi. Ota-onalar örtasidagi nizolarda bolalar ba’zan “qurol”ga aylantiriladi – ularni körsatmaslik, aliment orqali bosim ötkaziş holatlari uçraydi. Bundan taşqari, oilaviy janjallar muhitida ösgan bolalarning psixologiyasiga jiddiy ta’sir körsatilişi qayd etilmoqda. Bu esa kelajakda yangi ijtimoiy muammolarga olib kelişi mumkin.