150 dan ortiq matematik sun’iy intellekt atrofidagi shov-shuvlarga ishonmaslikka chaqirdi

Olimlar tomonidan “Sun’iy intellekt va matematika bo‘yicha Leyden deklaratsiyasi” e’lon qilindi. Hujjatda sun’iy intellekt sohasidagi shov-shuvlar va marketing bayonotlariga tanqidiy yondashish zarurligi qayd etilgan.

Xalqaro matematiklar ittifoqi vitse-prezidenti, Ulrike Tilmannning ta’kidlashicha, matematik tadqiqotlarning kelajagi inson fikri, shaffof ilmiy amaliyot va jahon matematik hamjamiyatining umumiy qadriyatlari asosida belgilanishi lozim.

Deklaratsiya mualliflari texnologik kompaniyalar sun’iy intellekt mahsulotlarining imkoniyatlarini yuqori baholashdan moliyaviy manfaatdor ekanini ta’kidlagan. Shu sababli ular siyosatchilarga qaror qabul qilishda matematika va boshqa sohalar bo‘yicha mutaxassislar bilan maslahatlashishni, matbuot relizlari yoki ommaviy axborot vositalaridagi materiallarga ko‘r-ko‘rona ishonmaslikni tavsiya qildi.

Olimlarning fikricha, sun’iy intellekt modellari ba’zan ishonchli ko‘rinadigan, ammo chuqur tekshiruvda noto‘g‘ri ekani ma’lum bo‘ladigan yechimlar va isbotlarni ham yaratishi mumkin.

Lesli Enn Goldbergning ta’kidlashicha, ba’zi hollarda sun’iy intellekt tomonidan taqdim etilgan noto‘g‘ri yechimlarni haqiqiy matematik isbotlardan ajratish juda qiyin. Bu esa jiddiy muammo tug‘diradi, chunki ilmiy tadqiqotlar odatda avvalgi ilmiy ishlarga tayanadi va olimlar e’lon qilingan natijalarning haqiqiyligiga ishonch hosil qilishi kerak.

Deklaratsiyada yana bir muhim muammo — ilmiy tadqiqotlarni moliyalashtirish masalasiga ham e’tibor qaratilgan. Mualliflar keyingi yillarda akademik tadqiqotlarga mablag‘ jalb qilish qiyinlashayotganini, ko‘plab olimlar esa sun’iy intellekt sohasiga qiziqishning ortishi tufayli o‘z faoliyatini shu yo‘nalishga moslashtirishga majbur bo‘layotganini qayd etgan.

Shu bilan birga, sun’iy intellekt kompaniyalari matematiklar uchun yangi ish o‘rinlari yaratayotgan bo‘lsa-da, oliy ta’lim va fundamental ilmiy tadqiqotlar sohasi mablag‘ yetishmasligidan aziyat chekayotgani ta’kidlangan.

Olimlar yana bir bahsli masalaga e’tibor qaratdi: ko‘plab sun’iy intellekt modellari ilg‘or ilmiy ishlar asosida o‘qitiladi, ammo bu jarayon ko‘pincha mazkur ilmiy ishlarning mualliflari roziligisiz amalga oshiriladi.

Deklaratsiyada matematikadan tashqari kengroq masalalar ham ko‘tarilgan. Xususan, sun’iy intellekt industriyasi harbiy texnologiyalar va ommaviy kuzatuv tizimlarini yaratishda ishtirok etayotgani, dezinformatsiya tarqalishiga hissa qo‘shayotgani hamda qo‘shimcha ekologik muammolarni keltirib chiqarayotgani haqida ogohlantirilgan.

Mualliflar fikricha, sun’iy intellektning imkoniyatlari katta bo‘lsa-da, uning haqiqiy salohiyati va cheklovlarini baholashda ilmiy yondashuv, mustaqil ekspertiza va ehtiyotkorlik muhim ahamiyatga ega.