Öz davridan ming yillar oldin yaratilgan 8 texnologiya
|13:30 / 09.06.202626 5405 min
Qadimgi sivilizatsiyalar haqida gap ketganda, köpçilik ularni sodda qurollar va çeklangan bilimlarga ega jamiyatlar sifatida tasavvur qiladi. Biroq tarixga çuqurroq nazar taşlansa, ming yillar avval ham insonlar murakkab muammolar uçun hayratlanarli darajada ilğor yeçimlar topganini köriş mumkin. Quyida öz davridan ança ilgarilab ketgan sakkizta texnologiya haqida söz boradi.
Foto: Wikimedia CommonsFoto: Wikimedia Commons
1. Antikitera mexanizmi — tarixdagi ilk analog kompyuter
Qadimgi Gretsiyaga tegişli Antikitera mexanizmi inson tarixidagi birinçi analog kompyuter sifatida baholanadi.
U Gretsiya sohillari yaqinida çökib ketgan kema qoldiqlari orasidan topilgan bölib, taxminan ikki ming yillik tarixga ega.
Bronzadan yasalgan murakkab tişli ğildiraklar tizimi yordamida uşbu qurilma Quyoş va Oy tutilişi vaqtini hisoblaş, sayyoralar harakatini kuzatiş, Oy fazalarini aniqlaş va hatto qadimgi sport musobaqalari sanalarini belgilaş imkonini bergan.
Mutaxassislar fikriça, bunday darajadagi mexanik aniqlikka ega qurilmalar faqat ming yildan ortiq vaqt ötgaç paydo bölgan. 2. Rim betoni — özini tiklay oladigan quriliş materiali
Qadimgi Rimning köplab binolari va inşootlari ikki ming yildan buyon saqlanib kelmoqda.
Buning asosiy sabablaridan biri rimliklar işlab çiqqan beton texnologiyasi hisoblanadi.
Zamonaviy tadqiqotlar mazkur beton tarkibidagi maxsus ohak zarraçalari suv bilan reaksiyaga kirişib, yoriqlarni öz-özidan töldiriş xususiyatiga ega ekanini körsatmoqda.
Olimlar bu texnologiyani örganib, uzoq xizmat qiladigan va ekologik toza quriliş materiallarini yaratişga harakat qilmoqda. 3. Petra şahrining suv tizimi
Qadimgi nabateylar çöl örtasida joylaşgan Petra şahrini rivojlangan savdo markaziga aylantirişga muvaffaq bölgan.
Buning asosida suvni yiğiş va taqsimlaş böyiça noyob muhandislik tizimi yotardi.
Nabateylar kanallar, quvurlar, suv omborlari, töğonlar va tunnellardan iborat keng tarmoq qurgan. U tizim yomğir suvlarini töplaş, toşqinlarning oldini oliş va aholini suv bilan ta’minlaş imkonini bergan.
Mavzuga oid
Ayrim tadqiqotçilar ular hatto yuqori bosim ostida suv taşiş texnologiyalarini ham özlaştirgan bölişi mumkinligini ta’kidlamoqda.
4. Grek olovi — yöqolib ketgan harbiy sir
Vizantiya imperiyasi qöllagan «grek olovi» örta asrlarning eng qörqinçli qurollaridan biri bölgan.
Manbalarga köra, bu yonuvçi aralaşma suv ustida ham yonişda davom etgan va dengiz janglarida katta ustunlik bergan.
Uning aniq tarkibi hozirgaça sirligiça qolmoqda. Tarixçilar aralaşma tarkibida neft mahsulotlari bölgan deb hisoblaydi, ammo formula qattiq qöriqlangani sababli vaqt ötişi bilan butunlay yöqolib ketgan.
5. Vikinglarning «quyoş toşlari»
Zamonaviy navigatsiya vositalari paydo bölişidan ança oldin vikinglar okeanlarda uzoq masofalarga suzgan.
Ayrim olimlar buning sababi maxsus kristallar — «quyoş toşlari» bölgan deb hisoblaydi.
Masalan, island şpati kabi minerallar quyoş nurini qutblaştirib, havo bulutli yoki tumanli bölganda ham Quyoş joylaşuvini aniqlaş imkonini bergan.
Bu texnologiya vikinglarga Şimoliy Atlantika okeani böylab muvaffaqiyatli sayohat qiliş imkonini yaratgan bölişi mumkin.
6. Hindistonning maşhur vuts pölati
Vuts pölati miloddan avvalgi birinçi ming yillikdayoq Hindistonda işlab çiqarilgan.
U mustahkamligi, egiluvçanligi va uzoq vaqt ötkirligini saqlab qolişi bilan maşhur bölgan.
Bu metall Yaqin Şarq va Osiyo mamlakatlariga eksport qilingan hamda keyinçalik afsonaviy Damaşq qiliçlari uçun asos bölib xizmat qilgan.
7. Qadimgi Xitoy seysmoskopi
Taxminan milodiy 132 yilda xitoylik olim Çjan Xen dunyodagi birinçi zilzilani aniqlovçi qurilmani yaratgan.
Bronzadan yasalgan uşbu asbob yer silkinişlari manbasi qaysi tomonda ekanini körsatib bergan.
Zilzila yuz berganda qurilma içidagi mexanizm harakatga kelib, maxsus şarçalardan biri ajralib tuşgan va silkiniş yönalişini bildirgan.
Bu qurilma zamonaviy seysmologiya paydo bölişidan qariyb 1900 yil oldin yaratilgani bilan ahamiyatlidir.
8. Damaşq pölati
Damaşq qiliçlari tarixdagi eng maşhur qurollardan biri hisoblanadi.
Ularning yuzasidagi tölqinsimon naqşlar nafaqat çiroyli köriniş bergan, balki metallning yuqori sifatidan ham dalolat bergan.
Manbalarda bu qiliçlar ötkirligini uzoq saqlaşi, bir vaqtning özida mustahkam va egiluvçan bölişi qayd etilgan.
Zamonaviy tadqiqotlar bu xususiyatlar murakkab temirçilik usullari hamda yuqori uglerodli vuts pölatidan foydalaniş natijasi bölganini körsatmoqda.
Olimlar mazkur texnologiyaning ayrim jihatlarini qayta tiklaşga muvaffaq bölgan bölsa-da, uning barça sirlari haligaça töliq oçilmagan.
Qadimgi sivilizatsiyalar merosi şuni körsatadiki, inson aql-zakovati va muhandislik qobiliyati zamon bilan çeklanmaydi. Ming yillar avval yaratilgan ayrim texnologiyalar hatto bugungi kun olimlari uçun ham ilhom manbai bölib xizmat qilmoqda.
